آمریکای ترامپ؛ صعود یا سقوط؟

«جهان‌صنعت»- جوزف ای. استیگلیتز، برنده جایزه نوبل اقتصاد و استاد دانشگاه کلمبیا، اقتصاددان ارشد پیشین بانک جهانی (2000-1997)، رییس پیشین شورای مشاوران اقتصادی رییس‌جمهور ایالات‌متحده، رییس مشترک پیشین کمیسیون عالی قیمت‌گذاری کربن و نویسنده اصلی ارزیابی اقلیمی IPCC در سال 1995، رییس مشترک کمیسیون مستقل اصلاح مالیات شرکت‌های بین‌المللی و نویسنده کتاب اخیر راه آزادی: اقتصاد و جامعه خوب (2024) ارزیابی خود را از دولت ترامپ دو، در قالب «پایان پیشرفت؟» ارائه می‌دهد که به شرح زیر است.
«اگرچه ایالات‌متحده مدت‌هاست که در پیشبرد علم و فناوری‌های پایه در دنیا پیشرو بوده است اما دشوار است که تصور کنیم این روند تحت‌رهبری رییس‌جمهور دونالد ترامپ و الیگارشی در حال صعود کشور ادامه یابد. رد ارزش‌های روشنگری توسط آمریکا عواقب وخیمی خواهد داشت. 35 سال پیش، جهان دگرگونی عمیقی را با فروپاشی کمونیسم اروپایی تجربه کرد. فرانسیس فوکویاما به طرز مشهوری این لحظه را «پایان تاریخ» نامید و پیش‌بینی کرد که تمام جوامع در نهایت به سوی دموکراسی لیبرال و اقتصادهای بازار سوق خواهند یافت. امروز، تقریبا
(این نظرات) به یک‌سری کلمه کلیشه‌ای تبدیل شده که مشاهده کنیم چقدر این پیش‌بینی اشتباه بوده است.
در واقع با بازگشت دونالد ترامپ و جنبشMAGA
Make America Great Again)I) شاید باید دوران کنونی را «پایان پیشرفت» بنامیم.» در همین راستا گفتنی است که بیشتر ما پیشرفت را امری بدیهی می‌دانیم. اما باید به یاد داشته باشیم که استانداردهای زندگی 250‌سال پیش تفاوت چندانی با 2500‌سال پیش نداشت. تنها با آغاز دوران روشنگری و انقلاب صنعتی بود که توانستیم به بهبودهای عظیمی در امید به زندگی، سلامت و استانداردهای زندگی که مشخصه مدرنیته است، دست‌یابیم. اندیشمندان روشنگری متوجه شدند که آزمایش‌های علمی و آزمون و خطا، می‌تواند به انسان‌ها کمک کند تا طبیعت را درک کرده و فناوری‌های جدید و تحول‌آفرین خلق کنند و این که علوم اجتماعی می‌توانند هماهنگی بیشتری در تلاش‌ها برای بهبود شرایط برای تمام اعضای جامعه ایجاد کند. این تلاش‌ها نیازمند حاکمیت قانون برای جایگزینی استبداد، احترام به حقیقت برای غلبه بر پنهان‌کاری و ارتقای تخصص در امور انسانی بود. به طوری که یکی از ویژگی‌های نگران‌کننده انقلاب MAGA، رد کامل این ارزش‌هاست.
با این تفاسیر، آیا پیشرفت ممکن است ادامه یابد؟ در واقع همانطور که شوروی‌ها موفق به پرتاب اسپوتنیک شدند، شاید ما شاهد آن باشیم که ترامپ و پیروانش دستاوردهای مهمی در فضا و هوش‌مصنوعی داشته باشند اما آیا واقعا می‌توانیم انتظار داشته باشیم که الیگارشی جدید آمریکا نظارت بر پیشرفت‌های پایدار و به اشتراک گذاشته ‌شده را به عهده بگیرد؟ کسانی که اکنون در قدرت هستند به‌ طور کامل توسط دنباله‌روی از ثروت انگیزه می‌گیرند و هیچ تردیدی در انباشت آن از طریق بهره‌برداری یا استثمار و رانت‌جویی ندارند. آنها پیش از این نشان داده‌اند که چطور از قدرت بازار استفاده کرده‌اند و از رسانه‌ها و پلتفرم‌های فناوری برای پیشبرد منافع خصوصی خود از طریق دستکاری گسترده و اطلاعات نادرست بهره برده‌اند.
آنچه فساد به سبک آمریکایی امروز را از شکل‌های گذشته متمایز می‌کند، مقیاس و بی‌شرمی آن است. ایده قرار دادن اسکناس‌های 100‌دلاری در پاکت‌های کاغذی قهوه‌ای در مقایسه با آنچه اکنون داریم به نظر نوستالژیک می‌رسد. الیگارش‌های آمریکایی می‌توانند به‌ طور علنی صدها میلیون دلار به کمپین‌های انتخاباتی یک سیاستمدار در ازای دریافت امتیازات، کمک کنند. موضوعی که وام بدون شرط 465‌میلیون دلاری که تسلا از دولت رییس‌جمهور اوباما 15‌سال پیش دریافت کرد، در مقایسه با آنچه در آینده می‌آید، مانند قطره‌ای در دریا به نظر خواهد رسید.
پیشرفت نیازمند سرمایه‌گذاری در علوم پایه و نیروی کار تحصیل‌کرده است. با این حال، در دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ، او پیشنهاد کاهش‌های گسترده‌ای در بودجه تحقیقاتی داد که حتی جمهوریخواهان خود او هم با آن مخالف بودند. آیا آنها این بار همان تمایل را برای مقابله با او نشان خواهند داد؟ در هر صورت، آیا پیشرفت هنوز ممکن است وقتی نهادهای مسوول پیشرفت و انتقال دانش تحت‌حمله مداوم قرار دارند؟ جنبش MAGA هیچ آرزویی بزرگ‌تر از تخریب «نهادهای نخبگان» ندارد که در آنها بسیاری از تحقیقات پیشرفته انجام می‌شود.
هیچ کشوری نمی‌تواند به‌ طور واقعی شکوفا شود اگر بخش‌های بزرگی از جمعیت از کمبودهای آموزشی، بهداشتی و مواد غذایی مغذی رنج ببرند. در آمریکا، حدود 16‌درصد از کودکان در فقر بزرگ می‌شوند، عملکرد کلی در ارزیابی‌های آموزشی بین‌المللی متوسط است، سوءتغذیه و بی‌خانمانی گسترده شده و امید به زندگی در پایین‌ترین سطح در میان کشورهای پیشرفته بزرگ است. تنها درمان این مشکلات صرف هزینه‌های عمومی بیشتر و بهتر است. با این حال، ترامپ و تیم الیگارش‌های او متعهد به کاهش بودجه به هر شکل ممکن هستند. این کار باعث خواهد شد که ایالات‌متحده بیشتر به نیروی کار خارجی وابسته شود اما مهاجران، حتی مهاجران با مهارت بالا، برای پیروان MAGA ترامپ نفرت‌انگیزند.
اگرچه ایالات‌متحده مدت‌هاست که در پیشبرد علم‌وفناوری‌های پایه پیشرو بوده است، دشوار است که تصور کنیم این روند تحت‌ ریاست ترامپ ادامه یابد. من سه سناریوی ممکن می‌بینم. در سناریوی اول، ایالات‌متحده سرانجام به مشکلات عمیق خود رسیدگی کرده، جنبش MAGA را رد کرده و تعهد خود را به ارزش‌های روشنگری تایید می‌کند. در سناریوی دوم، ایالات‌متحده و چین به‌ طور جداگانه به مسیر سرمایه‌داری الیگارشی و سرمایه‌داری دولتی اقتدارگرا ادامه می‌دهند و بقیه جهان عقب می‌مانند. در نهایت، ایالات‌متحده و چین مسیر خود را ادامه می‌دهند اما اروپا پرچم سرمایه‌داری پیشرفته و دموکراسی اجتماعی را برمی‌دارد.
متاسفانه، سناریوی دوم محتمل‌ترین است و به این معناست که باید بررسی کنیم که چقدر طول می‌کشد تا نواقص روبه رشد آمریکا غیرقابل مدیریت شود. چین مزایای عظیمی به ‌دلیل بازار بزرگ، عرضه وسیع مهندسان و تعهد به برنامه‌ریزی بلندمدت و نظارت جامع در توسعه فناوری و هوش مصنوعی دارد. علاوه‌براین، دیپلماسی چین نسبت به 60درصد کشورهای خارج از غرب بسیار موفق‌تر از دیپلماسی آمریکاست اما البته، نه چین و نه آمریکای ترامپی متعهد به ارزش‌هایی هستند که پیشرفت را از اواخر قرن هجدهم به جلو رانده است.
افسوس که بشریت در حال حاضر با چالش‌های وجودی دست‌وپنجه نرم می‌کند. پیشرفت‌های فناوری به ما ابزارهایی برای نابودی خودمان داده‌اند و بهترین راه برای جلوگیری از آن، از طریق قانون بین‌الملل است. علاوه‌بر تهدیدات ناشی از تغییرات اقلیمی و پاندمی‌ها، اکنون باید نگران هوش مصنوعی بدون نظارت نیز باشیم. برخی ممکن است استدلال کنند که هرچند ممکن است پیشرفت موقتی متوقف شده باشد اما سرمایه‌گذاری‌های گذشته در علوم پایه همچنان بازده‌های ارزشمندی به همراه خواهد داشت. علاوه بر این، ممکن است خوش‌بین‌ها اضافه کنند که هر دیکتاتوری در نهایت به پایان می‌رسد و تاریخ به جلو می‌رود. یک قرن پیش، فاشیسم جهان را دربر گرفت اما این منجر به یک موج دموکراتیزاسیون شد که با فرآیندهای غیراستعماری و جنبش‌های حقوق مدنی علیه تبعیض نژادی، قومی و جنسیتی مقابله کرد.
مشکل این است که آن جنبش‌های موفق تا حدی پیش رفتند و زمان به نفع ما نیست. تغییرات اقلیمی منتظر نمی‌مانند تا ما اصلاحات لازم را انجام دهیم. با این حال آیا آمریکایی‌ها از پیشرفت مداوم در قالب رفاه مشترک، براساس آموزش، سلامت، امنیت، جامعه و محیط زیست پاک بهره خواهند برد؟ تردید دارم و آیا پایان پیشرفت در آمریکا تاثیرات جهانی به همراه خواهد داشت؟ تقریبا قطعا هنوز زود است که بدانیم عواقب کامل ریاست‌جمهوری دوم ترامپ چه خواهد بود. تاریخ واقعا به جلو می‌رود؛ اما ممکن است پیشرفت را پشت‌سر بگذارد.