جذابیت‌های دیپلماسی

حسن لاسجردی*
اظهارات دیروز ظریف مبنی بر شروط ایران برای مذاکره با آمریکا، گواه این است که در‌ دیپلماسی و رایزنی ایران هیچ‌گاه بسته نیست. اگر بگوییم هیچ‌گاه مذاکره نمی‌کنیم طرف مقابل می‌گوید منطقی بر این کشور حاکم نیست. یکی از زیبایی‌های دیپلماسی این است که گزینه‌های مختلفی را به کار بگیریم تا طرف مقابل را به میدان آوریم حتی اگر حریف خلاف میل شما و ضد شما حرکت کند ولی باید رفتارهای او را کنترل کرد و به خود او برگرداند. طرح موضوع آقای ظریف که اگر شرایط مهیا شود می‌توان مذاکره کرد بدین معناست که آمریکا چنین شرایطی را ندارد و نمی‌خواهد مذاکره کند و اینکه می‌گویند طرفدار جنگ نیستند و مشتاق شنیدن طرح ایران در مجمع عمومی‌اند، همه زبان‌بازی‌های این کشور است. آمریکا نمی‌خواهد آنچه در مخفیگاه ذهن‌شان دارد مطرح کند لذا طرح موضوع مذاکره نه برای مذاکره بلکه برای میدان‌داری ‌تبلیغاتی و رایزنی دیپلماسی است تا جهانیان بدانند هنوز جمهوری اسلامی ایران از عناصر مختلف گفت‌وگو‌، تهدید و حتی طرح جدید برای توجه جهانیان استفاده می‌کند تا این فضا علیه ما نباشد و ابتکار دیپلماتیک همچنان موثر باشد.
اما سخن از طرح جدید توسط ایران شد. آنچه مسلم است این است که منازعه ما با آمریکایی‌ها هر چند وقت یک‌بار اوج می‌گیرد و این اوج‌گیری سبب می‌شود ما در بورس اخبار جهانی قرار بگیریم و به طور حتم وقتی کشورهایی که در بورس اخبار قرار می‌گیرند مورد قضاوت قرار می‌گیرند و بر اساس همان، دوری و نزدیکی و ریل‌گذاری سیاست خارجی شکل می‌گیرد. کاری که آمریکایی‌ها طی یکی دوسال گذشته کردند به نوعی منزوی کردن ایران بود. بحث خروج ایران از برجام، فشار اقتصادی و تحریم و ممانعت از مبادلات بانکی و نفتی و در نهایت موضوع تحریم وزیر امور خارجه و مقامات ما برای سفر به کشورهایی که آمریکا آنها را در لیست تحریم قرار دادند همه اینها دست به دست هم داد تا آمریکایی‌ها سیاست فشار حداکثری را اعمال کرده باشند. ما هم در مقابل تلاش می‌کنیم هم یک ابتکار عمل در عرصه ‌بین‌الملل داشته باشیم و هم جلوی سیاست‌های مزایده‌ای آمریکا که هر روز یک ورژن نو و قدم جدید برمی‌دارد بایستیم. به نظر می‌رسد که موضوع ابتکار صلحی که آقای روحانی مطرح می‌کند نشان می‌دهد جمهوری اسلامی می‌خواهد در تریبون‌های جهانی حرفی برای گفتن داشته باشد و توجهات را به خود جلب کند و بتواند در مقابل هجمه رسانه‌ها و مقامات آمریکایی که تلاش کردند میدان را بربایند ابتکار عمل داشته باشد. طرحی که آقای روحانی مطرح کرده اولا مثل همه طرح‌های گذشته مبتنی بر نیروهای منطقه‌ای است. نکته دوم خروج نیروهای بیگانه در منطقه است و نکته سوم بحث حل اختلافات منطقه توسط کشورهای تاثیرگذار و شرکت‌دهی سایر کشورهاست‌. واقعیت آن است که این یک طرح چندمرحله‌ای است که می‌توان موضوع امنیت و صلح و ثبات و بدگمانی تاریخی را از منطقه بردارد. موضوع هم مختص کشورهای عربی نیست و همه کشورهای منطقه که دغدغه صلح و ثبات را دارند می‌توانند در این طرح مطرح باشند.
نکته دیگر که برای بحث ابتکار صلح هرمز مطرح است این است که این طرح می‌تواند پاتکی برای ائتلاف دریایی آمریکایی‌ها باشد. آنها نتوانستند در منطقه ما ائتلاف و اجماعی شکل دهند برای آنکه بتوانند آبراه بین‌المللی هرمز را مدیریت کنند و بتوانند جریان نفت را به دست آورند. از این جهت جمهوری اسلامی ایران به جهت حضور منطقه‌ای و هم به جهت سابقه تاریخی و سرزمینی در تلاش است عنصر پویای ابتکار صلح را در منطقه احیا کند و دم از آن بزند و در برابر ائتلاف دریایی اقدام برابر و موثر‌‌تری کند.
لذا ایران باید منطقی را در این نشست مطرح کند که شنیدار داشته باشد. حرف ما دارای یک استحکام قوی و جزو دغدغه‌های جهانی باشد و جهانیان به آن واکنش نشان دهند. از این جهت به نظر می‌رسد صلح و ثبات مهم‌ترین نکته برای جهان است.
نکته دیگر درباره طرح آقای روحانی این است که نزاع ما با آمریکا رنگ و لعاب‌های مختلفی دارد؛ روزی بحث تحریم است و گاهی کشاکش نظامی و بحث‌های مربوط به برخورد با افراد و سازمان و موسسات. الان موضوع ما با آمریکا کشمکش‌های اقتصادی و منازعات جهانی است. هم موضوع منطقه‌ای و هم نفت و هم صلح و تروریسم است که مدت‌هاست دغدغه آمریکاست لذا ما باید طرحی را ارائه کنیم که بتواند همه اینها را پوشش دهد و راه‌حل مناسبی ارائه کند که البته طرح صلح امید می‌تواند چنین فضایی داشته باشد.
در عین حال آمریکایی‌ها تلاش می‌کنند این حرف‌ها از جانب ایران شنیده نشود و هم اینکه آنها میدان‌داری کنند. آنها در سال‌های گذشته تلاش می‌کنند ائتلاف جهانی علیه ایران ایجاد کنند و رویکردشان این بود که حلقه محاصره را تنگ‌تر کنند تا بتوانند ایران را از میدان به در کنند که به دلیل ابتکارات تهران این موضوعات به نتیجه نرسیده و به نظر می‌رسد ما الان یک دور دقیقه ۹۰ در سازمان ملل داریم. از یک طرف رییس‌جمهور ما صحبت می‌کند و از طرف دیگر رییس‌جمهور آمریکا. این نشان می‌دهد که عرصه رقابت تنگ است و به نوعی دو کشور تلاش می‌کنند از همه دقایق و لحظه‌ها استفاده کنند.
اینکه چرا آمریکا تلاش می‌کند مجمع عمومی و کشورهای دیگر را تحریم کند و محدودیت جغرافیایی برای مقامات ما بگذارد به همین رقابت برمی‌گردد که آنها هم می‌خواهند از همه امکانات و ظرفیت خود برای به در کردن رقیب استفاده کنند. ضمن اینکه ما هم در این فضا تلاش می‌کنیم حرف‌ و منطق‌مان را به دیگران برسانیم. مجمع عمومی یک آوردگاه خیلی مهم برای ما از منظر صلح و ثبات امنیت است. از آن طرف برای آمریکایی‌ها زیر سوال بردن اعتبار و منطق ایران است. باید ببینیم گذر زمان کدام یک را اثبات خواهد کرد.
*کارشناس مسائل بین‌الملل