بازیگران جدید گاز در سوریه پسابشار

ایلنا- مدیرگروه مرکز مطالعات بین‌المللی انرژی وین می‌گوید: روسیه به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز طبیعی، همواره اهداف و سیاست‌های ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک خود را به‌نحوی دنبال کرده است که رقبای بالفعل یا بالقوه از مسیر اهداف انرژی روسیه دور باشند. در واقع روسیه همین سیاست را در قبال ایران هم دنبال کرد و در دهه‌های گذشته، ایران را از دسترسی به بازار گاز اروپا دور نگه داشت.
فریدون برکشلی در تحلیلی درباره احتمال اجرای پروژه صادرات گاز قطر از مسیر عربستان و سوریه به اروپا اظهار داشت: موضوع صادرات گاز از منطقه خلیج‌فارس به اروپا برای اولین‌بار به شکل رسمی در جلسه کارشناسان کشورهای عضو شورای همکاری‌های خلیج‌فارس و اتحادیه اروپا که در ژانویه۲۰۱۳ در ریاض برگزار شد؛ مطرح شد. در این جلسه گروه کارشناسان به این جمع‌بندی رسیدند که عرضه گاز کشورهای منطقه به اروپا، نقشه جغرافیای انرژی منطقه و بلکه کشورهای حاشیه اقیانوس هند و بخش مهمی از اروپا را تغییر خواهد داد. متعاقبا جلسات متعددی در سطوح مختلف بین کشورهای عرضه‌کننده، مصرف‌کننده و کشورهای مسیر ترانزیت برگزار شد. تدریجا، موضوع عرضه انرژی از منطقه خلیج‌فارس به اروپا، از گاز هم فراتر رفت و انتقال فرآورده‌های نفتی را هم شامل شد. در اجلاس وزارتی ریاض بین کشورهای عضو شورای همکاری‌های خلیج‌فارس و اتحادیه اروپا، عربستان و امارات متحده عربی، تاکید کردند که این کشورها به‌طور فزاینده‌ای به ظرفیت پالایشی خود افزوده‌اند و به‌تدریج به مصرف‌کنندگان عمده نفت‌خام خود برای تبدیل به فرآورده تبدیل می‌شوند. در واقع هم‌اکنون هم کشورهای منطقه به تولیدکنندگان مهم انواع فرآورده تبدیل شده‌اند.
او براین باور است که برکناری بشار اسد، نفوذ روسیه در دمشق را کاهش خواهد داد اما پایان نمی‌دهد زیرا روسیه در سوریه حضوری طولانی و عمیق دارد. بیشتر مدیران ارشد و کادرهای نظامی این کشور در شوروی سابق و فدراسیون روسیه تحصیل کرده‌اند. در هر صورت روسیه با اسرائیل هم روابط خوبی دارد. بنابراین احتمالا خواهد کوشید تا به نحوی در مناسبات کریدورهای گازی منطقه ورود پیدا کند. البته مواضع روسیه تا حدی هم منبعث از سیاست‌های انرژی ترامپ خواهد بود. ترامپ احتمالا نسبت‌به این کریدور، نظر چندان مثبتی نخواهد داشت. وابستگی انرژی اتحادیه اروپا به ال.ان.جی امریکا، اولویت اصلی او خواهد بود. لذا احتمال همدستی مسکو و واشنگتن برای بر هم زدن کریدور انتقال گاز از طریق سوریه هم یکی از احتمالات است.
به گفته او، مسلما قطر مهم‌ترین بازیگر گازی منطقه است. قطر مصرف داخلی بسیار اندکی دارد و تقریبا تمام گاز برای صادرات است. طی دهه ۲۰2۰-۲۰1۰ قطر تلاش زیادی برای احداث خط لوله انتقال گاز به اروپا از یک طرف و هندوستان از طرف دیگر داشت. مذاکرات متعددی هم داشتند. اروپا و هند، ضمن نیاز و علاقمندی وافر به گاز قطر، همواره بر مشکل مسیر پرریسک و خطرناک عبور و انتقال گاز تاکید و توجه داشتند. قطری‌ها مشخصا با سوریه مشکل زیادی نداشتند، اما در هر صورت امنیت انتقال گاز در بستر آب‌های منطقه همواره از موجبات نگرانی سرمایه‌گزاران است. سوریه حلقه اصلی اتصال و مسیر گازی از عربستان و کشورهای منطقه به اروپاست. بدیهی است که ثبات و امنیت آن برای چنین پروژه گازی مهم و پرهزینه، حیاتی است. احداث، نگهداری و حفظ شرایط عملیاتی آن بدون همکاری سوریه میسر نیست. پروژه‌های خط لوله گاز معمولا برپایه محاسبات طولانی‌مدت، معمولا ۲۰‌ساله یا بیشتر عملیاتی می‌شوند. طرفین قرارداد و کشورهای در مسیر خط لوله و تامین گاز لازم است که از شرایط سیاسی و امنیتی اطمینان حاصل کنند.
این کارشناس انرژی براین باور است که به همان اندازه که کشورهای عرضه‌کننده گاز به امنیت مسیر توجه دارند، برای سوریه هم ایجاد امنیت و اعتبار می‌کند زیرا عرضه‌کنندگان و مصرف‌کنندگان درواقع به سوریه وابسته‌اند و هرتلاشی را برای حفظ ثبات و امنیت این کشور متقبل می‌شوند. سوریه برای سال‌ها دسترسی به این امتیاز را از دست داده بود. به گفته او، روسیه به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز طبیعی، همواره اهداف و سیاست‌های ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک خود را به نحوی دنبال کرده است که رقبای بالفعل یا بالقوه از مسیر اهداف انرژی روسیه دور باشند. در واقع روسیه همین سیاست را در قبال ایران هم دنبال کرد و در دهه‌های گذشته، ایران را از دسترسی به بازار گاز اروپا دور نگه داشت. روسیه در ابتدا پروژه انتقال گاز در مسیر پاکستان و هند را برجسته و حتی برای احداث خطوط لوله و تاسیسات، ابراز آمادگی کرد. ضمن اینکه روسیه از سیاست‌های تحریمی غرب علیه پروژه گازی ایران هم حمایت کرد. همین سیاست را هم در قبال سوریه اعمال کرد؛ اگرچه کشورهای منطقه هم تمایل خود به استفاده از مسیر سوریه را از دست داده بودند. در هر حال باید توجه داشت که احتمال عملیاتی‌شدن و اجرای این پروژه در آینده نزدیک غیرمحتمل است.