اتحاد اروپا و آمریکا در برابر ایران

سید‌جلال ساداتیان*
ایران اکنون در مرحله سوم تعلیق تعهدات هسته‌ای در برابر عدم تعهد اروپایی‌ها به انجام وظایف خودشان در قبال برجام قرار دارد. رونمایی از IR6 در نطنز نیز می‌تواند به منزله‌ آماده‌سازی ایران برای ورود به فاز چهارم تعلیق تعهدات باشد.
اما واقعیت آن است که آمریکا که با قلدری از برجام خارج شد در این شرایط ایران تامل کرد تا بلکه اروپایی‌ها کار را ادامه دهند و به تعهدات‌شان عمل کنند اما وقتی آنها بعد از یک‌سال این کار را انجام ندادند ایران مرحله‌بندی شده اعلام کرد که هر دوماه بخشی از تعهداتش را تعلیق می‌کند‌. این تعلیق به سمت این رفت که دو مرحله کاهش تعهدات هسته‌ای توسط ایران تمام شد و اکنون در مرحله سوم و آستانه گام چهارم قرار داریم. البته در این مدت اروپایی‌ها از جمله فرانسه مطرح کردند که ۱۵میلیارد دلار اعتبار به ایران خواهند داد تا ایران به برجام برگردد و هم مراحل تعلیق را برگرداند. طبیعتا ایران پذیرای این امر نشد. بعد از آن ۴/۳ میلیارد دلار اضافه کردند و طرح ۴/۱۸ دلاری مشترک میان فرانسه و ژاپن ارائه شد که باز هم ایران پاسخش به این امر مثبت نبود چون بحث ایران این نیست که مقداری پول می‌خواهد بلکه آزادی عمل ناشی از برجام را می‌خواهد به دست آورد. این آزادی عمل تعهدات اروپا بوده به اینکه تحریم‌های ایران را بردارد و ایران آزادانه بتواند نفت خود را بفروشد‌، تجارت خود را داشته باشد‌، با همه اروپا و نه فقط سه کشوری که در مذاکرات حضور داشتند بتواند مراودات خود را برقرار کند و از امکاناتی که فراهم می‌شود و پول‌هایی که به دست می‌آورد بتواند همه نیازمندی‌های خود را تامین کند نه فقط در بحث دارو و غذایی که اروپا در قالب اینستکس مطرح کرده بود.بعد از آن اروپا از ایران خواست در برابر آمریکا کوتاه بیاید اما تهران طبق مواد ۲۶ و ۳۶ برجام که گفته می‌شود اگر طرفی به تعهداتش عمل نکرد طرف مقابل می‌تواند تعهداتش را تعلیق کند عمل کرد. ایران کاملا مطابق قانون عمل کرد اما ترس اروپا از آمریکا و بی‌اخلاقی آنها و ضوابط را زیرپا گذاشتن باعث برداشتن گام چهارم توسط ایران شد.اروپا به جای تحقق وعده‌ها به این امر متوسل شد که ایران را پای میز مذاکره بکشاند.
البته تلاش‌هایی هم کردند از جمله اینکه در اجلاس اخیر سازمان ملل خواستند آقای روحانی با ترامپ مذاکره کند‌. اما حرف ایران این است که در قبال این مذاکره چه تعهدی وجود دارد؟ آمریکایی که در مذاکرات برجامی حضور پیدا کرد و قرار‌داد را امضا کرد و قطعنامه ۲۲۳۱ که ضامن برجام بود مورد تایید او قرار گرفت یکباره از برجام خارج شد.
البته تیم ریاست جمهوری در آن زمان اوباما بود ولی به هر حال کشوری که تعهدات را می‌پذیرد کسانی هم که جای او می‌آیند با‌ید به تعهدات بین‌المللی و قطعنامه شورای امنیت پایبند بمانند.
اگر آقای ترامپ مشکل و انتقادی نسبت به برجام و مفاد آن داشت می‌بایست در قالب خود برجام به شورا و ساختار پیش‌بینی شده مراجعه می‌کرد اما او یکطرفه خارج شد. اروپا هم از ترامپ می‌ترسد و بعد می‌گوید من بر اقتصاد خود تسلط ندارم و شرکت‌هایم از ترس و جریمه آمریکا حاضر نیستند با ایران معامله کنند اما سوال اینجاست که چرا اروپا شرکت‌های کوچک و متوسط که تعهدی به آمریکا ندارند به میان نمی‌کشد تا به واسطه آنها به تعهدات‌شان پایبند بمانند؟ اروپا جوابی ندارد و ضعف پاسخگویی در برابر ایران دارد. از این رو ترکیبی از التماس و اصرار و تهدید در کارشان به وجود آمده که دائما به شکل‌های مختلف ایران را تحت فشار قرار می‌دهند تا ایران بپذیرد با آمریکا مذاکره کند یا از تهدیدات واقعی‌اش یعنی تعلیق تعهدات هسته‌ای دست بردارد. اما در شرایط فعلی می‌بینیم که ایران عزمش جدی است و خود را برای مرحله چهارم آماده می‌کند. ولی حداکثر تهدید در قبال گام چهارم می‌تواند اتحاد اروپا و آمریکا باشد تا به شورای امنیت بروند و مجددا‌ پرونده ایران را امنیتی کنند و قطعنامه‌هایی علیه ایران بگیرند که این ادعا درست نیست برای اینکه در مرحله فعلی هم روسیه و هم چین اقدامات آمریکا را قبول ندارند. به نظر هم نمی‌رسد این اجماع حاصل شود و آنها بتوانند تحریم‌های بین‌المللی را به تصویب برسانند. حداکثرش این است که تحریم‌های اروپایی به اضافه تحریم‌های آمریکایی علیه ایران تصویب کنند. البته ایران هم وابستگی خود را از اروپا کاهش داده و به شکل‌های مختلف بر تولیدات داخل تکیه می‌کند تا به این ترتیب مقاومت خود را افزایش دهد.
*کارشناس مسائل بین‌الملل