الزامات از سرگیری واردات ماشین‌آلات معدنی

منیر حضوری- چندی پیش بود که معاون معادن و فرآوری مواد وزارت صمت خبر داد قرار است واردات ماشین‌آلات معدنی دوباره از سرگرفته شود. رضا محتشمی‌پور با اذعان به اینکه محدودیت‌هایی در این زمینه از سال ۱۳۹۹ اعمال شده، در ادامه از اقدامات این وزارتخانه برای حل این مشکل خبر داد. اما مساله این است که در سال جاری این چندمین‌بار است که مسوولان معدنی به اهمیت ورود ماشین‌آلات معدنی و مشکل معدنی‌ها در این حوزه اشاره دارند. موضوعی که به باور کارشناسان بیشتر از آنکه عملیاتی شود تنها در سخن زیباست! به این ترتیب بحث واردات ماشین‌آلات معدنی همچنان برای معدنی‌ها چالش‌برانگیز است.
آخرین‌بار پاییز سال جاری بود که سرپرست دفتر بهره‌برداری معادن وزارت صمت اعلام کرد امسال یک‌هزار و ۲۸۷ دستگاه ماشین‌آلات معدنی مجوز ورود به کشور دریافت کرده‌اند. همچنین اظهار شد که در بحث واردات ماشین‌آلات معدنی محدودیت‌های قبلی برداشته شده است و بهره‌برداران معدنی می‌توانند ماشین‌آلات نو و ۱۰ سال کارکرد را با شرایط آسان وارد کشور کنند. اما به باور فعالان معدنی نمی‌توان به این آمار و ارقام تکیه کرد و بهتر است برای اینکه تصمیمات مسوولان معدنی را بهتر لمس کنیم، آثارش را مورد بررسی قرار دهیم.
در واقع معدنی‌ها بر این مساله تاکید دارند که اگر تا به امروز این صحبت‌ها عملیاتی شده بود، به‌طور حتم اولین آثارش را در قیمت‌ها ملاحظه می‌کردیم. به‌طور مثال قیمت بیل مکانیکی از ۶ میلیارد تومان به قیمت واقعی یعنی ۳ میلیارد تومان می‌رسید؛ مساله‌ای که هنوز به وقوع نپیوسته است!
هرچند در بحث ماشین‌آلات معادن بزرگ‌تر شرایط بهتری دارند اما روی سخن ما معادن کوچک و متوسطی هستند که به‌طور جدی با مشکل تامین ماشین‌آلات روبه‌رو بوده و به گفته فعالان این عرصه همچنان این مشکل حل نشده باقی مانده است.
کارشناسان معدنی باور دارند که ضوابط دولتی در عرصه ماشین‌آلات باعث شده که معادن کوچک با مشکل تامین این حوزه روبه‌رو شده و از عرصه رشد و توسعه
باز بمانند.
موانع برای ورود ۲۰ هزار ماشین معدنی
در این خصوص رییس اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های صنایع و معادن سرب و روی ایران به «جهان‌صنعت» گفت: باید دید این صحبت‌ها چه اثراتی در بازار دارد و در واقعیت چه اتفاقی می‌افتد. هرچند مطرح شده که به ۱۲۰۰ ماشین مجوز واردات داده‌اند و همچنین در کمیسیون تلفیق مجلس شورای اسلامی بیان شده که ماشین سواری و کامیون با کمتر از ۵ سال می‌تواند وارد کشور شود اما مساله مهم این است که چرا این تعداد ماشین سواری می‌تواند وارد کشور شود اما اجازه ورود ۲۰ هزار ماشین سنگین به معدنی‌ها داده نمی‌شود! او تاکید کرد: این در حالی است که اگر چنین اتفاقی بیفتد به‌طور حتم قیمت ماشین‌ها که امروز در بازار بین ۴ تا ۶ میلیارد تومان است، حداقل نصف خواهند شد.
حسن حسینقلی با اشاره به صحبت‌های مسوولان در خصوص ورود ماشین‌آلات معدنی تصریح کرد: زمانی این گفته‌ها مثبت تلقی می‌شوند که در بازار و روی قیمت‌ها تاثیرگذار باشند. به این صورت که وقتی بیل مکانیکی ۶ میلیارد تومان است با ورود ماشین‌آلات به ۳ میلیارد تومان برسد. آن زمان است که معدنی‌ها هم از این تصمیمات استقبال می‌کنند.
رییس اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های صنایع و معادن سرب و روی ایران با اشاره به اینکه نیت معاون معادن و فرآوری مواد وزارت صمت مثبت است، گفت: محتشمی‌پور هم طرفدار حل این مشکل و دوری از گروگانگیری ماشین‌آلات توسط شرکتهایی همچون «هپکو» است. اما خب برای عمل به صحبتهایش به همکاری مجموعه‌های دیگر هم نیاز است.
حسینقلی سپس با بیان اینکه معدنی‌ها از تولیدکنندگان داخلی استقبال می‌کنند، گفت: هر کس که مدعی تولید داخلی است ما از او انتظار تولید و عرضه داریم. تنها در این صورت است که ادعای مسوولان را
قبول می‌کنیم.
او در پاسخ به این سوال که بخش معدن به چه تعداد ماشین‌آلات نیاز دارد، گفت: حداقل ۲۰ هزار ماشین مورد نیاز است. صرفنظر از شرکت‌های بزرگ که مجوز خاص داشته و به هر شکلی که شده مشکل خود را حل می‌کنند اما روی سخن بنده بحث نیازمندی به ماشین‌آلات توسط معادن کوچک و متوسط است.
رییس اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های صنایع و معادن سرب و روی ایران تصریح کرد: وقتی موانع واردات ماشین‌آلات در کشور وجود دارد، انتظار ما این است که مونتاژکارهای داخلی که ادعای تولید دارند این نیاز را تامین کنند.
او تصریح کرد: نیاز معادن کوچک سالی ۲۰ هزار دستگاه است، اما آمارهای سال گذشته نشان می‌دهد که تولیدکنندگان داخلی به هیچ وجه توان تولید ندارند. درنتیجه باید بپذیریم که واردات هرچه بیشتر آزاد شود. ضمن اینکه بخش معدن به حمایت‌های ارزشمندی از سوی دولت نیاز دارد. به این صورت که به‌طور مثال حداقل ۱۵ سال از تسهیلات برخوردار شوند و هر چه آسان‌تر ماشین‌آلات وارد کنند تا بتوانند به توسعه اقتصادی کشور کمک کنند.
وزارتخانه پیگیر است
چندی پیش بود که معاون معادن و فرآوری مواد وزارت صمت گفت: برنامه وزارت صمت در خصوص تامین ماشین‌آلات معدنی آغاز شده است. هرچند در سال گذشته محدودیت‌هایی در این زمینه وجود داشت که از سال ۱۳۹۹ اعمال شده بود، اما این محدودیت‌ها برای ماشین‌آلات بدون ساخت داخل کامل برداشته شده است.
رضا محتشمی‌پور اعلام کرد: در حال حاضر برای واردات ماشین‌آلات زیر ۵ سال هیچ‌گونه محدودیتی وجود ندارد و معدنکاران می‌توانند این ماشین‌آلات را وارد کنند. از سویی دیگر در ماشین‌آلات بالای ۵ سال شرایط کاملا تغییر کرده، حتی برای رفع بوروکراسی‌های اداری موضوع به استان‌ها واگذار‌شده و در شهر تهران به‌صورت سیستمی مجوزها دنبال می‌شود.
معاون معادن و فرآوری مواد وزارت صمت عنوان کرد: آمارهای منتشر‌شده از سوی خانه معدن به دنبال اجرایی شدن این تصمیمات نشان داد که در ۴ ماهه نخست سال جاری جهش بسیاری در بخش واردات داشتیم و قیمت ماشین‌آلات در بازار داخلی افت محسوسی داشته است.
وی ادامه داد: این برنامه وزارت صمت ادامه دارد و با بخش معدن همراه هستیم. در حال حاضر به طرز محسوسی تعداد ماشین‌آلاتی که وارد می‌شود یا از داخل تامین می‌شود، تفاوت کرده است.
محتشمی‌پور عنوان کرد: وزارت صمت برنامه‌هایی برای تامین مطلوب ماشین‌آلات معدنی در داخل کشور دارد که با حمایت از تامین مالی قراردادهای ساخت داخل می‌توانیم حجم تامین ماشین‌آلات از داخل را افزایش دهیم.
موانع دولتی
به گفته سرپرست دفتر بهره‌برداری معادن وزارت صمت آمار صدور مجوز ورود ماشین‌آلات در سال ۹۹ حدود ۱۲۳ دستگاه، در سال ۱۴۰۰ حدود ۶۱۰ و امسال ۱۲۸۷ دستگاه بوده که از این تعداد ۴۲۰ دستگاه نو وارد کشور شده است. همچنین مهدی حمیدی مطرح کرده که در راستای حمایت از تولیدات داخلی، ۱۰۰‌درصد تولیدات ماشین‌آلات داخلی خریداری‌شده و با تسهیلات در اختیار متقاضیان قرار گرفته است. به این ترتیب واردات ماشین‌آلات مشروط بر این است که موارد مشابه داخلی نداشته باشد که در غیر این صورت، ثبت سفارش با شرایط آسان انجام می‌شود.
مساله‌ای که نشان می‌دهد دولت این سیاست‌ها را به دلیل حمایت از تولیدکننده داخلی یعنی هپکو دنبال می‌کند. موضوعی که بعد از چندین سال هنوز با چالش روبه‌روست و به باور معدنی‌ها جای کار زیادی دارد.
چرا قیمت‌ها کاهش نیافت؟
با تکیه بر آمار دولتی کاهش قیمت‌ها یکی از اتفاقات مهم در عرصه ماشین‌آلات باید باشد. به این معنی که وقتی به گفته سرپرست دفتر بهره‌برداری معادن وزارت صمت امسال یک‌هزار و ۲۸۷ دستگاه ماشین‌آلات معدنی مجوز ورود به کشور را دریافت کرده‌اند، انتظار می‌رود که قیمت‌ها هم کمتر شوند اما این مساله هنوز اتفاق نیفتاده است. در واقع شاهد آن هستیم که بازار آثاری از کاهش قیمت را ندیده و این مساله نشان می‌دهد که بنا به تعاریف علم اقتصاد عرضه افزایشی نداشته است.
خروج از رکود شرکت بزرگ تولید ماشین‌آلات معدنی
در همین خصوص مدیرعامل صندوق بیمه سرمایه‌گذاری فعالیت‌های معدنی چندی پیش گفت: سال گذشته حدود ۲ هزار میلیارد تومان به معدنکاران تسهیلات پرداخت شد.
فرید دهقانی بیان کرد: صندوق بیمه فعالیت‌های معدنی یک صندوق حاکمیتی است که ذیل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) به منظور توسعه بخش معدن در معادن کوچک‌مقیاس تشکیل شده است، لذا این صندوق هیچگونه خدماتی به معادن بزرگ مقیاس که مالکیت دولتی و خصولتی دارند، ارائه نمی‌دهد.
مدیرعامل صندوق بیمه سرمایه‌گذاری فعالیت‌های معدنی اظهار کرد: صندوق بیمه در رابطه با بخش استخراج و تجهیز ماشین‌آلات پوشش ریسک استخراجی ارائه می‌دهد که البته این موضوع خیلی مورد توجه سرمایه‌گذاران و معدنکاران نبوده است، زیرا اگر معدنی به استخراج برسد عمدتا ریسک‌هایش را پوشش داده است اما تسهیلات لازم برای ناوگان استخراج را ما در اختیار معدنکاران قرار می‌دهیم.
دهقانی اظهار داشت: برای افزایش استفاده از ماشین‌آلات ساخت داخل، تسهیلات یارانه‌ای به خریداران این ماشین‌آلات پرداخت می‌شود تا این معدنکاران ماشین‌آلات داخلی را با تسهیلات کم‌بهره خریداری کنند.
وی اظهار داشت: در پرداخت تسهیلات، صندوق به صورت مستقیم تسهیلات نمی‌پردازد، بلکه به عنوان رکن ضامن عمل می‌کند و با ایجاد خط اعتباری بانک‌های عامل و به واسطه انعقاد قرارداد با آنها و به پشتوانه سرمایه صندوق خط اعتباری برای پرداخت تسهیلات ایجاد می‌شود که بر این اساس سال گذشته حدود ۲ هزار میلیارد تومان به معدنکاران تسهیلات پرداخت شد.
دهقانی در رابطه با سرمایه صندوق اظهار داشت: این صندوق در ابتدا با سرمایه ۱۰ میلیارد تومان تشکیل شد اما در ادامه و در سال ۱۳۹۶ سرمایه صندوق به ۱۴۱ میلیارد تومان رسید و در سال ۱۴۰۰ نیز سرمایه صندوق به ۵۰۰ میلیارد تومان افزایش یافت. در سال ۱۴۰۱ نیز سرمایه صندوق با افزایش قابل توجهی به ۱۶۰۰ میلیارد تومان رسید و براساس گزارش توجیهی که ارائه داده‌ایم قرار است سرمایه صندوق به ۵ هزار میلیارد تومان افزایش یابد.
وی با اشاره به انعقاد قرارداد صندوق با یک شرکت بزرگ تولیدکننده ماشین‌آلات معدنی که تا چندی پیش به علت‌های مختلفی راکد مانده بود، بیان داشت: تفاهمنامه‌ای بین صندوق بیمه با این شرکت به منظور خرید ۶۰۰ دستگاه ماشین‌آلات معدنی توسط معدنکاران منعقد شده است و تاکنون معدنکاران برای خرید ۵۰۴ دستگاه ثبت‌نام کرده‌اند و درخواست‌های آنها در حال بررسی است.
دهقانی اظهار داشت: روال کار نیز به این صورت است که حدود ۷۰ درصد وجه خرید ماشین‌آلات به عنوان پیش‌پرداخت به شرکت سازنده ماشین‌آلات به واسطه بانک عامل پرداخت می‌شود و ۳۰ درصد باقیمانده وجه خرید نیز در موعد تحویل پرداخت می‌شود.
در هر حال از آنجایی که فعالان معدنی باور دارند که تولیدکننده‌های داخلی توان تولید ندارند درنتیجه انتظار دارند که برای توسعه معادن کشور، شرایط واردات ماشین‌آلات در عمل تسهیل شود و دولت محدودیت‌ها را بردارد تا ماشین‌آلاتی که در حال حاضر در گمرک مانده‌اند، اجازه ورود پیدا کنند. چراکه براساس قانون اساسی صادرات و واردات آزاد است و نباید هیچ مانعی ایجاد کرد.