نقش مهم اعتباربخشی در آزمایشگاه‌های پزشکی

«جهان‌صنعت»- مسوول محور «اعتباربخشی در آزمایشگاه پزشکی» در کنگره ارتقای کیفیت خدمات آزمایشگاهی در مورد اهمیت اعتباربخشی آزمایشگاه‌های تشخیص پزشکی توضیح داد و گفت: اعتباربخشی مهر تایید بر خدمات یک موسسه‌ است و اگر پزشکان و بیماران که مصرف‌کننده خدمات تشخیصی هستند به خدمات یک موسسه پزشکی اطمینان پیدا کنند به مشتریان آن موسسه تبدیل می‌شوند و به رشد و توسعه آن موسسه کمک می‌کنند.
دکتر حسن بیات، مسوول محور «اعتباربخشی در آزمایشگاه پزشکی» در کنگره ارتقای کیفیت خدمات آزمایشگاهی با اشاره به برگزاری بیست‌و‌دومین کنگره کشوری و شانزدهمین کنگره بین‌المللی ارتقای کیفیت خدمات آزمایشگاهی تشخیص پزشکی ایران در روزهای 9 تا 12اردیبهشت‌ماه 1404 در محل مرکز همایش‌های بین‌المللی برج میلاد اظهار داشت: در هر فعالیتی از جمله آزمایشگاه پزشکی، اعتباربخشی یا با عبارتی که کشورهای عربی به کار می‌برند «اعتمادسازی»، عبارت است از اینکه یک نهاد صاحب صلاحیت، عملکرد، محصول و خدمات یک سازمان را از نظر مطابقت با معیارهای (استانداردهای) معتبر ارزیابی و تایید می‌کند. حاصل این ارزیابی و تایید این می‌شود که آن محصول، خدمت‌ و سازمان برای مشتری معتبر و قابل اعتماد به شمار می‌آید.
وی با این اشاره که مهم‌ترین معیار (استاندارد) برای اعتباربخشی آزمایشگاه‌های پزشکی سند ایزو 15189 است، افزود: این استاندارد در 2003 برای اولین بار منتشر و سپس در 2007، 2012 و 2022 بازبینی شده است. نسخه 2022 از آغاز سال میلادی جاری (سال 2025) ملاک ارزیابی آزمایشگاه‌هاست.
بیات اضافه کرد: اسناد ایزو به طور معمول، الزامات یعنی «چه باید کرد» را مطرح می‌کنند اما تبیین «چگونگی» برآورده کردن الزامات را به عهده سایر سازمان‌های حرفه‌ای می‌گذارند. در مورد آزمایشگاه‌های بالینی، «موسسه معیارهای بالینی و آزمایشگاهی» آمریکا (CLSI) یکی از فعال‌ترین سازمان‌هاست که دستورکارهای بسیار مفیدی را به طور مرتب منتشر، بازبینی و به‌روز می‌کند. البته سازمان‌های دیگر مثل «فدراسیون بین‌المللی شیمی بالینی و طب آزمایشگاهی‌(IFCC) » هم سندهایی مرتبط منتشر می‌کنند.
بیات در پاسخ به این سوال که چگونه می‌توان با محدودیت‌های منابع
(مانند تجهیزات و بودجه) در فرآیند اعتباربخشی مقابله کرد، گفت: راه ساده‌ای برای دور زدن و میانبر زدن وجود ندارد. اعتباربخشی به کیفیت مربوط است و دستیابی به کیفیت، بدون تخصیص منابع ممکن نیست، بنابراین لازم است کیت‌ها، لوازم و دستگاه‌های با‌کیفیت، با قیمت مناسب در دسترس آزمایشگاه‌ها قرار گیرند، همچنین لازم است «آزمایشگاه‌های مرجع» که متصل به نهادهای بین‌المللی بالادستی مثل IFCC هستند در کشور مستقر شوند که آزمایشگاه‌ها بتوانند از خدمات آن آزمایشگاه‌های مرجع برای بررسی درستی نتایج بیماران استفاده بکنند.
وی ادامه داد: علاوه بر این لازم است نیروی انسانی در دانشگاه‌ها به خوبی آموزش داده شوند. لازم است تعرفه‌ها طوری باشد که آزمایشگاه‌ها بتوانند هزینه‌های خدمات با کیفیت را تامین کنند و البته لازم است درآمد عمومی مردم بالا باشد که بتوانند بهای خدمات آزمایشگاهی با کیفیت بالا را پرداخت کنند. اگر مردم توان خرید خدمات با‌کیفیت آزمایشگاهی را نداشته باشند، مانند خرید کالاهای دیگر در مورد خدمات آزمایشگاهی، هم آزمایشگاه‌ها و هم بیماران مجبور خواهند شد به سراغ جایگزین‌های ارزان‌تر و البته بی‌کیفیت‌تر بروند و در این صورت نمی‌شود امیدوار بود که کیفیت و اعتباربخشی گسترش پیدا کند.
وی درخصوص ارتباط اعتباربخشی و کنترل کیفیت داخلی (IQC) و خارجی (EQA) اظهار کرد: کنترل کیفیت داخلی و خارجی از ابزارهای مهم برای تضمین کیفیت هستند، به همین دلیل از اجزای مهم اعتباربخشی به شمار می‌آیند. آزمایشگاه‌ها برای کسب اعتباربخشی لازم است فرآیندهای پایش کیفیت داخلی‌ خود را براساس اصول علمی مستقر کنند و همچنین در برنامه‌های پایش کیفیت خارجی که الزامات اعتباربخشی را برآورده می‌کنند، شرکت کنند.
بیات بیان کرد: اعتباربخشی مهر تایید بر خدمات یک موسسه‌ است و اگر پزشکان و بیماران که مصرف‌کننده خدمات تشخیصی هستند از طریق این مهر تایید، به خدمات یک موسسه پزشکی اطمینان پیدا کنند به مشتریان آن موسسه تبدیل می‌شوند و به رشد و توسعه آن موسسه کمک می‌کنند.
وی گفت: با توجه به اینکه تهیه سندها و مدارک، به‌روزرسانی سندها و مدارک، ثبت و ضبط عملکرد و تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها بخش مهمی از فعالیت‌های اعتباربخشی است، نرم‌افزار‌های مدیریت کیفیت در تسهیل انجام این وظایف کمک قابل توجهی می‌کنند.