فرجام اجتناب‌ناپذیر یک خط لوله جنجالی

«نورد استریم ۲» بی‌تردید جنجالی‌ترین پروژه خط لوله انرژی در دست ساخت در جهان است و مخالفان آن می‌گویند باعث خواهد شد وابستگی اروپا به گاز روسیه افزایش پیدا کند و مسکو نفوذ ناخواسته‌ای در پایتخت‌های اروپایی به دست آورد.
به گزارش ایسنا، اروپا به سرعت به یکی از مهم‌ترین مقصدها برای صادرکنندگان گاز تبدیل می‌شود و تولید گاز به دلیل تحولات سیاسی و فنی به سرعت افت می‌کند. چند دهه آینده برای صادرکنندگان امیدبخش است. نورد استریم۲ شاید یکی از جنجالی‌ترین پروژه‌هایی باشد که اکنون در دست ساخت است. دانمارک اخیرا آخرین مجوز لازم را برای آغاز فعالیت‌های ساخت در محدوده آب‌های این کشور صادر کرده و تحلیلگران اکنون موافق هستند که طولی نخواهد کشد این پروژه تکمیل شود. در واقع آینده این خط لوله مدت‌ها پیش از اینکه ساخت آن آغاز شود به دلیل عوامل بیرونی مانند تصمیم لهستان برای متنوع کردن واردات گاز برای کاهش وابستگی به روسیه و عزم اروپای غربی برای دوری جستن از نیروی هسته‌ای و تولید سوخت فسیلی، تصمیم گرفته شده بود.
امن اما گران، پرریسک اما ارزان
دسترس‌پذیری و انتقال گاز طبیعی با فاصله نصبی میان مصرف‌کننده و منطقه تولید مشخص می‌شود. قاعده کلی این است که خط لوله گازی برای فاصله کمتر از چهار هزار کیلومتر یا ۲۵۰۰ مایل اقتصادی‌تر هستند در حالی که LNG برای مسافت‌های بیشتر از آن اقتصادی‌تر است. با این حال عوامل سیاسی مسائل مالی و فنی را مغلوبه می‌کنند. امنیت عرضه نزد کشورهایی مانند لهستان که گزینه‌های گران‌تری مانند خط لوله بالتیک را انتخاب کرده‌اند ارزش بیشتری دارد.
از نظر تاریخی بازار انرژی اروپا به دلیل نزدیکی و ذخایر انرژی عظیم روسیه، تحت سیطره مسکو بوده است. گاز سیبری از نقطه نظر اقتصادی روشن‌ترین انتخاب است. با این حال در حال حاضر صنعت گاز طبیعی تحت تاثیر سیاست قرار دارد. با در نظر گرفتن این مطلب، حمایت مستمر از نورد استریم ۲ از سوی کشورها و شرکت‌های اروپای غربی به خصوص آلمان ممکن است عجیب به نظر برسد. اما نگاه دقیق‌تر به سیاست انرژی در منطقه و تحولات داخلی ممکن است پاسخی برای این پرسش فراهم کند.تولید اروپایی به میزان چشمگیری کاهش پیدا کرده که به‌طور عمده به دلیل افت ذخایر میادین گازی قدیمی است. همچنین انگیزه‌های سیاسی هم مانع تولید شدند. به عنوان مثال در هلند لرزه‌هایی که ظاهرا به دلیل استخراج گاز هستند حمایت سیاسی از این صنعت را کاهش داده‌اند. بزرگ‌ترین ذخایر گاز اروپا که میدان گرونینگن در هلند است فعالیتش را در سال ۲۰۲۲ متوقف خواهد کرد. تعطیلی این میدان گازی عظیم دلیل دیگری برای حمایت از ساخت نورد استریم ۲ است.
تلاش لهستان برای تنوع‌سازی
لهستان یکی از مخالفان سرسخت نورد استریم۲ بوده است. این کشور اروپای شرقی استدلال کرده که مسکو تلاش می‌کند با دور زدن کشورهای ترانزیت سنتی در شرق، در اروپا شکاف ایجاد کند و وابستگی غرب ثروتمند به خصوص آلمان به خود را افزایش دهد. با این حال لهستان در مخالفت با این پروژه انگیزه‌های مالی دارد زیرا شرکت گازپروم قصد دارد به جای کشورهایی مانند اوکراین و لهستان که آنها را غیرمطمئن می‌داند، گاز خود را مستقیما به آلمان صادر کند. این اقدام باعث از دست رفتن میلیاردها دلار هزینه سالانه ترانزیت برای اروپای شرقی خواهد شد. واردات گاز نروژ پیامدهای ناخواسته‌ای برای امنیت انرژی کشورهای دیگر خواهد داشت. خط لوله بالتیک برای صادرات سالانه ۱۰ میلیون میلیارد مترمکعب گاز طبیعی طراحی شده است. نروژ در سال ۲۰۱۸ به میزان ۱۲۱/۷ میلیارد مترمکعب در مقایسه با ۱۲۴/۲ میلیارد مترمکعب در سال ۲۰۱۷ تولید کرد. اگرچه انتظار می‌رود تولید اندکی رشد کند اما این خط لوله دسترس‌پذیری به گاز طبیعی برای مشتریان سنتی در اروپای غربی را کاهش خواهد داد.
به خصوص آلمان که قصد دارد نیروگاه‌های هسته‌ای و زغال‌سوز خود را تا سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۳۸ تعطیل کند نیازمند تامین مستمر گاز طبیعی ارزان برای پر کردن شکاف تامین انرژی و کامل کردن انرژی‌های تجدیدپذیر است. اگرچه ظرفیت واردات LNG کافی در سراسر اروپا وجود دارد، گاز لوله‌کشی ارزان، حساس‌ترین انتخاب اقتصادی برای کشورها مانده است.
نه خیلی تیره
صحبت درباره نورد استریم ۲ به طور اجتناب‌ناپذیری به اوکراین مربوط می‌شود زیرا ضرورت ساخت این خط لوله به دلیل مناقشه مسکو و کی‌یف بر سر قیمت‌گذاری و عرضه ایجاد شد. اوکراین هر سال حدود سه میلیارد یورو از ترانزیت گاز روسیه درآمد دارد. اوکراین استدلال دارد که در صورت از دست دادن موقعیت خود به عنوان کشور ترانزیت استراتژیک، قدرت چانه‌زنی کمتری برای قراردادهای بلندمدت خرید گاز در برابر گازپروم پیدا می‌کند.
با وجود سیاست مسکو برای دور زدن زیرساخت گازی اوکراین، این کشور اهمیت خود را برای امنیت انرژی اروپایی حفظ خواهد کرد. کی‌یف پس از آغاز به کار نورد استریم ۲ همچنان اهمیت خود را خواهد داشت زیرا به اندازه مجموع خطوط لوله نورد استریم و نورد استریم ۲ ظرفیت صادرات دارد. این کشور در سال ۲۰۱۷ به میزان ۸۶/۸ میلیارد مترمکعب گاز صادر کرد در حالی که ظرفیت نورد استریم ۲ و ترک استریم به ترتیب ۵۵ و ۳۱/۵ میلیارد مترمکعب بود.
براساس گزارش اویل‌پرایس، تقریبا ۱۵۰ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی برای تامین شکاف تقاضای اروپا تا سال ۲۰۲۵ نیاز است و روسیه تنها تولیدکننده با ظرفیت لازم برای تبدیل شدن به یک تولیدکننده تاثیرگذار است. زیرساخت اوکراین برای استراتژی مسکو به منظور افزایش صادرات به اروپا و تحکیم موقعیتش به عنوان یک تامین‌کننده استراتژیک و مطمئن انرژی همچنان حیاتی به شمار می‌رود. ساخت نورد استریم ۲ ممکن است ضربه‌ای برای کی‌یف باشد اما بازار اروپایی طی چند سال آینده تغییرات قابل ملاحظه‌ای خواهد کرد و اوکراین همچنان قدرت زیادی در این بازی دارد.