تجدیدپذیرها؛ باری که به منزل می‌رسند

گروه انرژی- یک رویداد دیگر برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران امیدها را برای افزایش تولید برق در شرایط ناگزیر ناترازی افزایش داده است. نمایشگاه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر در حالی وارد چهاردهمین سال برگزاری خود شده که در 14سال گذشته تلاش‌ها برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در یک سیکل ناموفق قرار گرفته و در این 14سال تولید برق از انرژی‌های تجدیدپذیر تنها به 5‌درصد از کل تولید برق کشور انجامیده است.
براساس آخرین گزارشی که اتاق بازرگانی تهران منتشر کرده، سهم تولید برق از انرژی‌های تجدیدپذیر تا آخر سال 2023 در ایران کمتر از ‌5درصد بوده است، این در حالی است که میانگین جهانی نقش این منابع بیش از 13‌درصد است.
این کم‌توجهی به انرژی‌های تجدیدپذیر در کشورمان در حالی است که تولید برق از سوخت‌های فسیلی از دلایل اصلی آلودگی هوای کشور ماست و در ماده 19 قانون هوای پاک نیز قرار بود 30‌درصد برق کشور از این منابع تامین شود. یکی از مهم‌ترین عوامل ناترازی برق در ایران کمبود منابع مالی و انرژی است. ظرفیت تولید برق در تابستان به‌دلیل افزایش تقاضا، کفاف مصرف را نمی‌دهد و در زمستان کمبود گاز نیروگاه‌ها را با مشکل سوخت مواجه کرده است. در چهارماهی که از عمر دولت چهاردهم گذشته، بررسی طرح‌ها و قوانینی که تولید برق تجدیدپذیر را به لحاظ اقتصادی توجیه‌پذیر و قوانینی که این مسیر را تسهیل کند، بیشتر شده است. چهاردهمین نمایشگاه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر که همزمان با عزم دولت چهاردهم برای تولید برق از محل تجدیدپذیرها همراه شده است، یک پیام ویژه هم داشت و آن اعلام حمایت نماینده مقیم برنامه توسعه سازمان ملل متحد(UNDP) در ایران بود.
رونمایی از برنامه دولت برای حمایت مالی از تجدیدپذیرها و طرح افزایش تولید برق هم خبرهای تازه‌ای است که دولت چهاردهم و نمایشگاه چهاردهم برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر اعلام کرده‌اند.
حمایت سازمان ملل از کمپین دو درجه کمتر!
آیشانی لابه، نماینده مقیم برنامه توسعه سازمان ملل متحد(UNDP) در ایران با تشریح زمینه‌های همکاری نهادهای بین‌المللی در گذار انرژی در ایران گفت: در سه سال گذشته نزدیک به ۳۲۸ پروژه در ۱۲۸کشور جهان توسط این نهاد پیاده‌سازی شده است که نزدیک به ۲۰۰‌میلیون نفر از آن در جهان منتفع شده‌اند.وی با بیان اینکه در سه سال گذشته نزدیک به ۳۲۸ پروژه در ۱۲۸ کشور جهان با هزینه 8/2‌میلیارد دلار توسط این نهاد پیاده‌سازی شده که نزدیک به ۲۰۰‌میلیون نفر از آن در جهان منتفع شده‌اند، عنوان کرد: بسیاری از این پروژه‌ها در حوزه برق‌رسانی، کاهش ریسک و تسهیل تامین مالی و ارائه ضمانت در پروژه‌های تجدیدپذیر، بهره‌وری و حمل‌ونقل الکتریکی همچنین حمایت از سیاستگذاری کلان در بخش‌های عمومی و دولتی کشورهای مختلف بوده است.
آیشانی لابه با اشاره به پروژه‌های گذشته این نهاد بین‌المللی در سال‌های گذشته در ایران به‌خصوص در حوزه بهره‌وری انرژی در ساختمان‌ها و توانمندسازی نیروی انسانی در این حوزه، به هدفگذاری ۳۰‌هزار مگاواتی تجدیدپذیرها در ایران و دستاوردهایی نظیر راه‌اندازی بازار گواهی صرفه‌جویی انرژی در ایران اشاره کرد.
وی آمادگی UNDP را برای همکاری با ایران در راستای توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر، بهره‌وری و شبکه‌های هوشمند برق اعلام و اظهار کرد: در سال ۲۰۲۴ دوسوم سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه انرژی به فناوری انرژی‌های پاک و زیرساخت‌های مرتبط اختصاص یافته است.
نماینده مقیم برنامه توسعه سازمان ملل متحد(UNDP) در ایران ابراز امیدواری کرد: با وجود برخی فشارهای سیاسی و اقتصادی، برنامه‌های ایران در این حوزه با محوریت ساتبا و همکاری سایر نهادهای ذی‌ربط با سرعت مناسبی پیش برود و منابع مالی داخلی و بین‌المللی بیشتری به این حوزه تخصیص داده شود.
وی پیشنهاد کرد: کمپین‌هایی نظیر دو درجه کمتر به عنوان مدلی در سایر کشورها همچنین در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز راه‌اندازی شود و ابراز امیدواری کرد، نهاد‌های مرتبط با سازمان ملل به‌خصوص UNDP بتوانند در حوزه اطلاع‌رسانی و آگاه‌سازی عمومی در رسانه‌ها نقش بیشتری ایفا کنند.
آیشانی لابه در نهایت ابراز امیدواری کرد: UNDP بتواند تسهیلگر دسترسی ایران به منابع مالی بین‌المللی، انتقال فناوری انرژی‌های پاک و اشتراک دانش در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری باشد تا نوآوری‌های انرژی در ایران و جهان توسعه یابد.
مناقصه‌های جدید برای دریافت تسهیلات ۵‌میلیارد دلاری
شاید مهم‌ترین دستاورد چهاردهمین نمایشگاه بین‌المللی انرژی‌های تجدیذیر، تسهیلات 45‌میلیارددلاری از محل صندوق توسعه ملی برای سرمایه‌گذاران در این بخش بود. این خبر را محسن طرزطلب، معاون وزیر نیرو اعلام کرد. آنطور که طرزطلب گفته است از آنجا که ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور در حال حاضر بیش از ۱۴۵۰مگاوات است و دولت تصمیم دارد این ظرفیت را تا پایان سال به ۱۸۰۰ مگاوات برساند، به همین دلیل برنامه‌ریزی این است که این عدد تا پایان سال آینده به ۴۸۰۰ مگاوات برسد. در همین راستا هم در حال حاضر صندوق توسعه ملی برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در حال پرداخت تسهیلات 5‌میلیارد دلاری است.
معاون وزیر نیرو درباره شرایط و نحوه پرداخت این تسهیلات گفت: متقاضیانی که مدارک خود را کامل کرده و ارائه داده‌اند از این تسهیلات برخوردار شده‌اند، ضمن اینکه به‌برخی پروژه‌ها که احداث آنها شروع شده و مدارک بانکی آنها تکمیل شده، تسهیلاتی از این محل پرداخت شده است.
به گفته وی، بانک گردشگری با انعقاد قراردادی موفق شده ۲‌میلیارد و ۸۰۰‌میلیون دلار تسهیلات صندوق را دریافت کند. طرزطلب همچنین از همکاری‌ها با چین برای توسعه تجدیدپذیرها خبر داد و گفت: برنامه‌های زیادی را برای این مهم در نظر گرفته‌ایم. چون تکنولوژی به روز در حوزه تجدیدپذیرها در کشور چین است و این کشور جزو نفرات اول دنیا در ‌حوزه انرژی خورشیدی و بادی است و با افزایش همکاری با سازندگان و بخش خصوصی این کشور می‌توانیم از علم و تکنولوژی آنها استفاده خواهیم کرد و میزان همکاری‌ها زیاد خواهد بود.
خبر دیگر معاون وزیر نیرو، برگزاری مناقصه بین‌المللی توسعه تجدیدپذیرها بود که به گفته او، در حال انجام است و این مناقصه به‌زودی برای حضور سرمایه‌گذاران خارجی در توسعه تجدیدپذیرها در کشور برگزار می‌شود. آن‌طورکه طرزطلب گفته است این مناقصه‌ها هنوز شروه نشده، با استقبال برخی کشورها روبه‌رو شده است.
طرزطلب همچنین درباره اقدامات دولت برای تسهیل سرمایه‌گذاری در این بخش هم گفت: طبق قانون مانع‌زدایی از صنعت برق، هر واحد تجدیدپذیر که احداث می‌شود این امکان برای سرمایه‌گذار فراهم شده که ۱۰‌درصد برق تولیدی را صادر کند. همچنین احداث ۵۰۰۰مگاوات نیروگاه بادی پیش‌بینی شده که در مناطقی از کشور مانند خواف ‌و سیستان‌وبلوچستان که تونل بادی داریم، اجرا خواهد شد. وی با بیان اینکه پیش‌بینی شده در مناطق یاد شده به زودی اجرای ۲۵۰۰ مگاوات نیروگاه بادی را آغاز کنیم، گفت: این مشوق به همه سرمایه‌گذاران که به حوزه تجدیدپذیر ورود کرده‌اند داده شده که می‌توانند ۱۰‌درصد ظرفیت نصب‌شده خود را از خطوط موجود صادر کنند.
به گفته معاون وزیر نیرو ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور در حدود ۱۴۰۰ مگاوات است که تا پایان امسال به ۱۸۰۰ مگاوات خواهد رسید؛ این ظرفیت تا پایان تابستان آینده به ۳۵۰۰ مگاوات و تا پایان سال ۱۴۰۴ به ۴۸۰۰ مگاوات افزایش خواهد یافت. این در حالی است که برای نزدیک به ۱۷‌هزار مگاوات پروانه احداث صادر شده که ۱۰‌هزار مگاوات آن در قالب قرارداد در فرآیند کنترل پروژه قرار دارد. طرزطلب یادآور شد: ساتبا در سال‌های اخیر دستاوردهای خوبی در زمینه ریل‌گذاری و توسعه مدل‌های متنوع به‌منظور توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و بهبود بهره‌وری داشته تا در ادامه با تکیه بر دانش بومی، حمایت از سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی و همکاری نزدیک با بخش خصوصی، گام‌های موثرتری در توسعه ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر و بهبود بهره‌وری برق کشور بردارد. در زمینه مدیریت مصرف در بخش‌های مختلف خانگی، تجاری و صنعتی هم، اقدام‌های شاخصی نظیر اجباری‌سازی استانداردهای مصرف انرژی لوازم خانگی و فرآیندهای صنعتی انجام شده که با افتتاح بازار مبادله گواهی صرفه‌جویی انرژی‌در بورس انرژی، قطعا این روند شتاب بیشتری خواهد گرفت. در همین راستا، پیش‌بینی می‌شود در بلندمدت این سکوها و چارچوب‌ها، منجربه کاهش تقاضای برق به میزان ۱۰‌هزار مگاوات شود.
هدف‌گذاری 30‌هزار مگاواتی
ایران با برخورداری از پتانسیل‌های عظیم خورشیدی و بادی، می‌تواند به یکی از قطب‌های تولید انرژی‌های تجدیدپذیر در منطقه تبدیل شود اما در‌حالی‌که بسیاری از کشورهای منطقه با سرعت به‌سمت توسعه این منابع حرکت کرده‌اند، متاسفانه سهم این منابع در سبد انرژی کشور همچنان ناچیز است؛ این در حالی است که براساس گزارشی که موسسه «امبر» در انگلیس منتشر کرده، ترکیه تا سال 2022، 43‌درصد از برق تولیدی خود را از منابع انرژی تجدیدپذیر تامین کرده و 12‌درصد از کل این آمار به انرژی بادی و خورشیدی تعلق داشته است. ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر در امارات متحده عربی در سال 2023 میلادی 12‌درصد بوده اما با توجه به اقدامات و نیروگاه‌های در دست ساخت این کشور پیش‌بینی می‌شود که منابع انرژی تجدیدپذیر امارات تا سال 2035، 29‌درصد از کل شبکه برق این کشور را تامین کنند. چنین چشم‌اندازی در کشورهای همسایه بیانگر عقب ماندن ایران از توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر است.
محسن طرزطلب از عزم دولت چهاردهم برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر خبر می‌دهد. او با بیان اینکه برای ادامه این مسیر و دستیابی به این اهداف متعالی از جمله هدفگذاری وزارت نیرو در دولت چهاردهم مبنی‌بر افزایش ظرفیت ۳۰‌هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر طی چهارسال، پیش‌بینی کرده است، گفت: این طرح قرار است با کمک همه نهادهای متولی در سطوح مختلف سیاستگذاری، تنظیم‌گری و تسهیلگری اجرا شود؛ از مجلس شورای اسلامی و نهادهای مرتبط در دولت اعم از سازمان برنامه و بودجه گرفته تا بانک مرکزی، صندوق توسعه ملی، وزارت اقتصاد، وزارت نفت، صمت، گمرک و همه زیرمجموعه‌های وزارت نیرو مانند شرکت توانیر، برق‌های منطقه‌ای و شرکت‌های توزیع نیروی برق انتظار یاری می‌رود.
او تاکید کرد: بحران ناترازی، عزم دولت و حمایت رییس‌جمهوری و رقابت‌پذیری مولدهای تجدیدپذیر و راهکارهای در دسترس بهره‌وری برق، سبب ایجاد یک وفاق ملی در همه ارکان حاکمیت جمهوری اسلامی ایران شده است که نوید عبور از بخشی از مشکلات انرژی از مسیر توسعه دو بال انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری برق را در کوتاه‌مدت و سهم معتنابه و قابل‌توجهی از آن ‌را در میان‌مدت می‌دهد.
به‌گفته طرزطلب، اصلی‌ترین چالشی که اکنون با آن مواجه هستیم، جلب اعتماد سرمایه‌گذاران در این حوزه‌ها در داخل و خارج از کشور، با کمک به تامین مالی برای سرمایه‌گذاران داخلی و ارائه انواع تضمین‌ها برای داخلی‌ها و خارجی‌هاست، اگر به رفع ناترازی برق در کوتاه‌مدت و حل بحران انرژی در بلندمدت باور داریم، باید تصمیمات سخت بگیریم و روی این موضع به شدت کار کنیم، تا سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی با اطمینان خاطر وارد این حوزه شوند.
معاون وزیر نیرو در عین حال گفت که تخصیص مستقیم منابع دولتی برای حل مساله ناترازی انرژی کشور کافی نیست و باید با جذب سرمایه‌گذاری‌های خرد و کلان در داخل و خارج از کشور بتوانیم از بحران ناترازی انرژی کشور عبور کنیم.
طرزطلب اظهار کرد: مجموع ظرفیت نصب‌شده نیروگاهی تجدیدپذیر در جهان با رشد ۶۰۰گیگاواتی در سال۲۰۱۴ به ۴۵۰۰ گیگاوات رسیده و پیش‌بینی شده است تا سال۲۰۳۰ به ۱۱‌هزار گیگاوات برسد؛ جالب است به این نکته اشاره شود که با همین روند شدت مصرف انرژی در کشورهای پیشرفته کاهش یافته است.
ورود وزارت دفاع به تولید برق خورشیدی
در نهایت آنکه، خبر ویژه چهاردهمین نمایشگاه بین‌الملل انرژی‌های تجدیدپذیر، امضای موافقتنامه‌ای بین وزارت نیرو، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح برای ساخت نیروگاه‌های تجدیدپذیر بود. براساس این موافقتنامه، همکاری‌های مشترک در حوزه توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و بادی، مدیریت مصرف انرژی و تحقیقات صنعتی مرتبط با فناوری‌های تجدیدپذیر صورت خواهد گرفت و قرار است ۲۳۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی شامل ۲۰۰۰ مگاوات در سیرجان و ۳۰۰مگاوات در سایر نقاط کشور احداث شود. همچنین ساخت 5۰۰مگاوات نیروگاه بادی هم در دستور کار قرار دارد که هدفش، علاوه‌بر کاهش وابستگی کشور به منابع انرژی فسیلی، بر بومی‌سازی فناوری‌های نوین، افزایش امنیت انرژی و تحقق اهداف توسعه پایدار است.