نقد زاکانی: بانک در هیچ جای دنیا نوکر تولید نیست

احسان شادی- علیرضا زاکانی یکی از هفت نفر احراز صلاحیت‌شده از سوی شورای نگهبان که خود را برتر از شش نفر دیگر می‌داند و در ظاهر تلاش جدی نشان می‌دهد که قصد مبارزه با سایر مبارزان قدرت را دارد در این روزها خود را و همه بضاعت علمی- کارشناسی خود را به اطلاع افکار عمومی می‌رساند. خبرگزاری روسی اسپوتنیک که از قصد او برای انعقاد قرارداد راهبردی با روسیه خرسند است سخنانی از او را نقل کرده و از قول او نوشته است «زاکانی وضعیت اقتصاد امروز ایران را مشابه یک بیمار تصادفی اورژانسی و غیرثابت توصیف کرد که نیازمند اقدامات فوری است. البته در این کار‌های فوری وعده دادن خطاست، اما برنامه‌های اقتصادی من کارشناس را قانع و ملت را راضی می‌کند، نظام بانکی رقیب تولید شده که بسیار ناراحت‌کننده است.»
اگر همین داوری زاکانی که «نظام بانکی رقیب تولید شده که بسیار ناراحت‌کننده است» را معیاری برای برنامه او در نظر بگیریم به ژرفای تراژدی‌ای که برنامه‌های او در صورت اجرا به بار می‌آورد پی خواهیم برد. چند نکته را در این باره یادآور می‌شویم:
اول- آقای زاکانی باید بداند در همه کشورهای با اقتصاد سالم و غیر دستوری، بانک یک بنگاه اقتصادی است که سرمایه آن از سوی افراد تامین می‌شود و هدف از تاسیس آن کسب بالاترین نرخ سود است. صاحبان و مدیران بانک‌ها به مثابه بنگاه خصوصی به شهروندان می‌گویند اگر پول‌هایتان را در بانک ما بگذارید بیشترین سود و باثبات‌ترین سود را به شما برمی‌گردانیم. شهروندان نیز با مقایسه کارنامه بانک‌ها و کارخانه‌های تولیدی که سهام آنها در بورس‌ها عرضه می‌شود تصمیم می‌گیرند که پولشان را در بانک بگذارند و یا به بازار سهام ببرند.
دوم- در ایران و در تابستان ۱۳۵۸ دولت موقت با همسازی شورای انقلاب اسلامی بانک‌ها را به تملک دولت درآوردند و تا قبل از اجرای برنامه سوم توسعه که براساس ماهیت آن بانک‌های خصوصی تشکیل شدند و نیز بخش بیشتری از سهام برخی از بانک‌های دولتی به بخش‌های غیردولتی فروخته شوند بانک‌ها مکلف بودند مطابق بودجه سالانه به بخش‌های گوناگون اعتبارات ارزان و تکلیفی بدهند. حالا دیگر معلوم شده است که آن روش به زیان ایرانیانی بوده که برای در امان ماندن دسترنج خود از شر تورم بانک‌ها را محلی برای کسب سودی هرچند ناچیز انتخاب می‌کرده‌اند.
سوم- مگر شهروندان ایرانی که سپرده‌گذار اصلی بانک‌ها به حساب می‌آیند و نیز سهامداران بانک‌ها نوکر برخی افرادند که آنها نیز برای کسب سود بیشتر به بخش تولید آمده‌اند. چرا بانک‌ها نباید رقیب تولید باشند؟ اگر منظورتان این است که نرخ بهره بانکی بالاست، آن هم راه‌حل دارد. یک راه این است که سیاست خارجی را گونه‌ای سامان دهید که بانک‌های خارجی به ایران بیایند و نرخ بهره بانکی را کاهش دهند. راه‌حل دیگر این است که شرایط ایجاد بانک‌های خصوصی را آسان کنید که ده‌ها و صدها بانک در سطح ملی، استانی، شهرها و روستاها بتوانند فعالیت کنند و دستور بانک مرکزی برای تعیین نرخ بهره را دور بیندازید تا نرخ بهره کاهش یابد. بانک اگر رقیب تولید نباشد بانک نیست و محل توزیع رانت است.