عربستان، سد روابط ایران و پاکستان

حسن ‌هانی‌زاده*- سفر نخست‌وزیر پاکستان در راس هیات بلندپایه، گام بلندی در راستای حل اختلافات امنیتی مخصوصا در مرزهای شرقی ایران تلقی می‌شود‌. باید تاکید داشت که پاکستان اساسا روابط ناپایداری با جمهوری اسلامی ایران دارد. از یک سو وجود گروهک‌های تروریستی تکفیری در خاک این کشور امنیت مرزهای شرقی ایران را تهدید می‌کند و از سوی دیگر وابستگی و روابط گسترده امنیتی، نظامی و سیاسی موجود بین پاکستان با آمریکا و عربستان می‌تواند روابط ایران و اسلام‌آباد را به شدت تحت‌تاثیر قرار دهد‌. در طول سال‌های گذشته علاوه بر اینکه ایران تلاش داشته در زمینه‌های اقتصادی و امنیتی با پاکستان همکاری کند اما دخالت کشورهایی مثل آمریکا و عربستان مانع از پایداری این روابط و برقراری شاکله و همکاری امنیتی جدیدی بین ایران‌، پاکستان و افغانستان شده است‌. دخالت کشورهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای باعث شد تلاش جمهوری اسلامی ایران برای تشکیل کمیته مشترک امنیتی با شرکت ایران و پاکستان افغانستان به ثمر نرسد. هرچند این کمیته هم تشکیل شده اما کارایی لازم را ندارد‌. از سوی دیگر پاکستان همواره به کمک‌های مالی و اقتصادی عربستان و آمریکا وابستگی دارد و این وابستگی اقتصادی اسلام‌آباد به کمک خارجی باعث شده سیاست‌های این کشور در قبال ایران غیرشفاف باشد‌. به نظر می‌رسد عمران‌خان که اخیرا به عنوان نخست‌وزیر پاکستان انتخاب شده به‌طور جدی دنبال این است که به مساله ناامنی‌های مشترک مرزی ایران و پاکستان پایان دهد و سیاست مستقلی را اتخاذ کند‌. لازم است عمران‌خان گام‌های اساسی در مناسباتش با ایران بردارد‌. ابتدا باید به فکر تکمیل پروژه خط لوله نفت و گاز صلح ایران و هند و پاکستان باشد. این موضوع یکی از مسائل مهمی است که نخست‌وزیر باید به صورت شفاف اراده خود را در آن نشان دهد و باید دید که خواهان تکمیل این پروژه هست یا خیر‌. مساله دیگر تامین امنیت مرزهاست. پاکستان باید به حضور فیزیکی گروهک‌های تروریستی در خاک خود که علیه ایران اقداماتی انجام می‌دهند واکنش عملی نشان دهد‌. اما مساله مهم دیگر وابستگی شدید پاکستان به کمک‌های مالی و اقتصادی آمریکا و عربستان است و این معضل شدیدی را در مقابل پایداری روابط ایران و پاکستان ایجاد کرده است. لذا باید نخست‌وزیر به‌طور جدی با مقامات تهران این مسائل را مطرح می‌کرد تا بتوان از طریق تبادلات تجاری ایران و پاکستان وابستگی مالی این کشور به قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای کاهش پیدا کند چرا که پاکستان ظرفیت بسیار زیادی برای همکاری اقتصادی با ایران دارد و باید از این ظرفیت استفاده کند. به‌طور کلی با توجه به وجود رابطه‌های عمیق مذهبی، تاریخی و فرهنگی می‌توان انتظار داشت که مقوله پایداری به لحاظ امنیتی، سیاسی و تجاری بین اسلام‌آباد و تهران برقرار شود‌.
*کارشناس مسائل بین‌الملل