اصلاحات تسهیل‌گر، پیش‌روی معادن

« جهان صنعت»- انتشار شیوه‌نامه واردات ماشین‌آلات معدنی در ۲۶ اردیبهشت ماه ۱۴۰۱ به دلیل دارا بودن برخی محدودیت‌ها منجر به ابراز نگرانی معدنداران و فعالان این حوزه شد. بر اساس این شیوه‌نامه، ثبت ‌سفارش و واردات ماشین‌آلاتی بلامانع بود که نو و مستعمل با سال ساخت حداکثر پنج سال هستند و سابقه ساخت داخل ندارند. همچنین مقرر شده بود که واردات ماشین‌آلات با سابقه ساخت داخل در صورتی امکان‌پذیر است که به میزان خرید یک دستگاه از سازندگان داخلی، واردات یک دستگاه صورت پذیرد.
کاهش حجم بهره‌برداری و فرسوده شدن بسیاری از ماشین‌آلات و کمبود دستگاه‌های موجود، از جمله دغدغه‌های فعالان حوزه معدن بوده که دلیل اصلی آن، محدودیت و ممنوعیت واردات ماشین‌آلات مورد نیاز طی سال‌های گذشته بوده است.
برگزاری جلسات متعدد در وزارت صمت برای حل این موضوع، کارشناسان معاونت معدن، با حضور تشکل‌های معدنی، انجمن‌ها و سازندگان ماشین‌آلات، به تصمیماتی در شفاف‌سازی توان داخل انجامید که بر اساس آن، معاونت معادن این وزارتخانه نسبت به صدور بخشنامه جدید تامین ماشین‌آلات معدنی اقدام کرد. با تمرکز بر این بخشنامه و اعمال اصلاحات کارشناسانه، به این مطالبات پاسخ دادند. در واقع بخشنامه جدید با تسهیل نحوه فرآیند تامین ماشین‌آلات معدنی توسط معادن و شفاف‌سازی در روند صدور مجوزها، به منزله گامی بزرگ در راستای توسعه بخش معدن کشور محسوب می‌شود.
حذف محدودیت‌ها از واردات ماشین‌آلات
بر اساس این بخشنامه، تنها شرط واردات ماشین‌آلات معدنی توسط بهره‌برداران و پیمانکاران، پرداخت تعیین‌تکلیف حقوق دولتی و اعتبار پروانه بهره‌برداری به مدت بیش از ۱۸ ماه و داشتن پروانه معتبر بهره‌برداری است. همچنین بر این اساس معادنی که شرط بالا را داشته باشند، امکان واردات ماشین‌آلات زیر ۵ سال ساخت که سابقه ساخت داخل ندارند (بر اساس لیست و محدوده اعلامی) را بدون محدودیت در تعداد برای استفاده در معدن خواهند داشت. یک جدول نیز در بخشنامه ذکرشده بدون محدودیت در تعداد، وجود دارد. در این بند به طور مشخص و شفاف ذکر شده که واردات این دسته از ماشین‌آلات تا سال ساخت ۲۰۱۷ مجاز است.
نحوه واردات معادن غیرفعال
یکی دیگر از اصلاحاتی که مسیر فعالیت معدنداران را تسهیل کرده این است که معاونت معادن در خصوص نحوه واردات معادن غیرفعال محدودیتی ایجاد نکرده است، چراکه بسیاری از این معادن از تجهیزات و ماشین‌آلات معدنی برخوردار نیستند و مسلما سابقه بهره‌برداری و اکتشاف در نتیجه امکان بهره‌برداری را نیز ندارند، بنابراین معادن غیرفعال نیز می‌توانند مانند سایرین از مفاد این بخشنامه بهره ببرند تا با تامین ماشین‌آلات مورد نیاز، نسبت به فعال‌سازی و یا افزایش ظرفیت عملیات معدنکاری خود اقدام کنند.
واردات ماشین‌آلات بیش از ۵ سال ساخت
بر اساس این بخشنامه، برای واردات ماشین‌آلات بیش از ۵ تا ۱۰ سال ساخت نیز جدولی بر اساس نوع ماده معدنی و میزان عملیات معدنی مشخص شده که تعداد مجوز واردات در این بخش نیز برای هر معدن به صورت کاملا شفاف مشخص است. همچنین مبنای میزان عملیات معدنی که تاکنون سابقه تولید بود، به میزان اسمی تولید تغییر پیدا کرد تا معادنی که به واسطه نداشتن ماشین‌آلات، کمتر از ظرفیت اسمی خود تولید می‌کردند نیز بتوانند برای دستیابی به ظرفیت اسمی تولید، از مجوز واردات ماشین‌آلات در این بخش بهره‌مند شوند. تنها واردات ماشین‌آلات معدنی تا ۱۰ سال ساخت مشمول محدودیت در صدور مجوز می‌شوند، چراکه عمر فعالیت این دسته از ماشین‌آلات بالا است و در مواردی فرسودگی آنها می‌تواند معدن را با مشکلات و خطراتی مواجه کند. محدوده مجوزدهی در خصوص این دسته از ماشین‌آلات، در قالب جدولی مشخص طراحی شده است.
تعهد از متقاضیان
تمام مجوزهای بالا مشروط به استفاده ماشین در معدن است که در این زمینه تعهدی از متقاضیان اخذ می‌شود. همچنین در صورتی که به دلیل بروز مشکلات امکان ادامه فعالیت در یک معدن وجود نداشته باشد و متقاضیان ماشین‌آلات معدنی در صورتی که قصد انتقال و یا واگذاری ماشین‌آلات خود پیش از مدت ۵ساله از تاریخ ترخیص را دارند، می‌توانند با اخذ مجوز از وزارت صمت نسبت به این کار اقدام کنند. رفع محدودیت از این بند باعث می‌شود که اگر فردی تصمیم به فروش معدن و دستگاه‌های خود پیش از مدت ۵ ساله‌ای که از زمان ترخیص ماشین‌آلات تعیین شده است را داشته باشد، با محدودیت مواجه نشود.
لزوم تکمیل فرم از سوی بهره‌برداران
بهره‌بردارانی که متقاضی دریافت مجوز واردات ماشین‌آلات معدنی هستند، درخواست نامه‌ای به سازمان صمت استان خود داده و پس از تکمیل فرمی که در پیوست بخشنامه مشخص شده است، می‌توانند نسبت به صدور دریافت مجوز خود از استان اقدام کنند. همچنین سازمان صمت استان‌ها، فرم تکمیل‌شده و شماره پرونده متقاضی را به سازمان صمت معاونت معادن ارجاع می‌دهند تا ثبت نهایی انجام شود. بنابراین بررسی پرونده در معاونت که موجب کند شدن روند صدور مجوز می‌شد به صورت کامل حذف شد. همچنین برنامه سیستمی شدن صدور مجوز سازمان‌های استانی در دستور کار معاونت معادن قرار دارد تا از این طریق ضمن تسریع در صدور مجوز، نیاز به مراجعه حضوری به سازمان‌های استانی و ستاد وزارتخانه به صورت کامل حذف شود.
ماجرای وعده صندوق بیمه برای ماشین‌آلات
مدیرعامل صندوق بیمه سرمایه‌گذاری فعالیت‌های معدنی در جلسه هم‌اندیشی معدنی‌ها با ارائه پیشنهادی گفت: در صورتی که وزارت صمت به مدت ۲ سال محدودیت واردات ماشین‌آلات با سابقه ساخت را رفع کند، صندوق بیمه معادن تمام دستگاه‌های تولیدکنندگان را خریده و با ارائه تسهیلات به متقاضیان خواهد فروخت، اما این پیشنهاد با وجود مطالبات رسانه‌ای در حد یک وعده توخالی باقی مانده و تاکنون عملیاتی نشده است.
در این میان تاکید بر این نکته ضروری است که در حال حاضر صندوق بیمه معادن زیر‌مجموعه وزارت صمت بوده و اقدامات این صندوق باید بر اساس سیاست‌های وزارتخانه باشد. حدود یک ماه پس از این وعده تفاهم شد که معاونت ماشین‌آلات در وزارت صمت که صندوق بیمه با ارائه دریافت لیست سازندگان، محصولات تولیدی و قیمت این ماشین‌آلات از معاونت ماشین‌آلات وزارت صمت، به صندوق بیمه نسبت به اعلام فراخوان خرید ماشین‌آلات معدنی با ارائه تسهیلات به معادن کشور اقدام کند. برآورد می‌شود با توجه به اینکه تولیدات داخل عمدتا مورد نیاز معادن کوچک مقیاس است، این معادن بتوانند با تامین مالی صورت گرفته، در جهت توسعه و نوسازی تجهیزات و ماشین‌آلات معدنی خود با کمک صندوق بیمه عمل کنند.
باتوجه به اینکه لیست سازندگان و محصولات ایشان به صندوق اعلام شده است و ثبت‌نام متقاضیان از طریق فراخوان صندوق بیمه معادن نیازمند زمان است، اعلام فراخوان هر چه سریع‌تر می‌تواند کمبود ماشین‌آلات معادن را جبران کرده و تولیدکنندگان داخلی را نیز به افزایش ظرفیت تولید سوق دهد.