اعتراض جهانی

گروه فرهنگ و هنر- واکنش‌ها به تهدید نظامی دونالد ترامپ مبنی بر هدف قرار دادن اماکن فرهنگی ایران همچنان در صدر اخبار جهانی قرار دارد و ارگان‌ها و نهادهای داخلی و بین‌المللی همچنان آن را مذمت می‌کنند. اما سوالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که دونالد ترامپ چرا چنین اظهارات غیرمنطقی و غیرعقلانی را مطرح می‌کند و روی آن نیز پافشاری می‌کند که چنین واکنش‌های منفی گسترده‌ای را در سطح جهان متوجه خود سازد؟ آیا این را باید نابخردی او در عرصه سیاسی قلمداد کرد یا او قصد و نیتی خاص را دنبال می‌کند؟
درخواست ایران از ایکوموس جهانی
رییس کمیته ملی ایکوموس در ایران درخواست کرد افراد و نهادهای مسوول در حوزه جهانی فرهنگ، موضعی مناسب در قبال تهدید رییس‌جمهور آمریکا بگیرند.
مهدی حجت در نامه‌ای به مدیرکل ایکوموس جهانی و روسای کمیته‌های ملی نوشت:‌ «مطلع هستید اخیرا رییس‌جمهور آمریکا در توئیتی ایران را تهدید کرده است: «۵۲ نقطه ایران را نشانه گرفته‌ایم، برخی با اهمیت بسیار زیاد برای ایران و فرهنگ ایرانی، و این هدف‌ها و خود ایران به سرعت و به سختی مورد حمله قرار خواهند گرفت». اگرچه این تهدید آشکارا خلاف قوانین بین‌المللی و معاهدات یونسکو است، انتشار این توئیت و اصرار رییس‌جمهور آمریکا بر آن در توئیت‌های بعدی خود، توجه و نگرانی جهانی را برانگیخته است.
این گونه اظهارات ناگزیر پیامدهای فاجعه‌باری برای فرهنگ و میراث فرهنگی بشر در پی خواهد داشت، بنابراین لازم است کلیه افراد و نهادهای مسوول موضعی مناسب در قبال آن اتخاذ کنند.»
ترامپ در نخستین توئیت خود نوشته بود:‌ «ایران با جسارت زیاد درباره حمله به منافع آمریکا سخن می‌گوید. اگر ایران به هر آمریکایی یا منافع آمریکایی حمله کند، ۵۲ سایت ایران با ارزش بالا و با اهمیت برای فرهنگ ایران- به نمایندگی از ۵۲ گروگان آمریکایی که سال‌ها پیش توسط ایران گروگان گرفته شدند- هدف قرار می‌گیرند.»
او یک روز بعد تهدید خود را با این جملات تکرار کرد: «آنها مجاز به کشتن مردم ما هستند. آنها مجاز هستند که مردم ما را شکنجه کرده و مورد آزار و اذیت قرار دهند. آنها مجاز به استفاده از بمب‌های کنارجاده‌ای و منفجر کردن مردم ما هستند اما ما اجازه نداریم مراکز فرهنگی آنها را لمس کنیم؟ نه این‌طور نمی‌شود!»
بیانیه مشترک «ایکوم» و «ایکوموس»
در پی تهدید ترامپ برای حمله به مراکز فرهنگی ایران دو نهاد ایکوم (شورای بین‌المللی موزه‌ها) و ایکوموس جهانی (شورای بین‌المللی بناها و اماکن) بیانیه‌ای مشترک منتشر کردند.
متن این بیانیه به شرح زیر است: ایکوم و ایکوموس هر گونه تخریب عمدی میراث فرهنگی را به‌طور مشترک محکوم می‌کنند. در درگیری‌های مسلحانه و تحولات سیاسی از زمان آغاز هزاره، میراث فرهنگی به طور فزاینده‌ای مورد هدف قرار گرفته شده است. همواره میراث‌فرهنگی به منظور تامین مالی جنگ یا تاثیر بر هویت و اعتماد به نفس دشمنان، غارت یا به عمد نابود شده است.
در بخش دیگر بیانیه آمده است: موزه‌ها و همچنین اماکن فرهنگی در بسیاری از کشورهای جهان تحت تاثیر قرار می‌گیرند. شورای بین‌المللی موزه‌ها (ICOM) و شورای بین‌المللی بناها و اماکن (ICOMOS) به عنوان نمایندگان جامعه میراث در جهان بسیار نگران این تحول و به ویژه تحولات اخیر هستند. ایکوم و ایکوموس به همه طرفین درگیری‌های مسلحانه کنوانسیون لاهه در سال ۱۹۵۴ برای حمایت از اموال فرهنگی در صورت درگیری مسلحانه یادآوری می‌کنند، در آنجا دولت‌های عضو، موافق هستند که خسارت به میراث‌فرهنگی متعلق به هر قوم و به معنای آسیب رساندن به میراث فرهنگی همه بشریت است، زیرا هرکس سهم خود را در فرهنگ جهان می‌گذارد. ایالات متحده آمریکا کنوانسیون لاهه را در سال ۲۰۰۹ و ایران در سال ۱۹۵۹ تصویب کرد.
به گزارش میراث آریا، در این بیانیه آمده است: هر دو کشور همچنین کشورهای عضو کنوانسیون میراث جهانی ۱۹۷۲ هستند که ایالات متحده آمریکا اولین کشوری بود که در سال ۱۹۷۳ تصویب و نقش مهمی در ارتقای آن ایفا کرد. ایران مکان ۲۴ میراث جهانی یونسکو با اهمیت فرهنگی و طبیعی بسیار مهم، نه‌تنها برای ایرانیان، بلکه بشریت و حافظه جمعی آن است. علاوه بر این، در سال ۲۰۱۷، شورای امنیت سازمان ملل متحد قطعنامه ۲۳۴۷ را به اتفاق آرا تصویب کرد که در آن آمده است: هدایت حملات غیرقانونی علیه سایت‌ها و ساختمان‌های اختصاص داده شده به مذهب، آموزش، هنر، علم یا اهداف خیرخواهانه، یا بناهای تاریخی ممکن است تحت شرایط خاص و مطابق با قوانین بین‌المللی تشکیل شود. یک جنایات جنگی را قانون و عاملان چنین حملاتی را باید محاکمه کنید.
موزه متروپولیتن تهدیدهای ترامپ را شرم‌آور خواند
موزه هنر متروپولیتن نیویورک در اقدامی کم‌سابقه صحبت‌های رییس‌جمهور آمریکا در هدف قرار دادن محوطه‌های فرهنگی در ایران را شرم‌آور توصیف کرد.
«مکس هولین» رییس و «دنیل ویس» مدیرعامل موزه هنر متروپولیتن نیویورک نیز به جمع چهره‌های فرهنگی و روسای موزه‌ها و سازمان‌هایی پیوستند که از تهدید اخیر ترامپ در هدف قرار دادن ۵۲ محوطه که برای ایرانی‌ها و فرهنگ ایرانی حائز اهمیت است، به شدت انتقاد کردند و در یک اقدام سیاسی کم‌سابقه با انتشار بیانیه‌ای مشترک نوشتند: «هدف قرار دادن میراث فرهنگی جهان برای ارزش‌های جمعی جامعه شرم‌آور است. دنیای ما دقیقا می‌داند محافظت از محوطه‌ها و مکان‌های فرهنگی چه چیزی را برای ما به ارمغان می‌آورد و از سوی دیگر چه چیزی با تخریب و غلبه هرج و مرج از دست می‌رود.
در این زمان چالش‌‌برانگیز باید اهمیت جهانی حفاظت از مکان‌های فرهنگی را به خودمان یادآور شویم؛ اشیا و مکان‌هایی که از طریق آن افرد، جوامع و ملت‌ها با تاریخ و میراث‌شان پیوند می‌خورند. رهبران و شهروندان امروز مسوولیت‌های خطیرِ بسیاری دارند که شامل محافظت از جان افراد و همچنین محافظت از میراث ارزشمند به جای مانده از نسل‌های قبلی است، چرا که از طریق این مکان‌های مشترک و میراث فرهنگی است که ما آگاهی لازم برای تضمین آینده‌ای امن‌تر و بهتر را به دست می‌آوریم.»
درخواست بی‌جوابی که تهدید ترامپ را پیش‌بینی کرده بود
در این میان دبیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی و گردشگری ایذه «تاریشا» با اشاره به ارسال نامه‌ی دو ماه قبل این انجمن به کمیسیون ملی یونسکو با محوریت هشدار آسیب به محوطه‌های تاریخی در زمان جنگ گفت: متاسفانه هنوز هیچ پاسخی از سوی این کمیسیون به این نامه داده نشده است.
دبیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی ایذه گفت: دوماه قبل انجمن دوستداران میراث فرهنگی ایذه برای تشکیل شورای راهبردی میراث فرهنگی خاورمیانه (ایران فرهنگی/حوزه جشن نوروز) در مقابل جنگ‌ها و احتمال آسیب بیشتر به محوطه‌های تاریخی باستانی به دبیر کل کمیسیون ملی یونسکو ایران نامه‌ای نوشت، اما طبق گفته‌ وی هنوز هیچ پاسخی به این نامه داده نشده است.
در نامهی دو ماه قبل این انجمن میراث فرهنگی خطاب به حجت‌الله ایوبی، مدیرکل کمیسیون ملی یونسکو در تهران آمده بود: «با توجه به وضعیت بحرانی و بسیار نامطلوب در خاورمیانه و خطرات ناشی از جنگ‌های پی در پی در این منطقه، آنچه واضح و مبرهن است تعدی و تجاوز به آثار باستانی و محوطه‌های تاریخی منطقه است. از آنجا که خاورمیانه به ویژه «میان رودان» مهم‌ترین گواه تمدن بشری است، هر روز شاهد تخریب بخشی از شناسنامه بشریت هستیم. آنچه در پالمیرا سوریه، موزه‌های عراق، حفاری‌های گسترده داعش در محوطه‌های باستانی عراق و مجسمه‌های بودا در افغانستان رخ داده، حکایت از آن دارد که نیازمند تصمیم فوری و تاریخی از سوی دولت‌های منطقه و سازمان‌های غیردولتی برای حفاظت و نگهداری از مواریث بشر هستیم.بنابراین کشور ایران به عنوان یکی از غنی‌ترین و مهم‌ترین کشورهای منطقه خاورمیانه، می‌تواند ابتکار عمل را به دست گیرد و از خسارت‌های بیشتر به آثار باستانی و محوطه‌های تاریخی منطقه جلوگیری کند. بنابراین توجه به اهمیت موضوع و حساسیت‌های جهانی نسبت به آثار تاریخی باستانی که متعلق به همه انسان‌هاست، پیشنهاد می‌شود شورایی متشکل از سازمان‌های غیردولتی و دولت‌های منطقه زیرنظر سازمان علمی فرهنگی ملل متحد یونسکو وسازمان ملل متحد، تحت عنوان «شورای راهبری میراث فرهنگی خاورمیانه» برای دفاع و حفاظت از کلیه مناطق باستانی تشکیل شود تا مطالبات خود را در عرصه بین‌المللی با قدرت بیشتر پیگیری کند و مانع از تخریب بیشتر توسط ستیزه‌جویان و کشورهای متخاصم و قاچاقچیان آثار باستانی شود.بنابراین خواهشمند است در صورت موافقت دستور فرمایید اقدامات لازم برای تشکیل این شورا به عمل آید.»
پاسخ اتحادیه‌ موزه‌های آمریکا به تهدید فرهنگی ترامپ
اتحادیه موزه‌های آمریکا (AAM) هدف قراردادن محوطه‌های فرهنگی با هدف تخریب آنها را محکوم می‌کند. ملت ما سابقه‌ای طولانی در حفاظت از منابع فرهنگی به ویژه در کشورهایی دارد که ناآرامی‌های سیاسی یا درگیری‌های مسلحانه را تجربه می‌کنند. حمله به محوطه‌های فرهنگی در هر جایی از جهان تهدیدی علیه میراث جهانی‌مان و در تعارض با معاهده امضا شده توسط ایالات متحده آمریکاست که برای محافظت از میراث فرهنگی بشری در کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه، برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان جنگ و همچنین خلاف قطعنامه ۲۳۴۷ شورای امنیت سازمان ملل و کنوانسیون ۱۹۷۲ یونسکو در رابطه محافظت از میراث ملی و فرهنگی جهان است.