اینترنت ملی در خواب

راه‌اندازی نسل سوم ارتباطی و اعطای مجوز آن به دو اپراتور اول کشور و طرح دوباره مشکل قدیمی سرعت اینترنت در کنار تصمیم دولت برای افزایش پهنای باند بار دیگر آتش نگرانی‌ها درباره اینترنت ملی یا همان شبکه ملی اطلاعات را شعله‌ور کرد.
طرح واژه «اینترنت ملی» به اواخر سال ۸۵ برمی‌گردد، زمانی که کمیسیون صنایع و معادن بودجه‌ای معادل ۱۰ میلیارد تومان را برای سرمایه‌گذاری روی مفهومی با نام اینترنت ملی در مجلس مطرح کرد اما تلاش این کمیسیون برای دریافت بودجه شبکه ملی به دلیل مبهم بودن این طرح با عدم تصویب مواجه شد و در گام اول طرح شبکه ملی اطلاعات در ایران نتوانست ردیف بودجه مورد نیازش را در بودجه سال ۸۶ جای دهد.
با این حال این موضوع باعث نشد که پرونده شبکه ملی اینترنت بسته شود زیرا سه ماه پس از آغاز سال ۸۶ بار دیگر وزرای دولت نهم آن را مطرح کردند و براساس برنامه‌ها،‌ شرکت مخابرات ایران مکلف شد با همکاری شرکت‌های مخابراتی وابسته و استانی تا ۸۷ با استفاده از منابع داخلی خود معادل ۵۶۶ میلیارد تومان را برای طرح شبکه ملی اطلاعات سرمایه‌گذاری کرده و آن را به بهره‌برداری برسانند.
دو ماه بعد اما شورای اقتصاد به درخواست سلیمانی، وزیر ارتباطات وقت با اختصاص مبلغ ۳۵۰ میلیارد تومان برای سرمایه‌گذاری در طرح شبکه ملی دیتا موافقت کرد. روند افزایش حجم اعتبارات شبکه ملی اطلاعات در حالی تا سال ۹۲ و با توجه به لایحه بودجه این سال ادامه پیدا کرد که همچنان فاز اول شبکه ملی اطلاعات یا همان اینترنت ملی به بهره‌برداری کامل نرسیده بود.
در همین زمان، با طرح ایجاد شبکه ملی اطلاعات به عنوان یکی از بندهای برنامه پنجم توسعه به این طرح فرصت داده شد که تا پایان سال ۹۴ و انتهای زمان برنامه پنجم توسعه به‌طور کامل و در سه فاز به بهره‌برداری برسد.
در سال ۹۰ و در نیمه راه دولت، رضا تقی‌پور، وزیر ارتباطات وقت اجرای فاز اول طرح راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات را با جنجال بسیار مطرح کرد و با اشاره به اینکه طبق برنامه‌ریزی زمان‌بندی شده چارچوب کلی شبکه ملی اطلاعات تعیین شده و طراحی مفهومی آن نیز به پایان رسیده است، گفت: از شهریور‌ماه سال‌جاری- سال ۹۰- شرکت‌های ارایه‌دهنده سرویس‌های اینترنت تنها می‌توانند اینترنت ملی یا همان اینترانت کشوری را ارایه دهند.وی درحالی از طراحی مفهومی و ارایه سرویس اینترانت در کشور سخن گفت که امروز در سال ۹۳ همچنان بحث تولید محتوا و مفهوم داخلی در کشور، بحث داغ بسیاری از دست‌اندرکاران شبکه‌های اینترنتی و از آن جمله شورای‌عالی فضای مجازی است. دولت یازدهم با اتخاذ نگاهی عمقی‌تر به مقوله اینترنت ملی علاوه بر در نظر گرفتن فواید و ضرورت ایجاد آن، این اینترنت را در کنار شبکه اطلاع‌رسانی بین‌المللی کار آمد دانست و در همان ابتدا اعلام کرد: وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات از شبکه ملی اطلاعات به عنوان مهم‌ترین برنامه کاری خود یاد کرده و دولت یازدهم تلاش دارد تا با تجمیع فعالیت‌ها و برنامه‌ها، امکان ارایه سرویس در این شبکه را در زمان پیش‌بینی شده فراهم کند. از سوی دیگر مجلس نیز در همین راستا به رفع ابهامات پیرامون اینترنت ملی پرداخته و رییس کمیته ارتباطات و مخابرات مجلس در پاسخ به این سوال که سرنوشت اینترنت جهانی بعد از راه‌اندازی اینترنت ملی چه خواهد شد، گفت: قطع اینترنت جهانی به هیچ‌عنوان امکان‌پذیر نیست این یک نوع خود تحریمی است که با هیچ منطقی سازگار نیست البته فیلترینگ به جای خودش باقی خواهند ماند چراکه این جزو قوانین کشور است اما آزادی عمل برای استفاده از اینترنت جهانی وجود خواهد داشت.
۳ فاز بهره‌برداری از اینترنت ملی
قرار است که اینترنت ملی در قالب برنامه پنجم توسعه در سه فاز اصلی اجرا شود که فاز اول آن شامل تفکیک شبکه‌های اینترنت و اینترانت است. این فاز قرار بود در مهرماه سال ۹۰ در شبکه‌های خانگی نیز به بهره‌برداری برسد.فاز دوم نیز که تمامی میزبانی‌های سایت‌های اینترنتی را به داخل کشور منتقل می‌کند، طبق برنامه اولیه باید تا پایان سال ۹۲ به اتمام می‌رسید و پس از آن در فاز سوم و پایانی، مدیریت بومی شبکه اینترنت در داخل کشور انجام می‌شود.
در توضیح نحوه عملکرد شبکه ملی اطلاعات می‌توان گفت که این شبکه‌ تجمیع‌کننده‌ شبکه‌های اختصاصی، محلی و ملی در کشور است که از دو بخش اختصاصی و عمومی تشکیل می‌شود. بخش اختصاصی برای ارتباط و تبادل اطلاعات و خدمات دستگاه‌های اجرایی با یکدیگر و بخش عمومی برای ارایه خدمات به کاربران عمومی است و این دو بخش در نقاطی نظیر مراکز داده با یکدیگر اتصال دارند.
براساس اطلاعات منتشر شده، شبکه‌ ملی اطلاعات دارای سه جزو اصلی خواهد بود؛ اولین جزء این شبکه مربوط به زیرساخت‌ است که این بخش شامل دو بخش عمومی و اختصاصی است که جزء دوم به مدیریت یکپارچه اختصاص دارد و جزء سوم شامل کاربردها و محتوای شبکه است.
براساس طرحی که برای شبکه ملی اطلاعات تدوین شده این سازمان موظف است تا پایان برنامه پنجم توسعه، یعنی تا پایان سال ۹۴ دسترسی ۶۰ درصد خانوارها و صددرصد کسب‌وکارها را به اینترنت پهن باندی با ظرفیت چهار مگابیت فراهم کند. اما در برنامه ششم توسعه که تا پایان سال ۹۹ به پایان می‌رسد لازم است ضریب نفوذ اینترنت به صددرصد رسیده و پهنای باند آن معادل ۲۰ مگابیت باشد. در برنامه هفتم توسعه که در سال ۱۴۰۴ به پایان می‌رسد نیز برنامه‌ریزی‌ها بر این اساس است که ضریب دسترسی صددرصد و پهنای باند صد مگابیت باشد. درباره سطوح مختلفی که در طرح‌های تدوین شده برای این شبکه تعریف شده آمده است در پایین‌ترین سطح از سطوح هفت‌گانه‌ای که برای این شبکه تعریف شده بحث شبکه فیبر موردتوجه قرار می‌گیرد اکنون انتظار بر این است که تا پایان برنامه پنجم توسعه ۶۰ تا ۷۰ هزار کیلومتر فیبر در کشور وجود داشته باشد.