چرخش بازار به نفع آمریکا

گروه انرژی‌- به دنبال اعلام تصمیم دولت آمریکا برای پایان دادن به معافیت‌های نفتی مشتریان ایران قیمت نفت تا مرز ۷۵ دلار در هر بشکه بالا رفت و همزمان با آن قیمت بنزین نیز در برخی از مناطق ایالت کالیفرنیا به شکل سرسام‌آوری افزایش یافت.
اما این رشد فزاینده قیمت‌ها آن چیزی نبود که با اهداف دونالد ترامپ همخوانی داشته باشد چرا که قیمت بنزین و گازوئیل در ایالات‌متحده، تاثیر مستقیمی روی تعداد آرای ترامپ در انتخابات۲۰۲۰ خواهد داشت و به همین دلیل است که رییس‌جمهوری ایالات‌متحده بیشتر روی کاهش بهای نفت متمرکز شده است.
در همین حال رییس‌جمهور آمریکا اعلام کرده است: قیمت‌های بنزین پایین می‌آید. من با اوپک تماس گرفتم و به آنها گفتم باید قیمت‌ها را پایین بیاورید.
اگرچه چنین ادعایی از سوی منابع اوپک تکذیب شده است ولی سبب شد تا بهای معاملات آتی نفت در پی این اظهارات حدود سه درصد سقوط کند.
با وجود اظهارات ترامپ، وال‌استریت ژورنال به نقل از منابع آگاه گزارش کرد محمد بارکیندو، دبیرکل اوپک با ترامپ صحبت نکرده است. مقامات سعودی نیز به این روزنامه گفتند: ترامپ درباره پایین بردن قیمت‌های نفت با آنها صحبت نکرده است.
جیمز ویلیامز، اقتصاددان انرژی در شرکت WTRG Economics، درباره واکنش فوری بازار نفت به اظهارات ترامپ‌ گفت: بازار بیش از حد به توئیت‌های ترامپ واکنش نشان داد اما وی می‌تواند معافیت از تحریم‌ها را تمدید کند و همچنین نفت بیشتری از ذخایر نفت استراتژیک را به فروش رساند.
بهای معاملات وست‌تگزاس اینترمدییت آمریکا برای تحویل در ژوئن ۹۱/۱ دلار یا ۹/۲ درصد سقوط کرد و در ۳۰/۶۳ دلار در هر بشکه بسته شد. بهای معاملات این بازار برای کل هفته ۲/۱ درصد کاهش نشان داد که نخستین کاهش هفتگی پس از هفت هفته افزایش متوالی بود.
قیمت‌ها پس از اینکه شرکت خدمات انرژی بی‌کر هیوز کندی فعالیت حفاری نفت در آمریکا را اعلام کرد، کاهش محدودتری پیدا کردند. طبق آمار، شمار دکل‌های حفاری نفت فعال آمریکا هفته گذشته با ۲۰ حلقه کاهش، به ۸۵۰ حلقه رسید که دومین کاهش هفتگی متوالی بود.
بهای معاملات نفت برنت برای تحویل در ژوئن ۲۰/۲ دلار یا حدود سه درصد کاهش یافت و در ۱۵/۷۲ دلار در هر بشکه رسید و برای کل هفته ۳/۰ درصد رشد نشان داد که پنجمین افزایش هفتگی متوالی بود.
قیمت‌های نفت اوایل هفته گذشته به بالاترین حد در شش ماه گذشته صعود کرده بود. به گفته فواد رزاق‌زاده، تحلیلگر بازار در وب‌سایت فارکس، قیمت‌ها از نظر فنی بیش از حد افزایش پیدا کرده بودند و تصحیح آنها حتمی بود. باید دید با توجه به شرایط بازار و در شرایطی که کاهش تولید اوپک‌پلاس ادامه دارد و دولت آمریکا تحریم‌ها علیه ایران را تشدید کرده است، قیمت‌ نفت تا چه حد کاهش پیدا خواهد کرد.
چین معافیتی دریافت نخواهد کرد
از سویی برخی معامله‌گران همچنین اعلام کردند یکی از دلایل کاهش قیمت نفت روز جمعه، گسترش شایعاتی در این باره بوده است که شاید آمریکا برای ادامه خرید نفت به چین معافیت بدهد، اما مسوولان دولت ترامپ این موضوع را رد کردند.
رویترز اعلام کرد دو مقام رسمی در دولت ‌دونالد ترامپ‌، اعلام کردند که هیچ استثنایی را برای چین در زمینه خرید نفت از ایران قائل نمی‌شوند.
چین بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران است و مقامات کاخ سفید اعلام کرده‌اند که چین از این قاعده مستثنی نیست و دیگر معافیتی دریافت نخواهد کرد.
یک مقام آگاه در واشنگتن به رویترز گفته است که «آنها [چینی‌ها] از این موضوع اطلاع دارند و از این رو لازم نیست در این خصوص صحبتی داشته باشیم.»
این در حالی است که کاخ سفید در بیانیه‌ای اعلام کرده بود که بنا نیست معافیت‌های خود در زمینه خرید نفت از ایران را تمدید کند و از تمام کشورها خواسته که تا اول ماه می خرید خود را به‌طور کامل متوقف ‌کنند.
یکی از مقام‌های ارشد در دولت ترامپ گفت که این کشور به صراحت درباره عدم تمدید معافیت نفتی به چین هشدار داده بود.
وی همچنین با اشاره به اینکه تصمیم‌گیری در این‌باره در نهایت برعهده وزارت خارجه آمریکاست گفت: «آنها از این قضیه خبر داشتند‌ بنابراین تا جایی که من خبر دارم، کسی شگفت‌زده نشده است.»
وزارت خارجه آمریکا از اظهارنظر در این‌باره خودداری کرد. یک مقام رسمی دیگر در دولت ترامپ گفت: «این قضیه برای چین از لحاظ ریاضی چندان دشوار نیست. تجارت آنها با آمریکا حیاتی است، اما تجارت‌شان با ایران نه.»
به گفته او چین جایگزین‌های دیگری برای نفت ایران دارد مثل ایالات متحده و عربستان سعودی.
او ادامه داده است «ما درک می‌کنیم که چینی‌ها این مساله را دوست ندارند اما همزمان آنچه به نفع‌شان باشد را انجام می‌دهند.»
ترکیه به تجارت با ایران ادامه می‌دهد
دونالد ترامپ با خروج از توافق هسته‌ای بین ایران و پنج کشور غربی تحریم‌های نفتی ایران را از سر گرفت. او اعلام کرده است صادرات نفت ایران باید به صفر برسد.
البته کارشناسان بر این باورند که بدون شک با توجه به تجربه ایران در دور زدن تحریم‌ها، صادرات نفت آن هرگز به صفر نخواهد رسید اما در هر صورت اثر قابل توجهی بر بازار خواهد گذاشت.
تنها گزینه موجود برای آمریکا اقناع برخی کشورها به ویژه عربستان به افزایش تولید خود است. اما کارشناسان معتقدند این امر به آسانی قابل انجام نیست‌ زیرا اگرچه عربستان که در حال حاضر میزان تولیدش کمتر از ۱۰ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز است توان افزایش تولید نفت خام خود به میزان ۱۲ میلیون بشکه و در نتیجه پر کردن جای خالی ایران را دارد اما به تنهایی نمی‌تواند با آمریکا بر سر افزایش میزان تولید نفت خود به توافق برسد زیرا این امر موضع عربستان در اوپک را تضعیف خواهد کرد.
ترکیه به خرید نفت ایران ادامه می‌دهد
از طرفی مشتریان نفت ایران از لحاظ فنی به نفت ایران نیاز دارند و جایگزینی این نفت برای پالایشگاه‌های آنان پر‌هزینه و زمانبر است. از این رو آنکارا و تهران در پی تصمیم آمریکا برای پایان دادن به معافیت‌ها برای واردات نفت ایران، به دنبال سیستم تهاتری برای دور زدن تحریم‌های آمریکا خواهند بود.
سخنگوی وزارت خارجه ترکیه اعلام کرد همزمان با مذاکرات آنکارا با واشنگتن در خصوص تحریم‌های نفتی ایران، وزارت بازرگانی ترکیه و همتای ایرانی وی تلاش می‌کنند جریان تجارت کالا میان دو کشور را حفظ کنند.
به گفته نجدت پامیر، مدیر انرژی در شرکت زیگما اینسایت ترکیه، اقتصاد ترکیه در صورت پایان دادن به واردات نفت از ایران، از نظر اقتصادی تاثیر منفی خواهد پذیرفت زیرا ایران یکی از اصلی‌ترین صادرکنندگان نفت و گاز ترکیه است. وی در ادامه افزود: ایران نفت را با شرایط مناسب‌تری نسبت به رقبایش عرضه می‌کند و نفت ایران قیمت کمتر و شرایط پرداخت مناسب‌تری برای برخی از کشورها از جمله ترکیه دارد.
ترکیه به دنبال استفاده از ارزهای ملی در تجارت بین‌الملل است و در اکتبر سال ۲۰۱۷ بانک‌های مرکزی ایران و ترکیه رسما با تجارت با استفاده از ارزهای ملی موافقت کردند.
به گفته پامیر، با این حال آنکارا به دلیل دشواری‌های سیاسی که پیش از این در روابط دو‌جانبه با واشنگتن با آنها مواجه شده به سختی می‌تواند تحریم‌های آمریکا را دور بزند و به تجارت با ایران بپردازد. از این رو انجام سیستم تهاتری پایدار با ایران برای ترکیه دشوار است و ایجاد مکانیسم‌های تجاری جدید با ایران ممکن است روابط پرتنش میان واشنگتن و آنکارا را وخیم‌تر کند.
صادرات نفت ایران ادامه می‌یابد
در همین راستا عضو ارشد اندیشکده مرکز نیو آمریکن سکیوریتی نیز بر این باور است که نفت ایران همچنان وارد پالایشگاه‌های کوچک دیگر کشورها می‌شود و بانک‌ها یا شرکت‌های تجاری که محدودیت چندانی در رویارویی با تحریم‌های آمریکا ندارند، معاملات نفتی با ایران را ادامه می‌دهند.
‌الیزابت روزنبرگ‌، مدیر برنامه امنیتی، اقتصادها و انرژی این اندیشکده در مطلبی با عنوان «فشار حداکثری بر ایران کار نمی‌کند»، افزود: تحریم‌های جدید ‌دونالد ترامپ‌ علیه ایران‌ در بلند‌مدت به ایالات متحده صدمه می‌زند.
در این گزارش در نشریه «فارن پالیسی» آمده است: این هفته ‌مایک پمپئو‌ وزیر خارجه آمریکا در بیانیه‌ای اقدام جدید واشنگتن برای تمدید نکردن معافیت‌های تحریمی را اعلام کرد؛ گامی در راستای افزایش فشار اقتصادی بر تهران. در این سیاست جدید که مقرر شده از تاریخ ۲ ماه می (۱۲ اردیبهشت) اجرایی شود، چین، هند، ژاپن، کره‌جنوبی و ترکیه مجبور به توقف خرید نفت خام از ایران می‌شوند.
در کوتاه‌مدت، این تاکتیک فشار تاثیر بسیاری خواهد داشت، چرا که مانع صادرات نفت و دریافت درآمد از سوی ایران می‌شود. خریداران بزرگ نفتی هنوز در برخی کشورها همچنان در حال انجام معاملات نفتی با ایران هستند که یا خواهان تمدید این معافیت‌ها می‌شوند یا در نهایت به دنبال جایگزین‌های دیگری برای نفت ایران می‌گردند. اما بعید به نظر می‌رسد به دلیل نبود گزینه‌های ارزان‌قیمت و قابل دسترس دیگر، خرید نفت از ایران به صفر برسد. در عین حال امکان اینکه این کشورها بخواهند با ادامه خرید نفت از ایران، خطر مجازات‌های آمریکا را بپذیرند، کم است.در واقع ایالات متحده در حال حاضر می‌تواند نظام مالی جهانی را تسلیح کند و با استفاده از تحریم‌ها کسب و کار سراسر جهان را به زانو درآورد و آنها را به مجریان ناخواسته سیاست امنیت ملی خود بدل کند.
اما در این میان تهران در حال جوش و خروش و در پی راه‌هایی برای اقدام تلافی‌جویانه است. نزدیک‌ترین احتمال، خروج ایران از برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) است که در سال ۲۰۱۵ به امضا رسید. کشورهای اروپایی و سایر طرفداران این توافقنامه، بسیار خشمگین هستند و تمایل آنها برای همکاری با ایالات متحده در مورد مسائل امنیتی واشنگتن در حال افول است.
اینها همه پیامدهای اقدامات دولت ترامپ است، بدون در نظر گرفتن آسیب وارد شده به بازار انرژی که افزایش بی‌سابقه بهای نفت را تجربه خواهد کرد.
در نهایت‌ با افزایش فشار اقتصادی، دولت ترامپ قصد دارد ایران را منزوی و فشار کافی ایجاد کند. اما امیدی به تاثیر فشارهای اقتصادی ترامپ برای رسیدن به این نتیجه وجود ندارد.
آنچه راهبرد کاخ سفید در حال حاضر در پی آن است، حتی اگر موقتی باشد، رساندن صادرات نفت ایران به صفر است. اما این پیروزی توخالی به قیمت بسیار بالایی به دست خواهد آمد.
برای شروع، باید گفت این هدف تنها زمانی به دست می‌آید که بیشتر بازیکنان بزرگ در ماه‌های آینده از معاملات نفتی ایران خارج شوند. اما صادرات نفت ایران همچنان به راه خود ادامه می‌دهد‌. معامله‌گران در مقیاس کوچک نفت را به پالایشگاه‌های مقیاس کوچک ادامه می‌دهند. بانک‌های کوچک‌تر یا شرکت‌های تجاری که محدودیت چندانی در رویارویی با تحریم‌های ایالات متحده ندارند، معاملات نفتی با ایران را پردازش می‌کنند. کشورهای دیگر نیز درنتیجه خشم حاصل از سیاست‌های ایالات متحده ممکن است به شیوه دیگری روی آورند از جمله فعالیت‌های تجاری قاچاق. شرکت‌های چینی، هند و ترکیه به احتمال فراوان از این جمله خواهند بود.
ایالات متحده هم احتمالا نمی‌تواند هر نقض‌کننده تحریم‌های ایران را مجازات کند. این بار واشنگتن نمی‌تواند روی اطلاعات بین‌المللی و کمک‌های اجرایی سایر کشورها مانند سال‌های ۲۰۱۵-۲۰۱۲ اتکا کند. پس از ادامه حضور نفت ایران در بازار جهانی انرژی، ناظران هم احتمالا به این نتیجه می‌رسند که تحریم‌های آمریکا به اندازه کافی سخت نبوده و این خود می‌تواند انگیزه‌ای برای نقض تحریم‌های واشنگتن باشد. در نتیجه این امر سبب می‌شود سیاست ترامپ در مورد ایران کارایی کمتری داشته باشد.
یکی دیگر از مشکلات بزرگ راهبرد ترامپ این است که این پیام را به جهان می‌فرستد که همه تحریم‌های ایالات متحده، نه فقط تحریم‌های وضع شده علیه ایران، کارایی کمی داشته و هزینه‌های هنگفتی برای ایالات متحده به همراه دارند. در واقع به نظر می‌رسد تحریم‌های رو به تضعیف ایالات متحده به بیراهه می‌روند. اما در حال حاضر حتی با در نظر گرفتن آینده‌ای نزدیک، کنار گذاشتن تحریم‌های دولت ترامپ غیرعاقلانه است.
آنها بخش مهمی از راهبرد ترامپ برای حرکت کره‌شمالی به سمت خلع سلاح هسته‌ای و تضعیف ‌نیکلاس مادورو در ونزوئلا هستند. فشار اقتصادی همچنین یکی از ابزارهای ایالات متحده در برابر کارزارهای دخالت دموکراتیک کرملین، هک کردن و نقض حاکمیت ارضی است. در حال حاضر‌ دولت ترامپ می‌تواند تحریم‌های رو به افزایش خود را دلیل پیروزی موقت کنونی اعلام کند. اما نسل بعدی رهبران ایالات متحده کسانی هستند که باید با نتایج بلندمدت مبهم و دردسر‌ساز این تحریم‌ها روبه‌رو شوند: یک ایران غیرقابل تغییرتر و تلخ‌تر در برابر تحریم‌های اقتصادی ضعیف ایالات متحده. هرچند آنها به سهم خود می‌توانند اعتماد شرکا و متحدان ایالات متحده را بازگردانند و به دنبال کمک آنها برای چالش دشوار برخورد با تهدید ایران و بازگرداندن اهرم مالی اقتصادی ایالات متحده باشند.
بر اساس این گزارش ایران به عنوان یکی از مهم‌ترین دارندگان ذخایر نفت و گاز در جهان نقش قابل توجهی در مکانیسم عرضه و تقاضای این کالا ایفا کرده و پر کردن جای خالی‌اش به آسانی امکان‌پذیر نیست.