بازآفرینی یک شکوه از دست رفته 

|مریم بابایی| ظاهرا شکوه قصر بودن به این مکان بازگشته است آن هم به حکم شورا و به دست شهرداری پایتخت. قدیمی‌ترین یا به عبارتی بهتر نخستین زندان تهران به یک فضای تفریحی و گردشگری تبدیل شده است.
روز گذشته خبرنگاران به همراه سخنگوی شهرداری تهران، دکتر ایازی از این بنای قدیمی کاملا بازسازی شده بازدید کردند؛ قصری که در ابتدا برای تفریح فتحعلی‌شاه قاجار در سال ۱۲۱۳ هجری قمری در بیرون از تهران ساخته ‌شده و حالا پس از سال‌ها در قلب تهران دچار دگردیسی‌های فراوان شده است. این قصر تابستانی بعدها در زمان مظفرالدین شاه دست ژاندارمری افتاد و در پی بارش شدیدی در سال ۱۲۸۴ هـ . ق شدیدا تخریب شد اما در سال ۱۳۰۸ بود که رسما به زندان تبدیل گردید؛ زمانی که رضاشاه به سبب عضویت ایران در کنوانسیون بین‌المللی ناچار به ساخت یک زندان مدرن مطابق با استانداردهای بین‌المللی شد؛ سلول‌هایی که همگی دارای پنجره و نورگیر بودند با مسجد، زورخانه و فضایی برای تنفس زندانیان. ۱۹۲ اتاق با گنجایش ۸۰۰ زندانی. گفته شده سرتیپ محمد درگاهی، رییس نظمیه آن دوره خود نخستین زندانی آن می‌شود اما ساختمان زندان سیاسی در دوره پهلوی دوم محمدرضا ساخته می‌شود؛ ساختمان جدید در پشت ساختمان قدیمی با دیوارهای بلند سلول‌های بدون نورگیر و کاملا تاریک انفرادی که میزبان زندانیان مشهوری از جمله نواب‌صفوی، بخارایی، مرتضی مطهری، طالقانی و اکبر رفسنجانی بوده است.
این مکان نخستین زندانی بود که بعدها به دست انقلابیون فتح می‌شود، زندانیانش آزاد می‌شوند و خودش محلی برای زندانی برخی سران رژیم گذشته شده و اولین جلسات دادگاه انقلاب نیز در مسجد آن تشکیل می‌شود.
این مجموعه هفت هکتاری در حال حاضر کاملا بازسازی شده است. در فضای داخلی نماها در برخی سلول‌ها کاملا شرایط همان دوره‌ها حفظ شده است، آنجا که شعرهایی به دست‌خط فرخی‌یزدی را بر دیوارش می‌بینید یا آنجا که صدای آواز خواندن یکی از زندانیان دوره رضاشاه از سلولش پخش می‌شود. در سالن دید و بازدید زندانیان با خانواده‌ها نیز صدای همهمه آنها بازسازی شده و پخش می‌شود که انسان به زندان رفته یا زندانی داشته را با خود به عمق اندوه آنچه در سلول‌های تنگ و تاریک می‌گذرد، می‌برد. در فضای سبز بازسازی شده بیرون ساختمان‌های دو زندان- عصر قاجار، رضاشاه و زندان جدیدتر محمدرضا پهلوی- و فضا کاملا فرحبخش است اما در آنها هم مجسمه‌هایی تعبیه شده‌اند؛ زنی باردار که رو به آسمان رهایی همسرش را آرزو می‌کند و منتظر ورود به سالن ملاقات است و مجسمه مغزی هوشمند که وسطش فضای بازی است که اگر در آن قرار بگیری نجواها و واگویه‌های یک روشنفکر دربند را می‌شنوی آنجا که با انزجار از حکومت استبدادی پهلوی نقد می‌کند یا دیدار خانواده را آرزو دارد.
زندان قصر حالا به باغ‌موزه قصر بدل شده است با قریب پنج سال کار شبانه‌روزی. کمی قدیمی‌ترها آرزو می‌کنند به یمن این تغییر کاربری فضای غم گرفته چهارراه قصر تهران چهره دیگری پیدا کند.
اوین نیز قرار است تغییر کاربری پیدا کند اما تا زندان جایگزین آن ساخته شود و شورا مصوب کند و شهرداری اجرا، سال‌ها طول می‌کشد…