اوراسیا و اقتصاد ایران در سال 2024

آندره گالستیان* – اتحادیه اقتصادی اوراسیا که کشورهای عضو آن در مجموع، جمعیتی بیش از 180 میلیون نفر و وسعتی بیش از 20 میلیون کیلومتر مربع را شامل می‌شوند، با تولید ناخالص داخلی اسمی بیش از 1900 میلیارد دلار و تولید ناخالص داخلی براساس برابری قدرت خرید بیش از 5000 میلیارد دلار در سال 2021، جایگاه بسیار ارزشمندی را کسب کرده‌ است. با توجه به ارقام فوق، جایگاه این اتحادیه اقتصادی مهم، بسیار قابل توجه و چشمگیر است به‌گونه‌ای که در صورت مبنا قرار دادن تولید ناخالص داخلی اسمی کشورهای عضو آن، این اتحادیه در بین ده اقتصاد برتر جهان و در صورت مبنا قرار دادن تولید ناخالص داخلی کشورهای عضو براساس برابری قدرت خرید، در بین پنج اقتصاد برتر جهان قرار می‌گیرد. کشورهای عضو این اتحادیه، علاوه بر آنکه با توجه به کثرت جمعیت و وسعت جغرافیای گسترده، بازار بزرگی را تشکیل می‌دهند، صادرات قابل‌توجهی را نیز به کشورهای گوناگون دارند. کشورهای عضو این اتحادیه از تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان مطرح نفت و گاز و همچنین مشتقات مربوطه هستند و علاوه بر آن از صادرکنندگان مهم محصولات پتروشیمی، مواد خام، محصولات کشاورزی و تسلیحات در سطح جهان نیز محسوب می‌شوند. این کشورها، طی سال‌های گذشته، به لحاظ جذب سرمایه‌های خارجی نیز بسیار موفق عمل کرده‌اند. با توجه به مجموع واقعیات و آمار فوق، این اتحادیه اقتصادی برای کشورمان، اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد و بر این اساس، برقراری روابط بازرگانی گسترده با کشورهای عضو این اتحادیه می‌تواند از اولویت‌‌های اصلی در زمینه تجارت خارجی کشور باشد.
نکته قابل ذکر آن است که گرچه آمار فوق پس از آغاز جنگ روسیه با اوکراین در فوریه 2022 دچار تغییراتی شده است، اما بزرگی و اهمیت اعداد و ارقام ارائه‌شده، حاکی از جایگاه رفیع این اتحادیه در اقتصاد جهان است. توجه به این نکته نیز ضروری است که به‌وضوح، چشم‌انداز مثبتی از گسترش این اتحادیه در آينده متصور است، به گونه‌ای که در حال حاضر کشورهای ازبکستان، مولداوی و کوبا به عنوان عضو ناظر این اتحادیه هستند و احتمال پیوستن برخی کشورهای دیگر نیز به عنوان عضو ناظر، وجود دارد.
با توجه به اهداف اتحادیه که شامل تسهیل تجارت بین اعضا، ایجاد بازار مشترک، حذف تدریجی قوانین گمرکی غیرضروری در تبادلات داخل اتحادیه، هماهنگی اعضا در تعریف تعرفه‌های گمرکی مربوط به محصولات کشورهای خارج از اتحادیه و حذف یا تعدیل تعرفه‌های گمرکی بین کشورهای عضو اتحادیه است و همچنین با توجه به امکانات بالقوه و بالفعل کشورهای عضو این اتحادیه و علاوه بر آن، با توجه به جایگاه ایران به لحاظ اقتصادی و جغرافیایی، طبیعی است که منافع فراوانی در ارتباط با این اتحادیه می‌تواند برای ایران متصور باشد. به عبارت دیگر، وجود این اتحادیه و بازار وسیع آن، می‌تواند برای ایران، منافع سرشار اقتصادی را موجب شود. بدیهی است که ارتباط مناسب ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، می‌تواند فواید اقتصادی گوناگونی را نیز برای اعضای آن به ارمغان آورد.
باید در نظر داشت که برگزاری دومین نمایشگاه اختصاصی اوراسیا، مجال مناسبی بود تا فرصت‌های بالقوه تجاری ایران با این اتحادیه تقویت و در زمینه بالفعل شدن این فرصت‌ها در آینده، گام برداشته شود و در این زمینه، فرصت‌های صادراتی برای کشورمان از اهمیت بسیار ویژه‌ای برخوردار هستند. در این نمایشگاه که مراسم افتتاحیه آن با حضور وزیر صمت و سفرای عضو اتحادیه اوراسیا به انجام رسید، شرکت‌های متعدد ایرانی فعال در زمینه‌های گوناگون از جمله انرژی، نفت، گاز، پتروشیمی، حمل‌و‌نقل، محصولات کشاورزی، امور مالی و بانکی و همچنین اکتشاف و استخراج مواد معدنی و امور معادن، مشارکت گسترده‌ای به عمل آورده بودند و شرکت‌هایی که در حوزه خودرو فعالیت دارند نیز حضور مناسب و خوبی داشتند. در این نمایشگاه، حضور شرکت‌های دانش‌بنیان، شرکت‌های گوناگون صنعتی با حوزه‌های فعالیت متنوع و همچنین مناطق آزاد تجاری‌- ‌صنعتی کشورمان نیز کاملا مشهود بود که نویدبخش روابط گسترده‌تر تجاری و کاری با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا است. برگزاری همایش‌های تخصصی در حاشیه برگزاری نمایشگاه در زمینه‌های گوناگون از جمله امور زیرساختی شامل موضوعات متنوع مربوط به حمل‌و‌نقل، مسائل پولی و بانکی، امور بازرگانی، همکاری‌های علمی و فنی، بحث‌های مربوط به گردشگری و همچنین موافقتنامه‌های تجاری، از نقاط قوت برگزاری این نمایشگاه بود که باعث آشنایی هر چه بیشتر شرکت‌کنندگان با ظرفیت‌های فراوان موجود شد. به عبارت دیگر، ماه آخر پاییز سال جاری، با برگزاری نمایشگاه اختصاصی اوراسیا، نویدبخش ارزآوری خوب و قابل توجه برای کشورمان بود و باعث آشنایی بیشتر فعالان اقتصادی، دست‌اندرکاران امور صنعتی، بازرگانان و حتی دانشجویان با بازار کشورهای عضو اتحادیه شد که در زمینه امور بازرگانی به‌ویژه صادرات، بسیار مفید و موثر خواهد بود. این نمایشگاه، ظرفیت‌های موجود برای همکاری‌های صنعتی، بحث‌های مربوط به گردشگری، امور مالی و بانکی و همچنین همکاری‌های علمی و فنی را نیز بیش از پیش آشکار ساخت که طبیعتا می‌تواند در شکوفایی اقتصاد ایران، بسیار مفید باشد.
با نهایی و اجرایی شدن موافقتنامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا که حاصل مذاکرات فشرده‌ سال‌ها و ماه‌های گذشته است، گشایش اقتصادی خوبی برای کشور حاصل و امکان ارزآوری مناسبی فراهم خواهد شد و به زودی آثار اقتصادی سودمند، چشمگیر، موثر، قابل اتکا و بلندمدت حاصل از آن را شاهد خواهیم بود. لازم به ذکر است که موافقتنامه تجارت ترجیحی با این اتحادیه اقتصادی، طی سال‌های اخیر، باعث توسعه مبادلات تجاری شده است و در حال حاضر، حجم تجارت ایران و اتحادیه، حدود پنج میلیارد دلار است که پس از اجرایی شدن موافقتنامه تجارت آزاد، این رقم براساس پیش‌بینی‌های موثق می‌تواند به ده‌ها میلیارد دلار افزایش یابد.
توجه به این نکته نیز حائز اهمیت وافری است که کشورهای آسیای میانه و شرق اروپا، محل رقابت جدی قدرت‌های جهانی هستند. این منطقه به علت گستردگی جغرافیایی چشمگیر، دارا بودن کثرت جمعیت قابل توجه، قرار گرفتن در بین مسیرهای تجاری مهم، وجود منابع عظیم نفت و گاز و همچنین وجود اشتراکات فراوان فرهنگی میان کشورهای آن، به لحاظ ژئواکونومیکی، ژئواستراتژیکی و ژئوپولیتیکی، دارای اهمیت بسیار زیادی است و از این لحاظ، یکی از مهم‌ترین مناطق جهان محسوب می‌شود. بر این اساس و همچنین با توجه به این واقعیت که ارمنستان، تنها کشور عضو این اتحادیه است که مرز زمینی با ایران دارد، توجه ویژه به مرز کنونی بین ایران و ارمنستان که شاهراه باستانی و جاده ارتباطی اصلی تاریخی دو کشور است و به نوعی، جاده‌ای حیاتی است، اهمیت فوق‌العاده‌ای‌ دارد. به عبارت دیگر، با توجه به اینکه ارمنستان به عنوان دروازه ورود به اوراسیا شناخته می‌شود، ارزشمندی فراوان و تاثیر مهم روابط حسنه و رو به گسترش دو کشور دوست و همسایه، بیش از پیش آشکار می‌شود و تقویت و تحکیم هر چه بیشتر این روابط، اهمیت بسیار زیادی پیدا می‌کند.
سال 2024 می‌تواند فصل نوینی در شکوفایی اقتصادی کشورمان باشد و به همین علت، براساس واقعیات فوق، امید بسیار دارم تا با همت کلیه مسوولان و دست‌اندرکاران، از فرصت‌های اقتصادی موجود، به نحو شایسته‌ای در جهت توسعه تجارت خارجی کشور، بهره‌برداری مناسب شود. سال جدید میلادی می‌تواند سرآغازی برای موفقیت‌های چشمگیر بازرگانی کشور عزیزمان باشد و اتحادیه اقتصادی اوراسیا یکی از مهم‌ترین راهکارها در این راستاست.
* کارشناس اوراسیا