تاثیر استاندارد گزارشگری مالی در شفافیت شرکت‌ها

سازمان بورس تمام شرکت‌ها و نهادهای مالی، شرکت‌های فرعی و وابسته آنها را مجاز کرده در تهیه صورت‌های مالی مجاز به تهیه‌ صورت‌های مالی «تلفیقی» یا «مجموعه» مبتنی بر استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS) هستند. دبیرکل جامعه حسابداران رسمی ایران با بیان اینکه برون‌سپاری تهیه صورت‌های مالی مبتنی بر IFRS اگر توسط اهل فن نباشد، مخاطره‌آمیز است، بر لزوم آموزش‌ حرفه‌ای کادر مالی شرکت‌های بورسی تاکید کرده است. علوی در گفت‌وگو با فارس در مورد استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی و رعایت این رویه‌ها در صورت‌های مالی شرکت‌های بورسی به چالش کشیده شده است.
اخیرا در محافل بازار سرمایه در سطح گسترده‌ای از گذار از استانداردهای ملی به استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی یا IFRS صحبت می‌شود، چطور شد که این گذار الزامی شد؟
گذار از استانداردهای ملی حسابداری به استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی یکی از الزاماتی است که به‌ویژه در فضای اقتصادی بعد از برجام ضرورت آن احساس شد. وقتی تعامل بیشتر با اقتصاد جهانی، حضور سرمایه‌گذاران خارجی در اقتصاد ایران و فعالیت بین‌المللی بورس اوراق بهادار مطرح می‌شود، طبیعتا باید گزارشگری مالی ما نیز باید از مبانی یکسانی در سطح بین‌المللی پیروی کند و به نحوی باشد که رویه‌ها و ارقام و سرفصل‌های مندرج در صورت‌های مالی به شکلی مشابه و قابل‌ مقایسه و مشترک با تمام دنیا باشد تا سرمایه‌گذار خارجی براساس آن قادر به تصمیم‌گیری باشد. رشد بازار اوراق بهادار در نیمه دوم دهه ۱۳۸۰ و تلاش مدیران نهادهای این بازار برای ارتباطات فراملی بود که نخستین‌بار ضرورت امر را نشان داد. احساس می‌شد که زبان گزارشگری مالی مشترک و هماهنگ با استانداردهایی جهانی، یکسان و با کیفیت بالا در گزارشگری مالی مورد استفاده قرار گیرد تا سرمایه‌گذاران خارجی قادر به ارزیابی مالی شرکت‌های ایرانی باشند و شرکت‌های پذیرفته شده در بورس نیز قابلیت حضور در تابلوی بورس‌های خارجی را داشته باشند.
پس سازمان بورس متقاضی اصلی به‌کارگیری این استانداردهاست؟
بله، به دنبال پیشنهادهای سازمان بورس، سازمان حسابرسی در مجمع سال ۱۳۹۰ خود تصویب کرد که گروهی از شرکت‌ها و نهادهای مالی ثبت‌شده نزد سازمان بورس که توسط این سازمان مشخص می‌شود و شرکت‌های فرعی و وابسته به آنها در تهیه‌ صورت‌های مالی خود از استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی استفاده کنند. در اقدام بعدی، سازمان بورس و اوراق بهادار کلیه شرکت‌ها و نهادهای مالی ثبت شده نزد این سازمان و به تبع آن، شرکت‌های فرعی و وابسته آنها را مجاز شمرد که در تهیه صورت‌های مالی که از تاریخ ۱/۱/۹۲ و بعد از آن شروع می‌شود، مجاز به تهیه‌ صورت‌های مالی «تلفیقی» یا «مجموعه» مبتنی بر استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS) هستند. سرانجام این سازمان کلیه بانک‌ها و موسسات اعتباری، کلیه‌ شرکت‌های بیمه‌ ثبت شده و نیز کلیه‌ شرکت‌های پذیرفته شده در بورس و فرابورس با سرمایه‌ ثبت شده ۱۰ هزار میلیارد ریال و بیشتر از آن را به ارائه دو مجموعه صورت‌ مالی سالانه (از سال مالی یکم فروردین ۱۳۹۵)، بر اساس استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی و نیز استانداردهای حسابداری ایران (هردو به صورت حسابرسی شده) ملزم کرد. همچنین اعلام شد که تهیه صورت‌های مالی براساس استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی برای سایر شرکت‌ها طی سال مالی ۱۳۹۵ اختیاری است و شرکت‌هایی که در سال‌های آتی ملزم به تهیه‌ صورت‌های مالی طبق IFRS خواهند شد، به زودی اعلام خواهد شد بنابراین مشاهده می‌کنیم که روند گذار به IFRS که ابتدا کاملا کند بود به‌تدریج شتاب و سرعت بیشتری یافته و به همین دلیل، در مورد تسلط بر شیوه‌های گزارشگری مالی برمبنای استانداردهای بین‌المللی شرکت‌ها باید از هم‌اکنون خود را مهیا کنند و در صورت لزوم دوره‌های آموزشی مناسب را بگذرانند.
این گذار چه زیرساخت‌هایی می‌خواهد، مهیا شده یا در چه مرحله‌ای است؟
یکسری از استانداردهای حسابداری ما مثل قراردادهای پیمانکاری، هزینه تامین مالی، سود هرسهم، دارایی‌های غیرجاری نگهداری‌شده برای فروش و کاهش ارزش دارایی‌ها تفاوت قابل‌ملاحظه‌ای با IFRS ندارد ولی یکسری از استانداردهای حسابداری نیز مثل صنایع استخراجی، قراردادهای بیمه، مالیات بر درآمد، ابزارهای مالی و افشاهای ضروری را تاکنون نداشته‌ایم پس از این به بعد باید درتهیه صورت‌های مالی آنها را رعایت کنیم. بنابراین استانداردهایی را که نداشتیم، اول باید یاد بگیریم پس کار اول آموزش حرفه‌ای و مستمر است تا در تهیه صورت‌های مالی به‌کار گیریم و بحث بعدی آمادگی محیط اقتصادی و مقرراتی است. محیط اقتصادی ما شفافیت کافی ندارد و فاقد بازارهای کار است، ارزش‌های منصفانه و جاری را در خیلی جاها نداریم و نهاد حرفه‌ای مربوط به ارزیابی‌های مالی را نیز نداریم که استاندارد داشته باشد. بحث دیگر موضوع مالیات بر درآمد ارزشیابی سرمایه‌گذاری‌هاست که باید در سطح کشور و سازمان مالیاتی تعیین تکلیف شود. به همین دلیل در این مرحله دو نوع صورت‌های مالی تهیه می‌شود؟ اولی به منوال سال‌های قبل و استانداردهای حسابداری خودمان و منطبق با دفاتر قانونی و دیگری صورت‌های مالی بر مبنای IFRS از طریق کاربرگ و به صورت مشقی تهیه می‌شود تا دست‌اندرکاران به تمام ابعاد موضوع اشراف پیدا کنند و زیرساخت‌های آن نیز به‌تدریج آماده شود تا بعدا تنها یک مجموعه صورت مالی تهیه شود.
چه نهادهایی درگیر گذار هستند و نقش سازمان حسابرسی و سازمان مالیاتی در این زمینه چیست؟
در زنجیره گزارشگری مالی اول مدیران شرکت‌های مشمول نقش اصلی را به جهت تهیه و حسابدهی ایفا می‌کنند و بعد حسابرسان مستقل نیز نقش اعتباربخشی دارند، در این بین سازمان حسابرسی خود حسابرس یکسری از این شرکت‌های مشمول است و از طرفی هم ترجمه رسمی IFRS را به فارسی برعهده گرفته است. سازمان حسابرسی طبق اساسنامه مرجع تدوین استانداردهای حسابداری و حسابرسی در سطح کشور است. البته ترجمه IFRS دیگر مثل ترجمه استانداردهای حسابداری سابق نیست بلکه مجموعه‌ای یکپارچه است که بازنگری‌های مستمر دارد که ترجمه سریع و به‌موقع می‌خواهد.
در مرحله اول چه تعداد شرکت و از چه صنایعی و بابت چه سالی درگیر موضوع هستند و در مرحله‌های بعدی چه میزان؟
براساس مصوبات سازمان بورس در فاز اول تمام بانک‌ها و بیمه‌ها و شرکت‌های با سرمایه بیش از یک‌هزار میلیارد تومان مشمول‌اند که این اشخاص شامل ۷۸ شرکت است که با واحدهای فرعی و وابسته خود حدود ۵۰۰ شرکت می‌شوند که برای سال مالی ۹۵ صورت‌های مالی برمبنای IFRS تهیه می‌کنند و اقلام مقایسه‌ای مربوط نیز برای سال‌های ۹۴ و ۹۳ باید برمبنای IFRS باشد.
در پایان چه توصیه‌ای به شرکت‌هایی دارید که ملزم به ارائه صورت‌های مالی مبتنی بر IFRS هستند؟
شرکت‌ها باید با خودباوری از استانداردهای بومی به استانداردهای بین‌المللی گذار کنند. بخش عمده‌ای از این دو مجموعه استاندارد همپوشانی نسبی دارند و آموزش حرفه‌ای سایر موارد می‌تواند به‌سرعت انجام شود. در وهله‌ بعد شرکت‌ها باید توجه داشته باشند که برون‌سپاری تهیه صورت‌های مالی مبتنی بر IFRS اگر توسط اهل فن انجام نشود و توسط افرادی صورت گیرد که تاکنون صورت‌های مالی تهیه نکرده یا به‌صورت‌های مالی رسیدگی و اعتبار بخشی نکرده باشند، می‌تواند مخاطره‌آمیز باشد و شرکت‌ها باید آموزش‌ حرفه‌ای کادر مالی خود را جدی بگیرند.