اهمیت اجلاس دوحه

دکتر صلاح‌الدین هرسنی*
اگرچه نمی‌توان حضور همزمان محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان و برایان هوک در نشست دوحه را به معنای گشایشی در مراوده دیپلماتیک بین تهران- واشنگتن دانست، اما حاشیه این نشست یا نشست‌های مشابه می‌تواند تا میزانی موجب ترمیم و کاهش تنش در روابط تنازعی و ملتهب تهران- واشنگتن شود. از منظر کارکردگرایی، حاشیه نشست‌ها به مثابه دیپلماسی پنهان عمل می‌کند و تجربه نشان داده میانجیگری از طریق مسیر‌های دیپلماسی پنهان، می‌تواند از سطح التهابات در روابط خارجی دولت‌ها بکاهد یا آنکه منجر به کاهش تنش در روابط کشور‌ها شود. بنابراین نشست دوحه نیز با توجه به حضور مقامات پراهمیت آن از کارکرد‌های دیپلماسی پنهان مستثنی نیست و با توجه به روند‌های جاری می‌تواند نقش دیپلماسی پنهان را ایفا کند. ادعای ایفای نقش دیپلماسی پنهان در نشست دوحه با توجه به اعلام آمادگی واشنگتن برای برداشتن تحریم‌ها به شرط قبول شروط واشنگتن از سوی تهران و نیز تبادل زندانیان دو کشور قوت می‌گیرد. از طرف دیگر شرایط سفر قریب‌الوقوع حسن روحانی به ژاپن و دیدار با شینزو آبه فراهم شده است. از منظر نشانه‌شناسی مجموعه این شرایط نشان می‌دهند که احتمال گشایش مسیر‌های دیپلماتیک در روابط تهران- واشنگتن منتفی نیست. بنابراین اگرچه موضوعات نشست دوحه و حتی سفر روحانی به توکیو، در ارتباط مستقیم با آب شدن یخ روابط تهران- واشنگتن نیست اما می‌تواند به معنای فراهم شدن …
شرایط عینی و ذهنی گشایش مسیر‌های دیپلماتیک در روابط پرتنش تهران- واشنگتن باشد. به واقع هم تهران به خروج از وضعیت تنازعی نیازمند است و هم واشنگتن و در واقع نشست دوحه و نقش‌یابی‌های واسطه‌ای در حاشیه آن، می‌تواند پاسخی به این نیاز تهران- واشنگتن باشد. البته همه اهمیت نشست دوحه و حاشیه آن را نمی‌توان به وضعیت تنازعی و پرتنش تهران- واشنگتن خلاصه کرد.
این نشست و حاشیه‌های آن متوجه بحران جاری در روابط قطر با اعضای محوری کشور‌های شورای همکاری خلیج‌فارس مانند عربستان و امارات نیز هست. در این ارتباط از آنجا که بحران و محاصره دوحه موجب همگرایی تهران – دوحه شده است، این نشست می‌تواند تلاشی برای همگرایی این کشور‌ها به ویژه نزدیکی دوحه به ریاض و ابوظبی شود. در این صورت تهران نیز می‌تواند روی نقش‌یابی دوحه برای نزدیکی به ریاض و ابوظبی حساب باز کند. ضمن آنکه ما شاهد نقش‌آفرینی اسلام‌آباد در نزدیکی تهران- ریاض هستیم. به واقع هم‌افزایی این نقش‌های واسطه‌ای هم می‌تواند از سطح تنش تهران- واشنگتن کم کند و هم می‌تواند نوعی مفاهمه برای همگرایی در کشور‌های غرب آسیا ایجاد کند.
* کارشناس مسائل بین‌الملل
S.Harsani.k@gmail.com