بحران ناکارآمدی زیرساخت‌‌ها در سایه فیلترینگ

علی حسینی- در دنیای امروز، اینترنت پرسرعت و آزاد نه‌تنها یک ابزار ارتباطی، بلکه زیربنای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به‌شمار می‌آید. با این‌ حال، کاربران ایرانی سال‌هاست که با مشکلات عدیده‌ای در این حوزه روبه‌رو هستند؛ از کیفیت پایین و سرعت ناپایدار اینترنت گرفته تا فیلترینگ گسترده که بسیاری از خدمات و پلتفرم‌های پرکاربرد جهانی را از دسترس خارج کرده است. این وضعیت نه‌تنها استفاده روزمره از اینترنت را برای مردم به تجربه‌ای طاقت‌فرسا تبدیل کرده، بلکه سد بزرگی در مسیر رشد کسب‌وکارهای دیجیتال، استارتاپ‌ها و فعالیت‌های علمی و آموزشی آنلاین ایجاد کرده است. کیفیت پایین خدمات اینترنتی در ایران که اغلب با قطعی‌های مکرر و کاهش شدید سرعت در ساعات پرترافیک همراه است، در تضاد آشکار با نیازهای روزافزون جامعه به اینترنت پایدار و پرسرعت قرار دارد. این معضل، به‌ویژه برای کاربرانی که وابسته به اینترنت برای تحصیل، کار یا تجارت هستند، چالش‌های بی‌شماری به همراه داشته است.
بسیاری از متخصصان معتقدند که توسعه زیرساخت‌های اینترنتی در ایران با نیازهای جمعیت جوان و تحصیل‌کرده کشور فاصله قابل‌توجهی دارد؛ فاصله‌ای که هر روز بیشتر احساس می‌شود و به شکل نارضایتی عمومی نمود پیدا می‌کند. در این میان، اعمال سیاست‌های فیلترینگ گسترده نیز برشدت مشکلات افزوده است. مسدودسازی پلتفرم‌هایی مانند «اینستاگرام»، «تلگرام» و «یوتیوب» و سایر ابزارهای ارتباطی و تجاری، نه‌تنها کاربران عادی، بلکه بسیاری از کسب‌وکارهایی را که بر بستر این پلتفرم‌ها شکل گرفته‌اند با بحران‌های جدی مواجه کرده است. این در حالی است که جایگزین‌های داخلی نیز از نظر کیفیت، امنیت و اعتماد عمومی، توان رقابت با نمونه‌های جهانی را ندارند. در نتیجه، سیاست‌های محدودکننده نه‌تنها باعث توسعه و تقویت زیرساخت‌های داخلی نشده، بلکه بستری برای ناامیدی، مهاجرت نخبگان و فرسایش اقتصادی ایجاد کرده است. در حالی که بسیاری از کشورهای در حال توسعه در تلاشند تا با سرمایه‌گذاری در فناوری و اینترنت آزاد، شکاف دیجیتال خود را با کشورهای پیشرفته کاهش دهند، به نظر می‌رسد ایران در مسیری مخالف گام برمی‌دارد. تداوم این وضعیت نه‌تنها مانعی جدی بر سر راه توسعه ملی است، بلکه فاصله کشور با جامعه جهانی را نیز بیشتر خواهد کرد. پرسش اینجاست: آیا زمان آن نرسیده است که سیاستگذاران به جای محدودسازی و اعمال فشار، به بهبود کیفیت خدمات و رفع موانع اینترنتی به عنوان ابزاری برای پیشرفت نگاه کنند؟
ضرورت توجه به سرعت و کیفیت اینترنت
بر همین اساس سعید امینیان، کارشناس فناوری اطلاعات و ارتباطات به «جهان‌صنعت» گفت: «در شرایط فعلی، حرکت به سمت دولت الکترونیک به‌عنوان یکی از اولویت‌های کشور مطرح شده است. بسیاری از خدمات دولتی به صورت حضوری ارائه نمی‌شوند و مردم برای انجام کارهای خود به استفاده از وبسایت‌ها و اپلیکیشن‌های مربوطه نیاز دارند. به همین دلیل، ارائه اینترنتی با سرعت و کیفیت مناسب برای دسترسی عمومی به خدمات دولت الکترونیک ضروری است.» او ادامه داد: «بخش قابل‌توجهی از کسب‌وکارها به‌ویژه مشاغل خرد و خانگی بر بستر اینترنت و شبکه‌های اجتماعی فعالیت می‌کنند. این دسته از کسب‌وکارها برای معرفی محصولات و خدمات خود و تعامل با مشتریان به پهنای باند مناسب نیاز دارند. در شرایطی که فیلترینگ و ضعف زیرساخت‌های اینترنتی مشکلات زیادی را ایجاد کرده، دسترسی آسان و باکیفیت به اینترنت برای رونق این نوع فعالیت‌ها حیاتی است. همچنین با توجه به وضعیت اقتصادی دشوار، بسیاری از افراد برای بهبود معیشت خود به ایجاد کسب‌وکارهای کوچک در فضای مجازی روی آورده‌اند.»
«اسپیدتست» تنها سرعت لحظه‌ای اینترنت را می‌سنجد
این کارشناس افزود: «جامعه علمی و دانشگاهی کشور نیز از جمله اقشار متضرر از وضعیت نامناسب اینترنت هستند. دانشجویان و پژوهشگران برای دسترسی به منابع علمی خارجی و انجام فعالیت‌های تحقیقاتی نیازمند اینترنتی با سرعت و پایداری مناسب هستند. عدم دسترسی به اینترنت باکیفیت می‌تواند تاثیر منفی بر پیشرفت علمی کشور بگذارد.» او افزود: «یکی از مسائل اساسی در حوزه اینترنت کشور، ناپایداری کیفیت است. ابزارهایی مانند اسپیدتست تنها سرعت لحظه‌ای اینترنت را می‌سنجند و نمی‌توانند بازتاب‌دهنده کیفیت پایدار باشند. در ایران، این ناپایداری به یکی از چالش‌های اصلی تبدیل شده و کاربران اغلب تجربه یکپارچه‌ای از خدمات اینترنتی ندارند.» این کارشناس خاطرنشان کرد: «برای ارتقای کیفیت اینترنت، همکاری همه‌جانبه میان بخش خصوصی و نهادهای نظارتی ضروری است. ارائه‌دهندگان اینترنت باید تجهیزات و زیرساخت‌های مناسب را فراهم کنند و نهاد رگولاتوری نیز باید نظارت دقیق بر عملکرد آنها داشته باشد. یکی از دغدغه‌های مردم این است که هزینه‌های پرداختی برای خدمات اینترنت با کیفیت ارائه ‌شده تناسب ندارد. بنابراین، نظارت بر قیمت‌گذاری و کیفیت خدمات باید تقویت شود.»
امینیان در پایان گفت: «یکی از راه‌های بهبود کیفیت اینترنت، مطالبه‌گری عمومی است. مردم باید در صورت مواجهه با اینترنت بی‌کیفیت، این موضوع را به نهادهای نظارتی گزارش دهند. این اقدام باعث می‌شود ارائه‌دهندگان خدمات اینترنتی نسبت به خواسته‌های کاربران حساس‌تر شوند و در جهت بهبود کیفیت خدمات گام بردارند. کیفیت و سرعت اینترنت به عنوان زیرساخت اصلی برای خدمات دولتی، کسب‌وکارها و جامعه علمی، اهمیت فراوانی دارد. برای بهبود وضعیت، همکاری بین دولت، بخش خصوصی و مردم ضروری است تا اینترنتی پایدار، باکیفیت و متناسب با نیازهای جامعه ارائه شود.»
سخن پایانی
وضعیت کنونی اینترنت در ایران نشان‌دهنده بحرانی عمیق در مدیریت یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های توسعه در عصر حاضر است. کیفیت پایین خدمات اینترنتی، محدودیت‌های ناشی از فیلترینگ گسترده و نبود برنامه‌ریزی دقیق برای ارتقای زیرساخت‌ها به شکل مستقیم و غیرمستقیم تاثیری منفی بر جنبه‌های مختلف زندگی مردم از جمله فعالیت‌های اقتصادی، آموزشی و اجتماعی گذاشته است. در این میان، سیاست‌های محدودکننده به‌جای حل مسائل، مشکلات جدیدی خلق کرده‌اند؛ از کاهش اعتماد عمومی به خدمات داخلی گرفته تا فرسایش کسب‌وکارهای آنلاین و مهاجرت متخصصان به محیط‌های آزادتر. آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود، نیاز به تغییر رویکردی بنیادین در مدیریت اینترنت است. ایران با داشتن نیروی انسانی جوان و خلاق می‌تواند از اینترنت به‌عنوان ابزاری برای پیشرفت و توسعه استفاده کند، اما سیاست‌های محدودکننده و نبود دسترسی آزاد به اطلاعات، مانعی جدی بر سر این مسیر است. اصلاح این روند تنها با پذیرش این واقعیت ممکن است که اینترنت دیگر یک ابزار فرعی نیست، بلکه زیربنای اصلی زندگی مدرن است. زمان آن رسیده که به‌جای اعمال محدودیت، به ارتقای کیفیت خدمات، بازنگری در سیاست‌های فیلترینگ و تقویت زیرساخت‌ها به‌عنوان اولویتی ملی نگریسته شود. اگر این تغییرات اساسی رخ ندهد، شکاف دیجیتال ایران با جهان روزبه‌روز عمیق‌تر خواهد شد و فرصت‌هایی که می‌توانست به پیشرفت منجر شود، به تهدیدی برای آینده کشور تبدیل خواهد شد.