ابرهای تیره بر فراز بازار نفت

نادر کریمی جونی

بازار نفت برای ماه‌های آینده وضعیت دشوار و پیچیده‌ای را تجربه می‌کند، این وضعیت حتی با وضعیتی که عراق طی تحریم‌های موسوم به نفت در برابر غذا پشت سر گذاشت تفاوت زیادی دارد. ناظران مسایل نفتی با نگرانی وضعیت قیمت‌های بازار نفت را بررسی می‌کنند و شعارهایی که سیاستمداران برای اطمینان بخشی به بازار فریاد می‌زنند را باور نمی‌کنند. روشن است که اظهارات سیاستمداران در محدوده‌های سیاسی و نه اقتصادی اثربخش است و بازار به عنوان یک موجود زنده اقتصادی رفتار مورد علاقه خود را دارد.
از تیرماه ۹۱ که کشورهای عضو اتحادیه اروپا نخریدن نفت از ایران را آغاز کنند، اوضاع جدید شروع می‌شود. گمان می‌رود تا آن موقع ایران باید برای حدود ۹۰۰ هزار بشکه در روز از نفت صادراتی خود، مشتری جدید پیدا کند. این مهلت شش ماهه اگرچه از نظر مقامات اروپایی برای آن است که مشتریان نفتی ایران در اتحادیه اروپا خود را با خرید نفت از کشورهای دیگر تطبیق دهند‌ اما یک احتمال دیگر آن است که کشورهای اروپایی امیدوارند تا قبل از ضرب‌الاجل تمهید شده مشکلات فی‌مابین ایران و غرب به پایان برسد و نیازی نباشد که خریداران نفت از ایران به منبع دیگری توجه کنند.
البته برخی مقامات خلیج‌فارس در روزهای گذشته به جامعه جهانی اطمینان داده‌اند که می‌توانند تولید خود را تا بیش از دومیلیون بشکه در روز افزایش دهند و کسری بازار را تامین کنند اما تجربه خروج لیبی از باشگاه صادر‌کنندگان نفت به همگان نشان داد که ادعای اخیر مقامات خلیج‌فارس چندان قابل اعتنا نیست. ناظران بازار نفت می‌گویند، برخلاف انتظار کسری نفت بازار را نه کشورهای عربی‌ که روسیه می‌تواند تامین کند همان‌طور که پیش از این هم روسیه با ولع سهم خود را در تولید و عرضه نفت به بازار جهانی افزایش داده است. به همین دلیل کاهش سهم صادرات هریک از اعضای اوپک به هر صورت و با هرمکانیزم به کاهش سهم صادراتی سازمان اوپک منجر خواهد شد که مسلما به نفع این سازمان و اعضای آن نخواهد بود.این نکته نیز قابل ذکر است که براساس گفته‌های لاوروف، وزیر امور‌خارجه روسیه، این کشور به همراهی با غرب در سختگیری بیشتر علیه کشورهای خاورمیانه علاقه ندارد و از این رو ممکن است روسیه برای تامین کسری احتمالی در بازار نفت در ژوییه آینده رغبت چندانی نداشته باشد. در عین حال این نظر هم مطرح شده که از نظر تکنیکی و سخت‌افزاری روسیه موقعیت لازم را برای افزایش تولید نفت ندارد و از این رو حتی اگر مقامات روس مایل باشند احتمالا باز هم نخواهند توانست کسری احتمالی را تامین کنند.در مقابل ایران نیز می‌تواند با ایجاد پالایشگاه‌های بیشتر‌ به جای نفت خام فرآورده‌های آن را که ارزش افزوده بیشتری دارد به بازار عرضه کند و کاهش درآمد احتمالی خود را جبران کند. ایرانی‌ها همچنین امیدوارند که مشتریان بزرگی مانند هند، چین و البته مشتریان آمریکای لاتین و آفریقایی باز هم به خرید نفت از ایران ادامه دهند تا تهران بتواند این وضعیت دشوار را سپری کند.