وضعیت اضطراری در بازار

فرزین محمدی – قدرت خرید مردم به شکل عجیبی تغییر کرده به طوری که بسیاری از شهروندان برای خرید حداقل‌های سبد معیشتی با مشکلات عدیده‌ای دست و پنجه نرم می‌کنند. این موضوع بار‌ها از سوی کارشناسان اقتصادی به دولت هشدار داده شده و گزارش مرکز آمار ایران در مورد تورم ۵۰ درصدی مواد غذایی در دو ماه نخست امسال نسبت به مدت مشابه در سال ۹۷ زنگ خطر جدی برای دولت روحانی محسوب می‌شود‌.
میزان مصرف اقلامی همچون گوشت و مرغ در دهک‌های اولیه و میانی به صورت میانگین ۶۰ تا ۵۰درصد کاهش پیدا کرده و در میزان خرید مردم نیز تغییرات چشمگیری ایجاد شده است‌‌. بررسی‌های میدانی «جهان‌صنعت» حاکی از آن است که میزان فروش خواروبارفروشان و بنکداران خیابان مولوی به صورت میانگین ۶۰درصد کاهش داشته و ذائقه مردم به سمت کالاهای درجه دوم سوق پیدا کرده است‌‌. قدرت خرید در یک سال گذشته افت سه برابری را تجربه کرده و عملا نمی‌توان به آن قدرت خرید گفت چراکه دهک‌های میانی و پایین‌دستی برای حفظ سبد معیشتی مجبور به حذف برخی از اقلام خوراکی همچون گوشت، ماهی و حتی مرغ نیز شده‌اند‌‌. این در حالی است که برنامه‌های حمایتی دولت نیز یکی پس از دیگری حذف می‌شوند و به فاز اجرا نمی‌رسند اما قیمت‌ها روند صعودی خود را حفظ کرده‌اند‌‌. چهارراه مولوی هم همچون گذشته شلوغ است و چراغ مغازه‌ها روشن اما رونقی در مغازه‌ها به چشم نمی‌خورد.
کاهش چشمگیر فروش
یکی از خواروبارفروشان چهارراه مولوی به «جهان صنعت» می‌گوید که فروش او نسبت به مدت مشابه در سال گذشته حدود ۷۰درصد کاهش یافته ‌‌است. او می‌گوید: قبلا ماهانه نزدیک به ۲۰ میلیون تومان فروش داشتم اما دخل خرداد به هشت میلیون تومان هم نرسید‌‌. به گفته این فروشنده علاوه بر کاهش خرید مردم، ذائقه و سلیقه مردم به سمت اجناس بی‌کیفیت سوق پیدا کرده است‌‌. او صراحتا می‌گوید: برای مثال امسال برنج اعلای ایرانی را یک‌سوم پارسال فروختم و اما فروش برنج هندی و پاکستانی درجه دو و سه بیشتر شده است‌‌. افرایش قیمت‌های غیرمنطقی باعث شده که مردم سبد معیشتی خود را با حداقل‌های ممکن حفظ کنند‌‌. یکی دیگر از فروشندگان خیابان مولوی در این باره می‌گوید: مشتری ثابت دارم که قبلا ماهانه حدود یک میلیون تومان جنس برمی‌داشت اما همان مشتری الان بیشتر از ۵۰۰ هزار تومان خرید نمی‌کند‌‌. به گفته او در عرضه بعضی از کالاها کمبود وجود داشت اما در حال حاضر شرایط بهتر شده است: شکر در بازار کمیاب شده بود هرکسی هم که می‌فروخت جوری قیمت‌گذاری می‌کرد که مردم نمی‌خریدند و عملا ما هم برای فروش شکر نیاوردیم‌‌. او که پیرمردی ۶۰ ساله است به خبرنگار ما می‌گوید: در ۲۰ سالی که اینجا کاسبی می‌کنم تا حالا بازار را این گونه ندیده بودم، فروش من ۸۰درصد کاهش داشته و صرفا مغازه را سرپا نگه داشته‌ام‌‌. مردم واقعا پول ندارند و برای رفع احتیاج بی‌کیفیت‌ترین جنس‌های خوراکی را می‌خرند‌‌. افزایش بیش از ۱۰۰درصدی قیمت اقلام اساسی و کاهش سه برابری قدرت خرید باعث شده که مردم در خرید حداقل‌های سفره خود با مشکلات جدی روبه‌رو باشند‌‌. یکی دیگر از خواروبارفروشان خیابان مولوی که مردی میانسال است می‌گوید که فروش حبوبات نسبت به سال قبل بیشتر شده است؛ «فروش برنج خیلی کمتر شده و برنجی هم که مردم می‌خرند معمولا برنج باکیفیت نیست‌‌. فروش اجناسی مثل عدس و لپه و ماش هم بیشتر شده البته در حجم پایین» به گفته این فروشنده حجم خرید در همه اجناس نسبت به سال قبل در مجموع ۵۰درصد کاهش داشته است‌‌. بررسی‌های «جهان‌صنعت» از پنج خواروبارفروشی خیابان مولوی نشان می‌دهد که فروش آنها نسبت به پارسال به طور میانگین ۶۰ درصد ریزش داشته و سلیقه مردم به دلیل قیمت بالای اجناس درجه یک به سمت اقلام بی‌کیفیت و درجه دو و سه سوق پیدا کرده است‌‌. نکته قابل تامل دیگر در حجم خرید است؛ به گفته فروشندگان خیابان مولوی نه تنها در اقلام درجه اول حجم فروش کم شده بلکه در اجناس درجه دوم نیز از میزان خرید مردم کاسته شده است‌‌. بررسی میدانی ما حاکی از آن است که فروش اجناسی همچون زیتون یا ترشی که در ردیف کالاهای اساسی قرار ندارند بیش از ۸۰ درصد افت کرده است و هیچ‌کس نمی‌خرد و مردم صرفا به رفع احتیاجات اولیه خود با خرید اجناس درجه دوم می‌پردازند‌‌. به گفته مغازه‌داران فروش اقلام اساسی به طور میانگین ۶۰ درصد کاهش یافته و مردم از سر ناچاری به سمت خرید کالاهای بی‌کیفیت روی آوردند‌.
حذف برخی از اقلام سبد معیشتی
«آخرین دفعه‌ای که بچه‌های من گوشت خوردند ایام عید بود که مهمانی دعوت بودیم.» اما اوضاع خرید و فروش از زبان مردم و مصرف‌کننده جور دیگری است‌.
صادق که در همان خیابان مولوی با موتور مسافرکشی و باربری می‌کند به «جهان صنعت» می‌گوید: قبلا در هفته حداقل سه بار مرغ می‌خوردیم، اما الان به زور آخر هفته‌ها شاید بتوانم برای خانواده مرغ تهیه کنم‌‌. به گفته صادق که مردی ۳۶ساله است و دو فرزند دارد، مصرف گوشت قرمز آنها به «صفر» رسیده است و بخش عمده‌ای از خوراک آنها برنج با حبوبات است؛ «پارسال ماهانه حدود ۲۰کیلو مصرف برنج داشتیم که الان به ۱۰تا ۱۵کیلو رسیده به طوری که از ابتدای سال مجبور شدیم عدس و ماش را جایگزین گوشت و مرغ کنیم‌.»
به گزارش مرکز آمار ایران تورم دو ماه نخست امسال نسبت به سال قبل ۵۰درصد بوده و تنها تورم اردیبهشت ماه نسبت به فروردین امسال سه درصد رشد داشته است‌‌. میزان مصرف اقلام خوراکی در تمامی دهک‌ها به نسبت کاهش داشته به‌گونه‌ای که بررسی‌ها نشان می‌دهد مصرف گوشت در دهک‌های میانی بیش از ۵۰ درصد و مرغ حدود ۳۰درصد کاهش داشته است‌‌. مهتاب که معلم است می‌گوید: مصرف گوشت خانواده من نصف شده و مرغ را جایگزین گوشت قرمز کرده‌ایم‌‌. به گفته مهتاب هزینه‌های خورد و خوراک این خانواده سه برابر افزایش داشته و برای حفظ کیفیت مواد غذایی به حذف بعضی از اقلام روی آورده‌اند. «برای مثال ما دیگر ماهی را از سفره برنامه غذایی حذف کرده‌ایم.» همسر او معلم است‌‌.
این شهروند به ما می‌گوید: برای پوشش هزینه‌هایی همچون اجاره‌بها از بودجه پوشاک کم کرده‌ایم و در سبد معیشتی برای حفظ کیفیت اقلام خوراکی سراغ حذف کالاهایی مثل ماهی و گوشت رفته‌ایم. «من و همسرم حقوق معلمی می‌گیریم و تنها یک فرزند داریم اما زیر بار هزینه‌ها کمر خم کرده‌ایم.» البته در دهک‌های بالادستی شرایط متفاوتی حاکم است‌‌. عباس که مهندس عمران است می‌گوید در میزان و نوع سبد معیشتی هیچ تغییری ایجاد نشده و صرفا هزینه‌های اجاره‌بها کمرشکن شده است. بررسی‌های میدانی «جهان صنعت» نشان می‌دهد که دهک‌های مختلف به میزان توانایی خود در سبد معیشتی خود تغییر ایجاد کرده‌اند. در دهک‌های اول تا سوم میزان خرید اجناس بی‌کیفیت به سبب قیمت پایین‌تر افزایش پیدا کرده و عملا مصرف اجناسی همچون گوشت قرمز از سفره آنها حذف شده است‌‌. در دهک‌های میانی نیز مصرف اقلامی همچون ماهی تقریبا حذف شده و مصرف گوشت حدود ۵۰ درصد کاهش پیدا کرده است‌‌. مردم در حالی با گرانی‌های سرسام‌آور و غیرمنطقی روبه‌رو هستند که از قرار دادن بعضی از اجناس در سفره خود چشم‌پوشی کرده‌اند و صرفا سفره خود را با اقلامی پر می‌کنند که هیچ جایگزینی ندارند‌‌.
قیمت‌ها
هم‌اکنون قیمت برنج ایرانی‌هاشمی درجه یک به کیلویی ۲۴ هزار و ۵۰۰ تومان رسیده و برنج ایرانی طارم دم‌سیاه ۲۲ هزار تومان به فروش می‌رسد‌‌. همچنین هر کیلو برنج هندی با نرخ هشت هزار و پاکستانی با نرخ هشت هزار و ۲۰۰ تومان به مصرف‌کننده عرضه می‌شود که به سبب افزایش قیمت جهانی ممکن است از یک ماه آینده نرخ هر کیلو برنج هندی ۲۰۰ تا ۳۰۰ تومان افزایش یابد‌‌. برنج هندی دانه‌بلند ممتاز (محسن- مژده، طبیعت) به قیمت هشت هزار تومان و برنج وارداتی تایلندی نزدیک به شش هزار تومان قیمت‌گذاری شده است‌‌.
در حبوبات نیز عدس ریز درجه یک کیلویی هفت هزار و ۲۰۰تومان، لپه درجه یک نزدیک به ۱۰هزار تومان، لوبیا قرمز ۱۱هزار تومان و لوبیا چیتی نزدیک به ۱۵هزار تومان به فروش می‌رسد‌‌.