30 - 12 - 2024
آنفلوآنزای پرندگان؛ پاندمی جدید دنیا؟
آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان در تالاب میقان اراک باعث مرگ چند صد پرنده مهاجر شده است اما سازمان دامپزشکی می‌گوید هیچ‌یک از مرغداری‌های صنعتی به ویروس آلوده نشدهاند و تاکنون هیچ گزارشی دال بر انتقال آنفلوآنزای پرندگان به انسان هم در ایران ثبت نشده است. سازمان دامپزشکی تلفات پرندگان مهاجر در تالاب میقان اراک را تایید و اعلام میکند که ویروس آنفلوآنزای شایع‌شده در تالاب میقان، از تیپ H5N1 بوده که در حال حاضر در اروپا و آمریکا، ترکیه، مصر و تعدادی از کشورهای آسیایی مثل چین و اندونزی هم در گردش است. در برخی کشورهای دنیا گزارشهایی دال بر انتقال ویروس آنفلوآنزای پرندگان به انسان گزارش شده است اما بنا به گفته سعید کرمی، مدیرکل دفتر بهداشت و مبارزه با بیماری‌های طیور در سازمان دامپزشکی، هنوز هیچ گزارشی مبنی‌بر انتقال ویروس آنفلوآنزای پرندگان به انسان در ایران گزارش نشده است.
کدام تیپ از آنفلوآنزای پرندگان وارد ایران شده است؟
این مقام مسوول در سازمان دامپزشکی در پاسخ به این پرسش که آنفلوآنزای پرندگان تالاب میقان از کدام تیپ ویروس است و آیا امکان انتقال به انسان دارد، می‌گوید: «همان تیپ در گردش بین‌المللی در تالاب میقان هم گزارش شده است، یعنی تیپH5N1 پتانسیل انتقال این ویروس به انسان هم وجود دارد و حتی گزارشهایی وجود دارد مبنی‌بر اینکه در ایالات متحده آمریکا، اروپا، کشورهای جنوب شرق آسیا مثل اندونزی، مصر و در هنگ‌کنگ چین ویروس آنفلوآنزای پرندگان به انسان منتقل شده است.»
کرمی تاکید دارد: «تاکنون در ایران هیچ موردی از ابتلای انسان به ویروس آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان نداشته‌ایم چون در سازمان دامپزشکی همه موارد مشکوک را به وزارت بهداشت اعلام می‌کنیم و از افرادی که در معرض پرندگان بودند، نمونه‌برداری می‌شود. تا این لحظه وزارت بهداشت مورد انسانی گزارش نکرده است اما احتمال و پتانسیل این وجود دارد که انتقال ویروس به انسان صورت گیرد. در حال حاضر هیچ وضعیت نگران‌کننده‌ای در ایران نداریم.» وی می‌گوید: «این ویروس به این دلیل نگرانکننده است که سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده خطر انتقال ویروس آنفلوآنزا از تیپ H5N1 به انسان زمانی خیلی خاص و مسالهدار می‌شود که انتقال از انسان به انسان صورت بگیرد. در این صورت مشابه همان اتفاقی که در جریان ویروس کرونا رخ داد می‌افتد. همه اقدامات جهانی برای این است که به آن مرحله نکشد. البته هنوز در دنیا گزارشی دال بر انتقال ویروس آنفلوآنزای پرندگان از انسان به انسان ثبت نشده است.»
پرندگان مهاجر عامل انتقال آنفلوآنزای پرندگان به ایران
این مقام مسوول در سازمان دامپزشکی با اشاره به اینکه ویروس آنفلوآنزای پرندگان محدود به ایران نیست، می‌گوید: «ایران در مسیر دالان پروازی پرندگان وحشی مهاجر و محل فرود آنهاست. تعداد قابل توجهی از پرندگان هر ساله برای زمستان‌گذرانی، در برخی تالاب‌های ایران حضور دارند. بنابراین احتمال اینکه این پرندگان ناقل ویروس باشند، قوی است. البته انتقال ویروس آنفلوآنزای پرندگان موضوع جدیدی نیست. حداقل از سال 2003 به بعد این الگو در دنیا وجود دارد که کشورهایی که محل ورود پرندگان مهاجر هستند با آنفلوآنزا مواجه میشوند.»
نتیجه پایش تابستانه طیور روستایی و صنعتی
کرمی با بیان اینکه در سازمان دامپزشکی برای پایش و کنترل آنفلوآنزای پرندگان، دو سیستم مراقبتی فعال و غیرفعال تعریف شده است، می‌گوید: «در سیستم فعال مراقبتی، مجموعه دامپزشکی کل کشور پایشهایی را در قالب برنامه سالانه در دو بخش طیور روستایی و مرغداری‌های صنعتی انجام می‌دهد. پایش طیور روستایی مردادماه امسال (1403)، در 3605روستای کشور انجام و 280هزار نمونه برداشت شده است. از این تعداد نمونه، در هیچ موردی نشانی دال بر گردش ویروس آنفلوآنزای پرندگان مشاهده نشد.»
مدیر دفتر مبارزه با بیماری‌های طیور در سازمان دامپزشکی اشاره میکند: «در حال حاضر در مرغداری‌های صنعتی در حال پایش هستیم. قرار است نزدیک به 120هزار نمونه از واحدهای تخمگذار و مولد برداشته و بررسی شود. تا این لحظه گزارشی مبنی‌بر ابتلا به آنفلوآنزا در طیور صنعتی نداشته‌ایم و هیچ ردپایی را از این ویروس ندیده‌ایم. افزون بر این، در سیستم مراقبت غیرفعال که منابع اطلاع‌رسانی ما اهالی روستاها، شوراهای روستاها و خانه‌های بهداشت هستند و تغییر وضعیت پرندگان را به دامپزشکی گزارش می‌کنند، تاکنون گزارشی دال بر تلفات پرندگان در اثر آنفلوآنزا نداشته‌ایم.»
کرمی با اشاره به اینکه تلفات ناشی از آنفلوآنزا در بخش حیات‌وحش، توسط سازمان حفاظت محیط‌زیست به سازمان دامپزشکی گزارش می‌شود، توضیح می‌دهد: «در صورت اعلام وقوع تلفات و بیماری از سوی محیط‌زیست، سازمان دامپزشکی نسبت به بررسی وجود بیماری در تالابها اقدام میکند. امسال در تالاب میقان اراک، وقوع تلفات چند صد قطعه از پرندگان مهاجر وحشی را داشتیم که توسط محیط‌زیست به سازمان دامپزشکی اطلاع‌رسانی شد. البته در اطراف تالاب میقان، مرغداری صنعتی و طیور بومی نداریم و مرغداریها حداقل پنج کیلومتر با تالاب فاصله دارند، بنابراین احتمال انتقال ویروس آنفلوآنزا از پرندگان مهاجر به مرغداریها در این محدوده ضعیف است. تاکنون هیچ گزارشی دال بر تلفات طیور بومی یا مرغداری‌های صنعتی اراک نداشتیم.»
از مازندران و گیلان چه خبر؟
مدیر دفتر مبارزه با بیماری‌های طیور، در پاسخ به این پرسش که آیا تالاب بوجاق گیلان و تالاب فریدونکنار مازندران تلفات ناشی از آنفلوآنزا داشتهاند، می‌گوید: «تا به این لحظه از تالاب بوجاق و تالاب انزلی در استان گیلان هیچ گزارشی از سازمان محیط‌زیست برای سازمان دامپزشکی ارسال نشده و مورد مشکوک به آنفلوآنزا در این تالابها مشاهده نشده است.»
از شکار پرندگان مهاجر خودداری کنید
این مقام مسوول در سازمان دامپزشکی میافزاید: «در مورد فریدونکنار هم تاکنون گزارشی دال بر تلفات پرندگان ناشی از آنفلوآنزا نداشتیم. ممکن است مرگ پرندگان در اثر عوامل دیگر باشد اما در اثر آنفلوآنزا نبوده است. مشکلی که در تالاب فریدونکنار در سالهای گذشته داشتیم، شکار غیرمجاز پرندگان مهاجر است. بارها از مسوولان استانی مازندران و سازمان حفاظت محیط‌زیست خواستیم که از شکار پرندگان مهاجر در این محدوده جلوگیری کنند چون ارتباط کمتر با پرندگان مهاجر فرصت انتقال ویروس را کاهش می‌دهد و به این ترتیب می‌توان از شیوع بیماری جلوگیری کرد.»
نگرانی درباره ابتلای مرغداری‌های صنعتی و سنتی به آنفلوآنزا
کرمی تاکید دارد: «سازمان دامپزشکی برای ادارات کل دامپزشکی استانها، اتحادیه‌ها و سندیکاهای مرغ گوشتی و مرغ تخمگذار اطلاعیه و اخطاریه صادر کرده است تا در صورت مشاهده موارد مشکوک حساس باشند. ضمن اینکه طبق پروتکلها طیور روستایی و مرغداری‌های صنعتی در صورت درگیری با ویروس آنفلوآنزا باید جمعیت واحدها را حذف و نسبت به جمع‌آوری و دفن بهداشتی پرندگان اقدام کنند. در صورت ابتلای مرغداری‌های صنعتی در محل همان واحد، گودالهایی با عمق مناسب حفر و پرندگان در پلاستیکهای دو‌جداره بستهبندی و دفن بهداشتی میشوند. مرغداری‌های اطراف مرغداری آلوده به ویروس هم باید پایش شوند.»
اگر آنفلوآنزای پرندگان اپیدمی شود، خبر میدهیم
مدیرکل دفتر مبارزه با بیماری‌های طیور در سازمان دامپزشکی با بیان اینکه بیماری‌های ویروسی درمان ندارند، می‌گوید: «نمیتوانیم برای درمان ویروس سراغ دارو و آنتی‌بیوتیک برویم، در نتیجه باید از ابتلا پیشگیری کنیم. البته آنفلوآنزای پرندگان ویروس جدیدی نیست، بلکه از سال 84 مواجهه با آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان در ایران گزارش شده و در چند سال گذشته تقریبا هر سال مواردی از ابتلا مشاهده شده است. از چند سال قبل تلفات پرندگان مهاجر در اثر آنفلوآنزا را داشتیم اما تاکنون هیچ‌یک منجر به اپیدمی بیماری نشده است. در حال حاضر هم در ایران با اپیدمی مواجه نیستیم. در صورت بروز اپیدمی، اطلاع‌رسانی عمومی می‌کنیم.»
گفتنی است سازمان بهداشت جهانی از ابتدای سال جاری نسبت به احتمال بروز پاندمی جدید در دنیا هشدار داد و حتی مدیرکل سازمان بهداشت جهانی گفت: «تاریخ به ما می‌آموزد که همه‌گیری بعدی در راه است اما فقط زمان دقیق آن مشخص نیست. به همین دلیل بسیار حیاتی است که دولت‌های جهان کار خود را برای مذاکره در مورد یک توافق در مورد پیشگیری، آمادگی و واکنش همه‌گیر با موفقیت به پایان برسانند.» در ماه‌های گذشته، تعدادی از منابع پزشکی و درمانی دنیا هم نسبت به وقوع پاندمی جدید و لزوم آمادگی همگانی در مواجهه با آن هشدار داده‌اند، بنابراین باید پرسید آیا ویروس آنفلوآنزای پرندگان از تیپ H5N1 می‌تواند پاندمی جدید دنیا را رقم بزند؟ جهان برای مقابله با یک ویروس کشنده دیگر آماده است؟
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد