چالش‌های بازار سرمایه

حسین عبدی*
با توجه به ریسک‌های غیرعادی و ریسک‌های سیاسی موجود در سطح کلان کشور و تغییرات پی‌درپی و ناگهانی، نااطمینانی و هیجان در فضای بازار مشهود است. در ماه‌های آخر سال۱۴۰۳ عرضه‌ها بیش از اندازه زیاد شده بود و سهامداران ریسک جنگ و تقابل نظامی را در قیمت‌ها مدنظر قرار داده بودند که وضعیتی غیرعادی رقم زده بود اما تجربه ثابت کرده است که در فضای هیجانی سهم‌های بنیادی خوبی وجود دارد که ورودی‌ها و خروجی‌های صورت مالی آنها آنچنان به ریسک‌های سیاسی ربطی ندارد هرچند این سهم‌ها زیاد نیستند ولی وجود دارند. چالش‌های پیش‌روی بازار سرمایه نیز کم نیستند؛ چالش‌هایی نظیر افزایش روزافزون ریسک‌ها، نابسامانی اقتصاد سیاسی، سیاست‌های کلان، ارتباط کسری بودجه دولت با چینش مدیران و تغییر صورت‌های مالی شرکت‌ها، قطع گاز، برق و احتمالا آب، فضای پیش‌روی بازار را در هاله‌ای از ابهام فرو می‌برد. اگر هرگونه مذاکره یا سازشی بین طرفین مسائل هسته‌ای رخ دهد، به نظر می‌رسد که بازار سرمایه بازار اول بازدهی‌ها خواهد بود، همچنین اگر نرخ ارز نیمایی خود را به نرخ ارز آزاد نزدیک کند، این اتفاق مثبتی برای شرکت‌هاست. در کل در شرایط نااطمینانی و هیجان می‌توان سهم‌های ارزنده و پربازده خوبی را شکار کرد.
از طرفی روند ورود نقدینگی به بازار سرمایه در حال حاضر برعکس شده که این روند با روند موجود در سه ماه گذشته که در آن پول هوشمند در حال خرید سهام بود در تضاد است. این روند خروج پول به صورت روزافزون با کاهش ریسک‌های سیاسی و ریسک‌های مربوط به ناترازی انرژی می‌تواند متوقف شود. نرخ بهره بین‌بانکی نیز یکی دیگر از چالش‌های فعلی بازار سرمایه است. افزایش نرخ بهره بر بازار تاثیر می‌گذارد اما باز هم اگر ریسک‌های سیاسی کاهش پیدا کنند، اثرات مثبت کاهش این ریسک‌ها بر بهبود بازار سرمایه، اثرات منفی افزایش نرخ بهره بر بازار مذکور را از بین خواهد برد. از سوی دیگر بازارگردانی سهام در ایران متاسفانه هنوز به ‌طور کامل در حال اجرا نیست. در بازار سرمایه ما به دلیل وجود مشکلات مرتبط با دامنه نوسان، تامین مالی بازارگردان‌ها، مدیریت بازارگردان‌ها و دستورالعمل‌های ناقص، فضای مناسب برای بازارگردانی وجود ندارد اما با این حال در برخی شرکت‌ها شرایط خوبی برای نقدشوندگی سهام فراهم شده است که تعداد این شرکت‌ها متاسفانه محدودند و حدود ۷۰‌درصد شرکت‌های بورسی با محدودیت نقدشوندگی مواجه هستند. تاثیر نرخ ارز بر بازار سرمایه به عنوان موضوعی بسیار مهم و حیاتی نیز لازم است از دو نقطه نظر مورد بحث قرار بگیرد؛ یکی نرخ ارز نیمایی یا توافقی و دیگری نیز نرخ ارز بازار آزاد. تجربه به ما ثابت کرده است که افزایش نرخ ارز در همه شرکت‌‌های بورسی وابسته به نرخ ارز تاثیر مثبتی بر جای نمی‌گذارد. شرکت‌هایی که وابسته به نرخ ارز نیمایی هستند با افزایش نرخ ارز نیمایی و توافقی تاثیر می‌گیرند اما شرکت‌هایی که از نرخ ارز آزاد تاثیر می‌گیرند شرکت‌هایی هستند که می‌توانند محصولات خود را به صورت آزاد هم بفروشند. این شرکت‌ها در حال حاضر در بورس کالا با افزایش نرخ مواجه‌ هستند که با ریسک‌هایی همچون ریسک افزایش قیمت حامل‌های انرژی و همچنین قطعی انرژی دست و پنجه نرم می‌کنند. شرکت‌هایی که از شرکت ارز نیمایی تاثیر می‌گیرند نیز چنانچه کاهش شکاف بین نرخ ارز آزاد و نیمایی را شاهد نباشند احتمالا با کاهش قیمت مواجه خواهند شد.
* کارشناس ارشد بازار سرمایه