29 - 11 - 2022
آنچه باید درباره پروستات دانست…
دکتر شهریار کهنزاد
درمان هورمونی
برای توقف روند تولید تستوسترون در بدن از روشهای مختلف میتوان استفاده کرد:
۱- برداشت بیضهها به کمک جراحی: این روش قطعیترین راه حذف ۹۵ درصد از تستوسترون تولیدی در بدن به حساب میآید و عمل مربوط به آن «اورکیکتومی» (orchiectomy) نامیده میشود. انجام آن به «بیحسی موضعی» و «یک روز بستری شدن» در بیمارستان نیاز دارد. با برداشت بیضهها تومور کوچک میشود و شدت علایم بیمار تخفیف مییابد این عمل عوارضی نیز دارد که شامل «ناتوانی و به خصوص بیمیلی جنسی» و «گرگرفتگی» است.
۲- همگنهای LH-RH: یکی از راههای جدید درمان هورمونی سرطان پیشرفته پروستات محسوب میشود برای تولید تستوسترون، «LH-RH» باید به صورت ضربانی ترشح شود. اگر بدن را مستمرا در معرض این هورمون قرار دهیم، برعکس تولید تستوسترون متوقف میشود این روش در جلوگیری از گسترش بیماری و تخفیف شدت علایم بسیار کاراست. تجویز این هورمون میتواند به صورت ماهانه یا روانه باشد. عوارض آن «ناتوانی» و «گرگرفتگی» است.
۳- درمان هورمونی ترکیبی: توجه داشته باشید که روش قبل تنها تولید ۹۵ درصد از تستوسترون با منشا بیضوی را متوقف میسازد. برای محو آثار ناشی از پنج درصد دیگر هورمون که منشا فوقکلیوی دارد، از ترکیبات دیگری تحت عنوان «ضد آندروژن» استفاده میشود. «فلوتامین» از مهمترین «ضدآندروژنها» است که بسیار گران است و مصرف آن در ایران با مشکلاتی روبهرو است این دارو نیز عوارضی از جمله گرگرفتگی، تهوع، استفراغ، اسهال و ناتوانی دارد.
۴- هورمونهای زنانه: با مصرف هورمونهای زنانه میتوان تولید «تستوسترون» را متوقف ساخت. معروفترین این هورمونها «استروژن» است. با مصرف یک تا سه بار در روز این هورمون با آثار «تستوسترون» مقابله میشود. متاسفانه مصرف استروژن با عوارض زیادی از جمله احتباس آب، بزرگی سینهها، ناراحتی گوارشی، تهوع و استفراغ همراه است. به علاوه، با مصرف این هورمون احتمال «آمبولی» افزایش مییابد.
در ایران با عنایت به مشکلاتی که در تهیه داروهای بعضا گران و نایاب فوق موجود است همچنان «اورکیکتومی» را بهترین و قطعیترین راه درمان هورمونی به حساب میآورند.
درجه D: در این مرحله تومور به نقاط دیگر بدن دستاندازی میکند و علایم زیادی گریبانگیر بیمار میشود که بهطور عمده شامل کوفتگی، کاهش وزن، دردهای استخوانی و بول دردناک هستند. جراحی در این مرحله چندان مطلوب نیست و بهتر است از روشهای دیگر از جمله درمان هورمونی سود برده شود. «شیمیدرمانی» نیز کاربرد دارد. هدف اصلی درمان بیمار در این مرحله، کاهش شدت علایم بیماری و قابل تحملتر کردن آن است.
متخصص درمان سرطان پروستات کیست؟
مسوول درمان بیماریهای پروستات «اورلژیست»ها (urologist) محسوب میشوند. این گروه از پزشکان جراحانی هستند که آموزش آنها معطوف به تشخیص و درمان «بیماریهای دستگاه ادراری- تناسلی» است. در این خصوص وظیفه اصلی اورلژیست تمایز «بزرگی خوشخیم پروستات» از سرطان آن است.
گاهی برای درمان بیمار مبتلا به سرطان پروستات همکاری اورلژیست با «انکولژیست» (oncologist) لازم میآید. تخصص یک انکولژیست درمان سرطانها به طور کلی است.
نحوه برخورد با بیمار مبتلا به سرطان پروستات
نام سرطان از آنچه واقع میشود بسیار منکوبکنندهتر و ناخوشایندتر است. طبیعی است که هر بیماری زمانی که ناگاه در مواجهه با قبول ابتلا به سرطان قرار میگیرد، عصبی، نگران و مستاصل میشود. این عصبیت، نگرانی و استیصال به خانواده و دوستان نزدیک بیمار نیز بازتاب مییابد و ابعاد مشکل را وسیعتر میسازد.
یکی از راههای خوب برخورد با چنین شرایط پردغدغهای، ملاقات با دیگر بیماران مبتلاست، به خصوص اگر اقدامات درمانی در مورد ایشان موفقیتآمیز و امیدبخش بوده باشد. در این خصوص، پزشک معالج باید رفتاری بسیار همدردانه و فهیم داشته باشد. تسهیل شرایط لازم برای برقراری ارتباط بین بیمار و دیگر مبتلایان از وظایف وی محسوب میشود.
ای کاش نظیر آنچه در دیگر کشورها مرسوم است، بتوان شرایطی را مهیا کرد که بیماران مبتلا در گروههای کاملا ویژه، مسترما گرد هم آیند و برای ایجاد جو واقعبینانه در قبال معضل مشترکی که دارند، تبادل نظر کنند. مسلما برقراری چنین شرایطی از نقطه نظر روحی- روانی به مدد اورلژیست میآید و شرایط را برای اقدامات درمانی بیش از پیش مهیا میسازد.
تحقیقات اخیر نشان میدهند که مصرف روزانه یک عدد گوجهفرنگی خام به طور مشخص مانع از تکوین یا رشد سلولهای ناهنجار در غده پروستات میشود. بنابراین موکدا توصیه میکنم که هر روز یک عدد گوجه فرنگی خام مصرف نمایید. در این مورد بهتر است گوجهفرنگی را به شیوهای که خاص ما ایرانیان است، کبابی مصرف کرد.
به علاوه با عنایت به وجود بعضی از گزارشات اپیدمیولژیک مبنی بر وجود ارتباط بین مصرف غذاهای کنسرو با سرطان پروستات حتیالمقدور از مصرف این نوع غذاها احتراز شود.
مطالعات آماری دیگری در خصوص فواید مصرف تخمه کدوی بینمک وجود دارند.
سخن دوم: بزرگی خوشخیم پروستات
بزرگی خوش خیم پروستات چیست؟
غده پروستات در جریان زندگی تغییراتی میکند. بعد از ۴۰ سالگی معمولا پروستات بزرگ میشود و مشکلاتی به بار میآورد.توجه داشته باشید که ابتلای به «بزرگی خوشخیم پروستات» به منزله سرطان این عضو نیست، گو اینکه این دو میتوانند همزمان وجود داشته باشند.
بزرگی پروستات در ۱۰ درصد از مردان مشکلات انسدادی ایجاد میکند. اندازه پروستات هرگز گویای میزان انسداد نیست، یعنی در حالی که گاهی پروستاتهای کوچک کاملا انسدادی هستند، پروستاتهای بزرگ ممکن است اساسا انسداد ایجاد نکنند.
عواقب وجود انسداد در خروجی مثانه
۱- باقیمانده ادرار
اگر مثانه کاملا تخلیه نشود، احتمال عفونت افزایش مییابد. با افزایش تدریجی «باقیمانده ادرار» کمکم مثانه سر میرود و نوعی بیاختیاری موسوم به
«overflow incontenece» پدید میآید. این حالت را به «سر رفتن» مثانه تشبیه میکنند.
۲- کلفتی عضله مثانه
در اثر کلفتی رشتههای عضلانی مثانه، کمکم در سطح داخلی آن «خلل و فرجی» به وجود میآید. این ساختار غیرهمگن سبب بروز فتق در نواحی بیاستحکام مثانه میشود به این حالت «دیورتیکول» (diverticula) میگویند.
۳- اعمال فشار غیرمعمول به مجاری برین ادرار
در اثر بالا رفتن فشار درون مثانه، زمانی فرا میرسد که کارایی سوراخهای حالب از بین میرود و مجاری برین ادرار تحت فشار قرار میگیرند.
نکته مهم در بررسی تشخیص و اقدامات درمانی «بزرگی خوشخیم پروستات»، توجه به همین اعمال فشار است؛ زیرا در اثر ادامه روند انسداد در خروجی ادرار، کلیهها فرتوت میشوند و از کار میافتند.
اقدامات درمانی «BPH» صرفنظر از آنکه مشکلات ادراری بیمار را رفع میکنند، دقیقا برای پرهیز از بروز این عارضه انجام میشوند.
۴- عفونت
همانطور که اشاره شد، افزایش «باقیمانده ادرار» منجر به عفونت میشود و قرارگیری مجاری برین در معرض این عفونت، عامل موثری در انهدام آنها خواهد بود.
وجود انسداد در خروجی ادرار مجموعه علایمی را ایجاد میکند که تحت عنوان «پرستاتیسم» (prostatism) شناخته میشود. این علایم عبارتند از:
۱- کاهش قدرت و قطر ادرار: بیمار به وضوح احساس میکند که جریان ادرارش دیگر قدرت و قطر سابق را ندارد.
۲- طولانی شدن زمانی برای شروع جریان ادرار: یعنی بیمار مجبور است زمان زیادی را صرف راهاندازی جریان ادرار خود کند.
۳- عدم توان در قطع ناگهانی جریان ادرار
۴- احساس خوب خالی نشدن
۵- احتباس ادرار: مرحله پایانی کار است و در اثر استیصال عضله مثانه در قبال انسداد که با آن در جدال است، ادرار زندانی میشود و بیمار را عاجز میکند.
تشخیص
همه مردان بعد از ۴۰ سالگی باید سالی یک بار مورد معاینه دقیق از مقعد قرار گیرند. در این معاینه میتوان به اندازه، قوام و میزان تحرک پروستات توجه کرد. پروستات در حالت طبیعی به اندازه یک گردو است، شیار میانی آن لمس میشود، و عاری از هرگونه سفتی غیرمعمول است.
همانطور که قبلا گفته شد، مهمترین بیماریای که با «بزرگی خوش خیم پروستات» اشتباه میشود، سرطان این عضو است، گو اینکه امراضی از جمله بیماری قند، ناراحتی دیسک و تنگی مجرای ادرار نیز میتوانند علایم مشابهی ایجاد کنند.
دقیقترین راه تشخیص این بیماری، انجام «سیستوسکپی» (cystoscopy) است. در این روش، وسیله مخصوصی از طریق مجرا وارد مثانه میشود و زیر دید مستقیم آنچه وجود دارد، رویت میشود.
درمان
برای درمان بزرگی خوش خیم پروستات به طریق زیر میتوان عمل کرد:
۱- داروهای خوراکی: بعضی از داروها مثل امنیک یا فلوماکس میتوانند گردن مثانه را شل کنند. بنابراین اگر میزان انسداد خروجی ادرار زیاد نباشد، گاهی مصرف این دارو بسیار مفید واقع میشود.
۲- تراش مجرایی تومور: درمان اختصاصی «بزرگی خوش خیم پروستات» به خصوص اگر خیلی بزرگ نباشد، «تراش مجرایی تومور» (TUR-P) است.
۳- «پرستاتکتومی» (Prostatectomy): این عمل یعنی درآوردن تومور خوشخیم پروستات. وقتی پروستات خیلی بزرگ است یا به هر دلیلی نمیتوان از طریق مجرا به آن دسترسی پیدا کرد، باید آن را از «زیر ناف» مورد عمل قرار داد.
لیزر LESER
در سالهای اخیر لیزر نظیر دیگر زمینههای تخصصی در طب در درمان بیماریهای پروستات به خصوص بزرگی خوشخیم آن کاربرد پیدا کرده است.
متاسفانه به دلیل اطلاعرسانیهایی که بعضا چندان هم علمی نبودهاند، کم نیستند افرادی که بیآنکه از ظرایف کاربردی این روش درمانی مطلع باشند، از جراح مسوول درمانشان تقاضای درمان بزرگی پروستات با لیزر را میکنند.
به طور موجز بدانید که استفاده از لیزر در درمان بزرگی خوشخیم پروستات معیارهای ویژهای را میطلبد که باید کاملا در نظر گرفته شوند.
این شیوه درمانی تنها برای بیمارانی که پروستات نه چندان بزرگی داشته یا به دلایلی آمادگی جسمی دستکاری جراحی یا تراش این عضو را نداشته باشند، کاربرد پیدا میکند و به هر حال به عنوان روش درمانی انتخابی و قابل اعتماد بزرگی پروستات به حساب نمیآید.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد