بازار کوتاه نمی آید

گروه اقتصادی- هفته گذشته جامعه جهانی منتظر اعلام نظر ترامپ در مورد برجام بود و همان‌طور که تکانه‌هایی از صحبت‌های اخیر ترامپ بر بازار ارز و سکه وارد شده بود، اینگونه به نظر می‌رسید که با مشخص شدن تصمیمات ترامپ در مورد ایران، شاهد تاثیرات و واکنش‌هایی در فضای اقتصادی کشور باشیم که با اعلام نظر رییس‌جمهور آمریکا نه تنها خللی در فعالیت‌های پولی، بانکی و ارزی کشور ایجاد نشد بلکه شاهد کاهش و ثبات نسبی در شاخص‌های اقتصادی بودیم که نشان‌دهنده این موضوع است که واقعیت‌های اقتصادی ایران همچون نرخ ارز و طلا تحت تاثیر هیجانات مقطعی بوده و باید دلایل دیگری را برای ایجاد التهابات در بازار دلار و سکه جست‌و‌جو کرد.
گفتنی است دونالد ترامپ موضع کاخ سفید را در مورد برجام اعلام کرد و طی سخنرانی غیرمنطقی و گستاخانه پایبندی ایران را به برجام تایید نکرد. این مواضع ترامپ در جامعه جهانی با واکنش‌های زیادی مواجه شد که مهم‌ترین آنها تایید پایبندی ایران به برجام توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و موضع مخالف فدریکا موگرینی مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و همچنین سایر کشورهای عضو ۱+۵ بود.
بر این اساس برخی از فعالان و کارشناسان اقتصادی درباره اینکه آیا سخنان ترامپ می‌تواند بر بازار و اقتصاد کشور تاثیر داشته باشد، اظهار نظر‌هایی داشته‌اند که در مجموع نشان‌دهنده این است که صحبت‌های رییس‌جمهور آمریکا تاثیری بر اقتصاد ایران نگذاشته و در شرایط فعلی عمده کشورهای اروپایی و آسیایی با حمایت خود از برجام، به همکاری اقتصادی با ایران تمایل نشان خواهند داد.
هرچند تصمیمات ترامپ نسبت به توافقنامه برجام از هفته پیش به صورت مقطعی بر قیمت ارز و به ویژه دلار تاثیر گذاشت اما با اعلام نظر اخیر وی بازار شاهد کاهش و تثبیت قیمت‌ها بود و این امر گویای آن است که بازارهای ایران معمولا اخبار و نتایج آن را پیش‌خور می‌کنند و چنانچه پیش‌بینی‌های بازار همان چیزی باشد که اتفاق می‌افتد، عملا پس از وقوع حادثه یا آمدن خبر، بازار تاثیر چندانی نمی‌پذیرد. بررسی و تحلیل بازار و اظهارات فعالان آن نشان می‌دهد که افزایش قیمت دلار مقطعی ‌خواهد بود و این التهابات به زودی برطرف خواهد شد.
هرچند باید از این اتفاق درس گرفت و با آگاهی به این موضوع که نوسانات نرخ ارز روی سرمایه‌گذاری در سایر بخش‌های اقتصادی کشور و قیمت تمام‌شده بسیاری از کالا‌ها اثر‌گذار است، نسبت به خروج سرمایه‌ها از بخش‌های دیگر و هدایت آن به سمت بازارهای واسطه‌گرانه به صورت مدیریت شده به مقابله پرداخت.
در این میان بررسی چرایی نوسان قیمت‌ها و نتایج اقدامات نهادهای سیاستگذار و تیم اقتصادی دولت از اهمیت بالایی برخوردار است که می‌تواند ادامه حرکت بازارهای اقتصادی کشور را تقویت یا تضعیف کند.
اما بدون شک برجام توافقی بین‌المللی است که سیاست‌های دولت آمریکا به صورت یکجانبه نمی‌تواند آن را نقض کند ولی قاعدتا آمریکا می‌تواند از آن خارج شود و این توافقنامه کماکان با حضور سایر کشورها به قوت خود باقی بماند ولی بدون شک با توجه به اینکه کشور آمریکا مهم‌ترین کشور طرف این توافقنامه و خود یکی از بانیان اصلی این مذاکرات و حصول این توافق بوده، خروج این کشور می‌تواند بسیار حائز اهمیت باشد. به خصوص این موضوع از بعد اقتصادی بسیار حائز اهمیت است. بر این اساس انتظار می‌رود بیشترین بار روانی و حقیقی این سیاست جدید دولت آمریکا فشار هرچه بیشتر بر بازار ارز باشد؛ فشاری که شدت و سمت و سوی آن از فحوای سخنان اخیر قائم مقام بانک مرکزی در خصوص سیاست یکسان‌سازی نرخ ارز کاملا هویداست. از سویی دیگر بازار سرمایه نیز به شدت پرنوسان خواهد شد‌ البته در صورت روند صعودی نرخ ارز باید صنایع اصلی را به عنوان صنایع جذاب و پربازده در ماه‌های آتی همچنان در نظر داشت ولی قاعدتا برای صنایع وابسته به واردات، فشار صعودی نرخ ارز می‌تواند عامل کاهنده بسیار مهمی باشد.
بازار ارز اخبار ترامپ را پیش‌خور کرد
در این رابطه یک تحلیلگر اقتصاد بین‌الملل با اشاره به افزایش قیمت دلار آزاد در هفته‌های اخیر، گفت: بخش عمده این افزایش قیمت به‌واسطه پیش‌بینی‌هایی بود که بازار از مواضع احتمالی ترامپ داشت.
ابوذر نجمی اظهار داشت: بازارهای ایران معمولا اخبار و نتایج آن را پیش‌خور می‌کنند و چنانچه پیش‌بینی‌های بازار همان چیزی باشد که اتفاق می‌افتد، عملا پس از وقوع حادثه یا آمدن خبر، بازار تاثیر چندانی نمی‌پذیرد کما‌اینکه در مورد موضع‌گیری رییس‌جمهور آمریکا در برابر برجام نیز، پیش‌بینی‌های بازار تقریبا همان چیزی بود که ترامپ به زبان آورد.
نجمی ادامه داد: ازآنجاکه صحبت‌های دو شب گذشته ترامپ، تغییری در وضعیت قبلی ایران و برجام ایجاد نمی‌کند و بانک مرکزی نیز از اواخر هفته گذشته به بازی بازار ارز وارد شده و قیمت‌ها را نسبتا تثبیت کرده است؛ به نظر می‌رسد بازار واکنش زیادی به سخنان ترامپ نشان ندهد و چه‌بسا به زودی نرخ ارز اندکی کاهش یابد.
وی با بیان اینکه اظهارات ترامپ از لحاظ فاندامنتال تاثیری بر اقتصاد ایران نداشته و عملا تحریمی نیز اضافه نشده است، گفت: پس از اجرایی شدن برجام، بخش عمده مبادلات و روابط اقتصادی ایران با کشورهای چین، روسیه و همچنین کشورهای اروپایی بوده که در شرایط فعلی نیز این کشورها حمایت خود از برجام و تمایل به همکاری با ایران را اعلام کرده‌اند.
به گفته این تحلیلگر اقتصاد بین‌الملل افزایش اخیر نرخ ارز باید از حالا به بعد اتفاق می‌افتاد اما با پیش‌خور شدن اخبار، عملا بازار کار خود را انجام داده و اکنون باید به روال عادی برگردد.نجمی با اشاره به سابقه افزایش سنتی نرخ ارز در بازه زمانی شهریور تا آذر هر سال، گفت: در شرایط فعلی به نظر می‌رسد بازار کمی از اسکناس دلار خالی شده و این مساله به‌ویژه در نیمه دوم سال که عموما بازار ارز رونق بیشتری دارد و تقاضا برای ارز بازرگانی نیز افزایش می‌یابد، توانسته قدری بر وضعیت قیمتی بازار تأثیرگذار باشد.وی با اشاره به نزدیک شدن مسافرت‌های اربعین، درباره اثرگذاری این مساله بر قیمت ارز، تصریح کرد: با گشایش‌هایی که در روابط بانکی ایران و عراق رخ داده و دارندگان کارت‌های بانکی قادرند با کارت عضو شتاب از خودپردازهای عراقی ارز مورد نیاز را دریافت کنند، به نظر نمی‌رسد تقاضای مسافران اربعین تاثیر تعیین‌کننده‌ای بر بازار ارز داشته باشد.
سیگنال منفی نوسان نرخ ارز یک کارشناس اقتصادی نیز درباره اثرگذاری نوسان نرخ ارز روی بازارهای اقتصادی از جمله بازار سرمایه گفت: نوسانات نرخ ارز روی تمام بازارها از جمله بازار سرمایه سیگنال منفی می‌دهد.
حمیدرضا برادران شرکا با اشاره به افزایش نرخ ارز در چند روز گذشته اظهار داشت: متاسفانه در کشورمان افزایش و کاهش نرخ دلار در تمام بازارها اثر‌گذار است. با افزایش نرخ دلار قیمت کالا و خدمات در تمام بازارها افزایش می‌یابد.
وی افزود: در این شرایط بانک مرکزی باید بازار ارز را مدیریت کند چرا‌که حتی اگر نرخ ارز کاهش یابد، آثار افزایش قیمت در سایر بازارها از بین نمی‌رود و این منجر به رشد فزاینده نرخ تورم در کشور خواهد شد.
این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه نوسان و افزایش نرخ ارز به تمام بازارها سیگنال منفی ارسال می‌کند، گفت: در بازار سرمایه هم آثار افزایش نرخ ارز محسوس است و ممکن است منجر به خروج سرمایه از این بازار و هدایت به سمت بازار دلالی ارز پیش رود.
برادران شرکا به ایلنا گفت: وقتی نرخ دلار افزایش یابد، قیمت تمام‌شده کالاها هم بالا می‌رود و زمانی که تولید‌کننده نتواند کالای خود را با قیمت تثبیت‌شده‌ای در بازار عرضه کند، این نوسان قیمت در سودآوری‌ها اثرگذار خواهد بود و کاهش سودآوری شرکت‌ها روی قیمت سهام تاثیر می‌گذارد.
وی تاکید کرد: اساسا نوسانات نرخ ارز روی سرمایه‌گذاری در سایر بخش‌های اقتصادی کشور اثر‌گذار است و می‌تواند باعث خروج سرمایه‌ها از بخش‌های دیگر و هدایت آن به سمت بازارهای واسطه‌گرانه شود. البته عوامل دیگری هم در این موضوع تاثیر‌گذار هستند.
برای جلوگیری از این اتفاقات اقتصادی، بانک مرکزی باید به وظیقه قانونی خود که مدیریت بازار ارز است اقدام کند.برادران شرکا با بیان اینکه تاخیر دولت در اجرای سیاست یکسان‌سازی نرخ ارز به چهار سال رسیده است، گفت: عدم یکسان‌سازی نرخ ارز هم بر سرمایه‌گذاری داخلی و هم سرمایه‌گذاری خارجی تاثیر‌گذار است و قدرت رقابت و قدرت پیش‌بینی فضای اقتصادی را از بین می‌برد.
تحریم پدیده جدیدی نیست
همچنین رییس کمیسیون اقتصاد مجلس با بیان اینکه تحریم پدیده جدیدی برای اقتصاد ایران نیست و اظهارات آقای ترامپ برجام را منتفی نکرده است، از دولت خواست سریعا ستاد تدابیر ویژه اقتصادی را تشکیل دهد.
محمدرضا پورابراهیمی در خصوص اظهارات رییس‌جمهور آمریکا و تاثیر آن بر اقتصاد کشور گفت: صحبت‌های آقای ترامپ را می‌توان از زوایای مختلفی مورد بررسی قرار داد. در این اظهارات ترامپ برجام را منتفی نکرده است‌ اما مسیر ایران در اجرای برجام را نیز تایید نکرده است.
وی اظهار داشت: فارغ از اینکه اظهارات ترامپ تماما غلط است باید گفت برنامه آمریکا این است که فشار اقتصادی بیشتری بر جمهوری اسلامی بیاورد تا امتیازات بیشتری از کشورهای طرف معامله‌اش در خاورمیانه بگیرد.
نماینده مردم کرمان افزود: احتمالا آمریکا در تصویب تحریم‌های جدید اقداماتی را به صورت یک‌طرفه انجام خواهد داد که بر این اساس تحریم‌های قبلی را مجددا اعمال و تحریم‌های جدیدی را نیز تصویب می‌کند.
پورابراهیمی با تاکید بر اینکه تجربه چندین ساله ما در بحث تحریم‌ها حکایت از این واقعیت دارد که این شرایط سال‌ها در کشور ما به صورت ملموس وجود داشته است، به مهر گفت: جمهوری اسلامی ایران با یک پدیده و موقعیت جدیدی به نام تحریم‌ها مواجه نیست که نظام اقتصادی ما در برابر آن راهکاری نداشته باشد.
رییس کمیسیون اقتصاد گفت: هنوز تحریم‌های وعده شده در برجام نیز به صورت کامل برداشته نشده بود، فقط در بحث نفت که یکی از محورهای برجام بود توانستیم به ظرفیت قبل از تحریم‌ها بازگردیم.
نوسانات ناشی از فضای روانی
پورابراهیمی با بیان اینکه به دلیل فضای روانی نوساناتی را در شاخص‌های اقتصادی در کوتاه‌مدت خواهیم دید، گفت: این موضوعات در کوتاه‌مدت مدیریت خواهد شد که مدیریت آن نیازمند تصمیمات دقیق، منطقی، کارشناسی و تدابیر اساسی راهبردی است.
وی تاکید کرد: دولت باید هر چه سریع‌تر کمیته تدابیر ویژه اقتصادی که در دوره اول تحریم‌ها در دولت دهم طراحی شده بود را ایجاد کند، زیرا مصوبات آن نقش مصوبات شورای‌عالی امنیت ملی را دارد و می‌تواند در دوران تحریم‌ها کارگشا باشد.رییس کمیسیون اقتصادی مجلس تصریح کرد: اظهارات اخیر ترامپ نشان‌دهنده آغاز جنگ اقتصادی با ایران است و ما باید تصمیماتی را که در زمان جنگ اقتصادی لازم است اتخاذ کنیم.پور‌ابراهیمی اظهار داشت: کمیته تدابیر ویژه اقتصادی در دولت دهم تشکیل شده بود، اما به خاطر رویکرد دولت یازدهم تعطیل شد لذا در فضای جدید سیاسی باید این ستاد مجددا آغاز به کار کند تا متناسب با تصمیمات جدید آمریکا تصمیمات جدی اتخاذ کند. از همه مجموعه‌ها شامل مجلس، دولت و شورای‌عالی امنیت ملی در این ستاد حضور خواهند داشت.
وی همچنین گفت: کمیسیون اقتصادی برنامه‌های مفصلی دارد. هفته آینده نشست تخصصی کمیسیون اقتصادی با ارکان اقتصادی نظام برگزار خواهد شد و موضوعات اقتصادی کشور تحلیل می‌شود و ظرفیت‌های کمیسیون برای مواجهه با اقدامات احتمالی آمریکا در اختیار دولت قرار خواهد گرفت.
الزامات تک‌نرخی شدن ارز
یک کارشناس‌ارشد حوزه بانک نیز با اشاره به این نکته که اروپایی‌ها برای حفظ برجام مقاومت زیادی می‌کنند، گفت: تعدادی از بانک‌های اروپایی‌ در آمریکا شعبه‌ ندارند و می‌توانند با ایران کار کنند.
احمد حاتمی‌یزد در مورد سخنرانی اخیر ترامپ در مورد برجام گفت: هنوز معلوم نیست که نتیجه نهایی چه باشد زیرا اروپایی‌ها برای حفظ برجام مقاومت زیادی می‌کنند.
حاتمی‌یزد افزود: اینکه مذاکرات اروپایی‌ها با آمریکا به جایی می‌رسد یا نه و اینکه آیا ترامپ از این موضوع کوتاه خواهد آمد یا خیر هنوز مشخص نیست اما اگر ترامپ هم کوتاه نیاید ممکن است اروپایی‌ها تصمیم دیگری بگیرند.وی با بیان اینکه تعدادی از بانک‌های اروپایی‌ در آمریکا شعبه‌ ندارند و می‌توانند ماموریت بگیرند که با ایران کار کنند، به ایلنا گفت: نمونه‌ای که در اتریش هم اتفاق افتاد این بود که یک بانک اتریشی با ایران معامله کرد و اخیرا با ایران قرارداد بست که در آمریکا شعبه‌ای ندارد و آمریکا نمی‌تواند آن را تحریم کند.
این کارشناس اقتصادی در مورد سرنوشت ارز تک‌نرخی نیز ‌اظهارداشت: هدف دولت و بانک مرکزی تک‌نرخی شدن ارز است اما تا زمانی که مسایل بانکی بین‌المللی حل نشود این موضوع امکان‌پذیر نخواهد بود.
وی افزود: زمانی می‌توان ارز را تک‌نرخی کرد که نقل‌و‌انتقالات وجوه نزد بانک مرکزی آسان شود و بتوان به هر بانک و کشوری که مورد نظر است آن‌را انتقال دهند اما هنوز این موضوع تسهیل نشده است و هنوز بانک مرکزی ایران نمی‌تواند در حساب‌های بین‌المللی حسابی باز کند. وی تاکید کرد: یکی از پیش‌زمینه‌های اصلی تک‌نرخی شدن، فراهم شدن شرایط بین‌المللی است.