درد گزارش‌های گمراه‌کننده

رضا صادقیان
سخنان اخیر مقام معظم رهبری در جمع مسوولان ارشد نظام و اشاره ایشان به کلیدواژه «پوچ» و «مهمل» درباره یک گزارش در دولت سیزدهم با واکنش بسیار گسترده کاربران شبکه‌های اجتماعی روبه‌رو شد. این چند خط درباره خسارت ویرانگر و نابوده‌کننده اینگونه گزارش‌هاست.
اول: یکی از آسیب‌های اساسی شیوه اداره کشور به فربه بودن نهاد دولت مرتبط است. ساختار اداری کشورمان بزرگ است. بزرگ و بسیار ناکارآمد؛ فشل و بسیار هزینه‌ساز. در چنین ساختاری روزانه صدها گزارش بیهوده و سراسر کذب با فرمان مدیران کم دانش و بعضا ناآگاه یا کارشناسان سودجو و شیاد از شرایط کلی کشور تهیه و به دست مسوولان بالاتر می‌رسد. در چنین ساختاری امکان صحت‌سنجی اعداد و ارقام به خوبی امکان‌پذیر نیست. امکان رسیدن یک گزارش بسیار سطحی و مبتذل به دست مقامات ارشد دور از ذهن نیست. تعدد کارشناسان، کارشناسان ارشد، کارکنان اداره و سازمان و اداره کل و مدیران ریز و درشت در تهیه چنین گزارش‌هایی آنقدر زیاد و انبوه است که حتی امکان تهیه لیست تمام مشارکت‌کنندگان و کارکنان آن گزارش میسر نیست! نهاد دولت بزرگ است اما با مغزی کوچک که عمده کارکرد آن فریب و پشت هم‌اندازی کارهای بر زمین مانده برای مسوولان ارشدتر است بنابراین تا زمانی که این نهاد بزرگ و با مغزی کوچک و ولخرج و فشل به همین ترتیب وجود دارد، تهیه و ارسال گزارش‌های پوچ و دروغین از رگ گردن به تمام مدیران ارشد و دلسوزان کشور نزدیک‌تر است. گزارش‌هایی که بخشی از آن به عنوان دستاورد مطرح یا در گفت‌وگوی مدیران تکرار می‌شود اما در عالم واقع مهمل بودن آن عیان است.
دوم: کافی است خبرها را با دقت بیشتر بخوانیم. شاهد همین موضع‌گیری‌های مهمل درباره میزان پیشرفت‌ها هستیم. وقتی یکی از مدیران دولت سیزدهم از جذب 100‌میلیارد دلار در مناطق آزاد کشور خبر دارد برای بسیاری جای این سوال باز شد؛ این سرمایه‌گذاری در کدام بخش‌ها امکان‌پذیر است؟ چه میزان از این مبلغ و طی چند سال به داخل کشور وارد می‌شود؟ مهم‌تر اینکه آیا گوینده این سخن فهمی از 100‌میلیارد دلار دارد یا اینکه برای دلخوشی سایر مدیران چنین حرف مهمل و پوچی را بیان کرده است؟ تاکید و مانور دادن روی کلان پروژه دولت سیزدهم که همان ساخت 4‌میلیون مسکن طی چهار سال بود نیز یکی از همان گفته‌های نادرست و پوچ بود. در اینجا باید راستی‌آزمایی شود، کدامین اقتصاددانان، اهالی عدد و رقم و مدعیان فهم اقتصاد ایران در دولت سیزدهم به این نتیجه رسیدند که می‌توان سالانه یک ‌میلیون مسکن ساخت؟ آیا به ظرفیت تولید میلگرد، سیمان، آجر و تیرآهن برای اجرای چنین پروژه‌ای آمارهای تولید را دیده بودند؟ پای کدام اعداد واقعی در میان بود؟ آیا اساسا اعداد حرف می‌زدند یا خیالات خام و پوچ سر از گزارش‌های کارشناسی غلط درآورده بودند؟ حقیقت تلخ است اما اگر در همان زمان و طرح چنین ادعای کاذبی امکان سنجش دوباره آن اعداد برای منتقدان و روزنامه‌نگاران تحقیقی وجود می‌داشت، کمتر مدیری به خود اجازه می‌داد با برگزاری یک نشست خبری نزدیک به طنز و تمسخرآمیز مدعی جذب سرمایه‌گذاران خارجی به کشور شود! متاسفانه چنین نشده است. یا در مثالی دیگر در سال1400 یکی از کاندیداهای ریاست‌جمهوری با اطمینان خاطر گفت: مشکل بورس ایران در سه روز قابل حل است. آن مسوول محترم در دولت سیزدهم بر کرسی ریاست نشست، همه دوستان دور و نزدیک وی در سمت‌های میانی و بالای وزارتخانه‌ها قرار گرفتند اما هیچ خبر خوبی از بازار سرمایه به گوش مردم نرسید!
سوم: یکی از مهمل‌ترین و نادرست‌ترین و پوچ‌ترین گزارش‌های سال1403 که اخیر رونمایی شده، متعلق به وزارتخانه عریض و طویل نیرو است؛ وزارتخانه‌ای که به هر دلیل موجه و غیرموجه در یک گزارش به رییس‌جمهور گفتند با دو ساعت خاموشی، مازوت‌سوزی تعطیل می‌شود. خبری که از سوی سازمان محیط‌زیست و سایر مدیران ارشد به عنوان یکی از دستاوردهای دولت تکرار شد اما براساس گفته‌های دکتر مسعود پزشکیان «محاسبه درست نبود» و حتی اگر یک روز خاموشی هم می‌دادند باز هم باید مازوت سوزانده می‌شد. تکذیب آن ادعای پوچ توسط رییس‌جمهور بیانگر صداقت ایشان است اما در پوچ بودن آن گزارش خللی وارد نمی‌کند. مهمل بودن چنین گزارشی خیلی زود مشخص شد. وقتی شهروندان متوجه شدند هم برق خانه‌شان قطع می‌شود و هم با هوای بسیار آلوده در شهرهای بزرگ روبه‌رو هستند و صنعتگران شاهد قطع برق به مدت 48ساعت بودند، نادرست بودن آن گزارش مشخص شد! حکایت مازوت سوزاندن و قطع شدن برق منازل از دل همین گزارش‌های غلط بیرون می‌آید. گزارش‌هایی که برخی کارشناسان حیله‌گر و مدیران ارشد کم دانش به سادگی فریب عددسازی و عددبازی را می‌خورند و مهمل‌ترین اخبار را به عنوان کارهای بزرگ به مردم اعلام می‌کنند.
بارها و بارها این مساله از سوی دلسوزان کشور تکرار شده است؛ تشت رسوایی تمام گزارش‌های دروغین، مهمل و پوچ و فریب‌دهنده از بام به زمین خواهد افتاد. اگر امروز نیفتد، تردیدی نیست که فردا خواهد افتاد. برای شهروند ایرانی هیچ‌کدام از این گزارش‌ها مهم نیست؛ مهم‌ترین و اثرگذارترین گزارش در زندگی مردم، تغییرات در زندگی آنان است چراکه بدون واسطه و به صورت مستقیم با حقایق و واقعیت‌های زندگی روبه‌رو می‌شوند. مثلا وقتی در کشور به صورت سالانه یک ‌میلیون مسکن ساخت شود، لاجرم در کشور هم شغل ایجاد شده است و هم اینکه میزان عرضه از تقاضا پیشی گرفته و قیمت مسکن نه‌تنها صعودی نمی‌شود بلکه قیمت‌ها روند نزولی طی می‌کنند. وقتی در کشور مبلغ 100‌میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خارجی انجام شود به آسانی شاهد راه‌اندازی صدها کارخانه، خط تولید، بزرگ‌تر شدن کارخانه‌ها و ایجاد اشتغال پایدار برای متقاضیان شغل هستیم بنابراین این مساله در زندگی اکثریت مردم ایران تاثیرگذاری مستقیم دارد. حتی اگر هیچ‌کدام از این خبرها به گوش شهروندان نرسیده باشد. لطفا با تهیه و توزیع این گزارش‌های غلط، پوچ و مهمل و بی‌فایده نه وقت خودتان را بگیرید و نه مدیران ارشد را دچار اشتباهات عجیب و غریب محاسباتی کنید.