فشار حداکثری به جای مماشات

‌دکتر صلاح‌الدین هرسنی*
«دولتمردان در ایران حرف از مذاکره بین ایران و عربستان می‌زنند، اما قدرتی ندارند. با نوع رفتارهایی که از سوی ایران به نمایش در‌می‌آید، به نظر می‌رسد که مماشات با ایران کار نمی‌کند و جواب نمی‌دهد. عمل مهم است نه حرف. اعضای دولت ایران حرف می‌زنند، اما قدرتی ندارند. در مقابل آنهایی که قدرت دارند مانند سپاه پاسداران، خواستار مذاکره نیستند. به این ترتیب و با چنین شرایطی، به هیچ عنوان با ایران مذاکره نمی‌کنیم.»
گزاره‌های فوق جدید‌ترین اظهارات عادل الجبیر وزیر مشاور در امور خارجه عربستان است که او آن را در مصاحبه با روزنامه فرانسوی لیبراسیون در میان گذاشته است. به نظر می‌رسد عادل‌الجبیر این اظهارات را تحت تاثیر جابه‌جایی در دستگاه دیپلماسی عربستان بیان داشته است، چراکه در جدید‌ترین تغییرات، ملک سلمان پادشاه عربستان طی فرمانی، شاهزاده فیصل بن فرحان را به عنوان وزیر خارجه این کشور، جایگزین ابراهیم العساف کرد.‌حال و اگر‌چه اظهارات عادل الجبیر بابت تمییز و تشخیص فضای دو‌قطبی در ایران آن‌هم در موضوع مذاکره معطوف به حقیقت و واقعیت است، اما عادل الجبیر و همه همفکرانش غافل از آن هستند که هرگونه اتخاذ راهبرد مقاومت از سوی مخالفان امر مذاکره یا همان جریان‌های صاحب قدرت، ریشه در کنش‌ها و الگو‌های رفتاری آل سعود و پشتیبانان فرا‌منطقه‌ای آنها نظیر واشنگتن دارد. به واقع دست مقامات ریاض برای آن بخش از جریان‌ها و صاحبان قدرت در تهران رو شده و همین صاحبان قدرت در ایران ایمان و اعتمادی به پروژه تحت تعقیب آنها ندارند. در نگاه مخالفان امر مذاکره در تهران، پروژه سازش و صلح ریاض و مجموعه تحت ائتلاف آنها در ظاهر تلاش برای صلح و سازش است اما در باطن دام و فریبی بیش نیست. حجم وسیعی از اتهامات علیه تهران در ماجرا‌های منطقه نظیر فجایع الفجیره و اخیرا هم فاجعه آرامکو از جمله نشان‌هایی هستند که مقامات تهران آن را دلیل برای درستی تصمیمات خود در فریز امر مذاکره و اتخاذ راهبرد مقاومت می‌دانند. ضمن آنکه تجربه برجام به همین بخش از صاحبات قدرت آموخته است که نباید به ظاهر شعار‌ها و راهبرد‌های صلح‌طلبانه مجموعه‌های غرب‌گرا در منطقه خوشبین و امیدوار بود.به این ترتیب و با توجه به راهبرد مقاومت تهران و همچنین با توجه به مواضع‌ اخیری که از سوی ریاض و از زبان عادل الجبیر شنیده شده، نباید به سیگنال‌های پیدا و پنهان ریاض در هر گونه مذاکره محتمل خوشبین بود. هدف اظهار چنین مواضعی نیز پیداست و آن چیزی جز هم‌افزایی با واشنگتن برای فشار حداکثری و نیز ایجاد جنگ روانی علیه تهران نیست. مهم‌ترین پیامی که از اعلام مواضع عادل الجبیر مخابره می‌شود آن است که نگرش ریاض هنور در قبال تهران تغییر نکرده و امیدی به کاهش سطح تنش و منازعه در روابط تهران- ریاض نیست. به این ترتیب غیر‌منتظره هم نیست که قرار گرفتن فیصل بن فرحان در راس دستگاه دیپلماسی سیاست عربستان در قبال تهران یکدست‌تر و البته تهاجمی‌تر شود. اوج نگرانی و تراژیک شدن وضعیت آنجاست که راهبرد منعطفانه و نرمش مقامات دوحه نیز بخواهد همراه و همسو با راهبرد مقامات ریاض در از‌سر‌گیری پروژه تنش شود. بدیهی است که در این صورت ما بخواهیم شاهد تغییر موازنه به زیان تهران باشیم.
*کارشناس روابط بین‌الملل
S.Harsani.k@gmail.com