رشد پرریسک ارزش دلاری بازار سهام

علی رحمانی* – وضعیت روزهای فعلی بازار سرمایه به‌ هیچ ‌عنوان نمی‌تواند معیار سنجش ارزش دلاری شرکت‌ها لحاظ شود چراکه در حال حاضر ورود نقدینگی‌های بسیار سنگین تعیین‌کننده سود بازار بوده است. این سود زمانی می‌تواند شاخص تلقی شود و ما انتظار رشد دارایی از بازار سرمایه را داشته باشیم که ارزش ذاتی شرکت‌ها افزایش یابد. اما به نظر می‌رسد در حال حاضر ارزش ذاتی بازار سرمایه با میزان رشد شاخص کلان بازار همخوانی ندارد. شرکت‌هایی که تا دیروز محصولات خود را با دلار چهار هزار و ۴۰۰ تومان وارد بازار می‌کردند هم‌اکنون با نرخ ۱۱ هزار تومانی و با نرخ ۱۰ هزار و ۵۰۰ تومانی نیمایی وارد بازار می‌کنند. این نقدینگی‌های پرحجم توهم‌زا بوده و آینده بازار سرمایه را پرریسک می‌کند. ریسک این بازار برای کسانی که ناشیانه و بدون لحاظ مولفه‌های استراتژیک وارد بازار شدند پروهم‌تر خواهد بود.
در کنار ورود نقدینگی‌های پرحجم به بازار سرمایه باید به این نکته توجه داشت که بخشی از ارزش و دارایی شرکت‌ها مربوط به نرخ تورم است. برای اثبات این موضوع می‌توان به‌وضوح دید طی سال‌های ۷۶ تا ۸۴ که تورم در سطوح پایین‌تری قرار داشت، بازدهی واقعی بورس سالانه ۵/۱۳ درصد بوده است.
حال در تحلیل واقعی آن زمان می‌توان به‌وضوح دید بازار سرمایه در آن دوره به‌واسطه رشد اقتصادی واقعی با رشد قابل‌توجهی روبه‌رو بوده و ازآنجا ‌که نرخ تورم رقمی اندک بوده بازدهی بازار بورس واقعی تلقی می‌شود.اما درست در مقابل تجربه موفق بازار بورس در سال‌های ذکرشده این بازار در سال ۸۴ تا ۹۲ با وجود رشد مناسب از لحاظ کمی بازدهی مناسبی نداشت چراکه بعد از بررسی‌های بنیادی دیده شد بازدهی بورس در این سال تا دو رقم منفی بوده است.بنابراین زمانی که قیمت سهام رشد اسمی داشته باشد سرمایه‌گذاران وارد بازی توهمی می‌شوند چراکه رشد اسمی سالانه خود را در سنجش با نرخ تورم مطلوب می‌بینند. این در حالی است که رشد اسمی همواره حباب‌گونه است.وضعیت کنونی بازار سرمایه با توجه به تجربه‌های پیشین بورس تهران و تمامی بازارهای جهانی و افت ارزش پول، اثرات افزایشی را بر رشد اسمی قیمت سهام در بلندمدت دارد و از آنجا ‌که قیمت اسمی کنونی سهام رقم بزرگی است نمی‌توان گفت سهام کنونی ارزش دلاری داشته است. همچنین نباید فراموش شود رشد بازار سرمایه به‌صورت اسمی معیار رفاه اقتصادی و بهبود رفاه اقتصادی نیست.برای سنجش این مورد نیز می‌توان نگاهی به وضعیت بازار سرمایه و رشد اقتصادی کشور از ابتدای سال جاری داشت. اگر رشد شاخص بازار سرمایه در کشور واقعی بود باید مردم این رشد را در رفاه روزمرگی خود می‌دیدند. رشدهای تورمی صرفا برای هماهنگ شدن قیمت‌های نسبی صورت می‌گیرد.البته به‌جز عدم افزایش رفاه اجتماعی زمانی که به آمارهای بازار سرمایه نگاه می‌کنیم نشانه‌ای از رشد غیرمعقول در شرکت‌های بزرگ و تاثیرگذار در بورس که عمدتا در گروه‌های مخابرات، فلزات اساسی، محصولات شیمیایی، فرآورده‌های نفتی، استخراج کانه‌های فلزی و شرکت‌های چندرشته‌ای صنعتی هستند نمی‌بینیم چراکه این رشد اسمی نصیب شرکت‌های خرد و متوسط شده است. البته رشد انگشت‌شمار برخی از شرکت‌های بزرگ را نیز می‌توان ناشی از رشد دارایی‌های شرکت (افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها) دانست.بنابراین صحبت از رشد ارزش دلاری بازار سرمایه در زمانی که نرخ دلار نسبت به گذشته چند برابر شده است گفته ناصحیحی خواهد بود. زمانی می‌توانیم از رشد ارزش دلاری صحبت کنیم که سهم سهامداران نسبت به گذشته رقم قابل‌توجهی باشد.بنابراین در یک‌ کلام باید بگوییم ارزش دلاری بازار در ماه‌های آتی دور از انتظار نیست اما این ارزش به معنای واقعی ارزش دلاری نیست. این شبه‌ارزش بازار سرمایه است.
* کارشناس بازار سرمایه