بخش خصوصی در تنگنا

منیر حضوری- با اینکه ایران از نظر دارا بودن ذخایر و مواد معدنی بسیار غنی است و جزو ۱۰ کشور برتر معدنی جهان شناخته می‌شود اما متاسفانه نسبت به این ظرفیت به دلایلی از جمله نبود ماشین‌آلات معدنی، مشکلات حفاری و افزایش چشمگیر هزینه‌های آنالیز با مشکل روبه‌رو است. تا جایی که گفته می‌شود بخش خصوصی ناتوان از پرداخت هزینه‌هاست و اگر این روند ادامه‌دار باشد نمی‌توان در این عرصه خوش‌بین بود.
کشور ما با داشتن ۱۵۰۰۰ منطقه معدنی، ششمین ذخایر روی، هفتمین ذخایر مس، نهمین ذخایر سنگ‌آهن و پنجمین ذخایر بزرگ گچ و باریت جهان را به خود اختصاص داده است، همچنین دارای ۳درصد از کل ذخایر سرب و روی جهان و ذخایر عظیم زغال‌سنگ هستیم. سایر محصولات معدنی مانند کرومیت و منگنز هم در مناطق مختلف ایران یافت می‌شود. با این وجود در حوزه فعالیت در معادن کشور، غالبا معدنکاران با چالش‌های جدی‌ای مواجه هستند. ایران از نظر سطح ذخایر معدنی در ردیف ۱۰ کشور برتر بوده اما از نظر بهره‌برداری زیر ۲۰ کشور جای گرفته است. نبود زیرساخت‌های کافی، نبود اکتشافات عمیق و کمبود سرمایه‌گذاری، سیاست‌های یک‌شبه و تصمیمات ناگهانی، عدم دسترسی به منابع مالی و خارجی از جمله موانعی بوده که بر روند فعالیت این حوزه اثر گذاشته است. این در حالی است که بخش معدن یکی از صنایعی بوده که قابل برنامه‌ریزی منسجم برای کشور است و گفته می‌شود اگر به معادن توجه شود شاید بتوان معدن را جایگزین نفت کرد، همچون اقداماتی که از سوی برخی کشورها از جمله عربستان سعودی شاهدش هستیم.
دسته‌بندی مشکلات اکتشاف
کارشناس معدن در رابطه با مشکلات عرصه اکتشاف به «جهان‌صنعت» گفت: هزینه‌های اکتشاف در ایران خیلی افزایش یافته و برای بخش خصوصی تبدیل به یک چالش جدی شده است. متاسفانه مدت‌هاست که اگر بخواهیم کار اکتشافی انجام دهیم باید هزینه قابل‌ توجهی پرداخت کنیم. کمتر کسی زیر بار این هزینه‌ها می‌رود چراکه اکتشاف ریسک‌های خاص خود را دارد و ممکن است عملیات اکتشافی منجر به ذخیره اقتصادی نشود بنابراین سرمایه‌گذار سعی می‌کند به دلیل ریسک بالا و هزینه‌های قابل توجه کمتر وارد بحث اکتشاف شود. البته فراموش نکنیم که حوزه اکتشاف نسبت به سایر حوزه‌های معدنکاری کمتر درگیر موارد مختلف است اما باید گفت که این عرصه ۳ هزینه اصلی دارد که شامل حفاری، ماشین‌آلات و آنالیز مواد است.
وحید صایب‌فر با اشاره به افزایش هزینه‌های حفاری تصریح کرد: تجهیزات حفاری و لوازم آن از خارج از کشور وارد می‌شود و مشاهده می‌شود که از دو سال قبل تا به امروز هزینه‌ها حدود ۱۰ برابر شده است. به طور مثال هزینه هر متر حفاری مغزه‌گیری حدود ۴میلیون تومان شده و به معنی این است که چیزی حدود ۲۰برابر هزینه‌های سال ۹۸ شده است. متاسفانه در حالی که در گذشته متری ۲۰۰هزار تومان حفاری می‌شد اما در حال حاضر هزینه‌ها به ۴میلیون تومان رسیده است.
او ادامه داد: در یک پروژه اکتشافی علی‌رغم تمامی مشکلاتی که در اخذ پروانه اکتشاف و مجوز از نهادهای دولتی و… داریم تازه دغدغه‌ها شروع می‌شوند. بعد از گرفتن پروانه اکتشاف وقتی می‌خواهیم حفاری انجام دهیم به طور متوسط ۵میلیون تومان هزینه می‌شود. حفاری ریسک هم دارد و همیشه نتیجه‌بخش نیست، بنابراین متوجه می‌شویم که هزینه‌ها بسیار بالا رفته و پرداختش برای بخش خصوصی دشوار است.
مشکل تامین ماشین‌آلات
این کارشناس معدن با اشاره به مشکل دوم در قالب ماشین‌آلات و اینکه هزینه خرید، تعمیر و نگهداری ماشین‌آلات هم خیلی بالاست، گفت: اکثرا به بیل مکانیکی نیاز داریم که همه تقریبا از خارج از کشور وارد می‌شوند. حال اینکه با چه وضعیتی وارد می‌شوند، یعنی با نو یا دست‌دوم بودنش کاری نداریم اما مساله این است که هزینه‌هایش به شدت قابل توجه است، بنابراین بیل مکانیکی بسته به ظرفیت اعداد و ارقام قابل ‌توجهی دارد. مشکل اینجاست که هزینه‌هایش نسبت به دو سال قبل بیش از ۱۰ برابر شده و نسبت به سال قبل حدود ۳برابر شده است. در حال حاضر هیچ بیل مکانیکی‌ای در هیچ نقطه‌ای از ایران کمتر از یک میلیون تومان در هر ساعت نمی‌توان پیدا کرد. معمولا کارفرما روزی ۱۰ساعت شارژ می‌کند و ماهی ۳۰۰میلیون تومان فقط هزینه این حوزه است. به طور مثال در یک پروژه اکتشافی وقتی ۵۰۰ساعت نیاز باشد، بیل مکانیکی هزینه زیادی، یعنی چیزی حدود ۸۰۰میلیون تومان دارد. اگر به اینها هزینه سوخت، نگهبانی و تغذیه راننده را هم اضافه کنیم، هزینه‌ها در هر یک ساعت به یک میلیون و ۵۰۰هزار تومان هم می‌رسد.
او سپس به هزینه مواد و تجهیزات برای آنالیز شیمیایی اشاره و خاطرنشان کرد: در کار اکتشاف آزمایشگاه‌های مختلف مواد مورد نیاز را از خارج از کشور وارد می‌کنند. به تبع آن معمولا هزینه آنالیز بسیار بالاست، بنابراین آزمایشگاه‌ها اول سال هزینه‌ها را لحاظ می‌کنند که باید عدد قابل ‌توجهی باشد.