ترکیه؛ آتش زیر خاکستر

درگیری‌ها در استانبول و آنکارا و برخی شهرهای دیگر ترکیه همچنان در قالب مخالفت با دولت رجب طیب اردوغان ادامه دارد.

تظاهرات مسالمت‌آمیز هزاران نفر از معترضان به قطع درختان پارک جنگلی به بهانه احداث یک مجتمع تجاری نزدیک میدان معروف تقسیم از دوشنبه هفته پیش آغاز شد اما بامداد پنجشنبه گذشته به دنبال یورش پلیس به خشونت کشید و آنها برای پراکنده کردن مخالفان از گاز اشک‌آور و خودروهای آب‌پاش استفاده کردند.

معترضان که بیشتر از جناح چپ و چپ افراطی ترکیه هستند، دولت اردوغان را متهم می‌کنند که با پی گرفتن سیاست‌های اقتدارگرایانه روز‌به‌روز بیشتر قصد اسلامی کردن جامعه ترکیه را دنبال می‌کند.

سازمان‌های حقوق بشری ترکیه انگشت اتهام نقض حقوق شهروندی را به سوی دولت و به‌طور خاص شخص اردوغان نشانه رفته‌اند.

جدا از برخورد نامناسب پلیس با معترضان به احداث پارک جنگلی در طول سال‌های اخیر رفتار خشونت‌آمیز با مخالفان خود از دانشجویان و روزنامه‌نگاران گرفته تا اپوزیسون لائیک ترکیه در کارنامه دولت اردوغان جایگاه خاصی دارد.در این رهگذر براساس گزارش نهادهای جهانی حقوق بشری، ترکیه در کنار چین در زمره کشورهایی است که بیشترین روزنامه‌نگار را در زندان‌های خود جای داده است.

افزایش قوانین و مقررات محدودکننده حقوق شهروندی هم از جمله مواردی است که از نگاه مخالفان و منتقدان اردوغان، نشانه شتاب گرفتن اسلامی کردن ترکیه شمرده می‌شود.

به عنوان نمونه، چندی پیش یک پیانیست معروف و جهانی ترک به اتهام توهین به اسلام کارش به دادگاه کشید یا اینکه مهمانداران خط هوایی ترکیه که بسیار هم کارنامه موفقی دارد از به کار بردن برخی لوازم آرایشی منع شدند که البته پس از اعتراض، دستور دولتی لغو شد.اپوزیسیون ترکیه از احزاب لیبرال و چپ تا سازمان‌های سکولار از روند کنونی در جامعه ترکیه که به باور آنها به سوی اسلامی شدن افراطی پیش می‌رود بسیار ناخشنود هستند و از هر بهانه و امکانی برای نشان دادن اعتراض و خشم خود استفاده می‌کنند.مخالفان دولت اردوغان با قبول این واقعیت که اوضاع اقتصادی در سال‌های حکومت او از رشد و شکوفایی زیادی برخوردار شده، اما با اصرار و تاکید از نقض حقوق شهروندی و محدودیت برخی آزادی‌های فردی در ترکیه سخن می‌گویند.از سوی دیگر پس از روی کارآمدن دولت کنونی، ترکیه تنها عضو مسلمان ناتو و برخوردار از شرایط جغرافیایی بسیار حساس و اثرگذار به یکی از قدرت‌های اصلی منطقه و یکی از بازیگران مهم در میدان سیاست جهانی بدل شده است.

واقعیت این است که ترکیه با دست یازیدن به «بازی دوپهلو» در ارتباط با اسراییل- از یکسو به‌عنوان یک شریک مهم تجاری و استراتژیک و از طرف دیگر با جهت‌گیری‌های سیاسی و مذهبی در قبال چالش فلسطینی‌ها- و همچنین سود بردن از شرایط موجود ایران به دنبال فشارهای غرب و تداوم تحریم به ویژه پس از بحران و جنگ سوریه به یک مهره مهم و کارآمد در اجرای برنامه‌های منطقه‌ای غرب بدل شده است.از طرفی بلندپروازی‌های اردوغان نه‌تنها بر کسی پوشیده نیست بلکه در میان هم‌پیمان‌هایش در حزب عدالت و توسعه از جمله عبدالله گل، رییس‌جمهور کار به اختلاف و رقابت با او رسیده است.در راستای جاه‌طلبی‌هایش، اردوغان چند طرح عظیم از جمله پروژه اتمی را به‌عنوان یادگارهای عظمت ترکیه مدرن به ثبت رسانده است ضمن اینکه دستاویزهای اتمی او نه‌تنها نزد مخالفان بلکه در حزب عدالت و توسعه هم با انتقاد و تردیدهایی روبه‌رو شده است.اردوغان نخست‌وزیر به باور مخالفان و رقبای سیاسی‌اش، سودای ریاست‌جمهوری ترکیه و خواب تجدید عظمت امپراتوری عثمانی را در سر می‌پروراند و دوست دارد و می‌خواهد در جشن یکصد سالگی ترکیه نوین به رهبری آتاتورک- ۱۰ سال دیگر- در مقام خود باقی بماند.

اگرچه مخالفت‌ها و درگیری‌های چند روز گذشته نمی‌تواند اردوغان را از اریکه قدرت به زیر بکشاند اما به باور بسیاری از ناظران و تحلیلگران سیاسی به ویژه مرتبط با این منطقه با وجود محبوبیت اردوغان نزد درصد بالایی از مردم ترکیه اما ادامه سیاست‌های بگیر و ببند آنکارا و به طور خاص تداوم بحران و درگیری‌های اجتماعی می‌تواند موقعیت او را به خطر اندازد.

تداوم اعتراض‌ها و سرایت آن به دیگر شهرهای بزرگ ترکیه قطعا به وجهه حزب و دولت حاکم و به‌گونه‌ای نمادین به اردوغان ضربه خواهد زد و به تبع آن دیگر دست‌اندرکاران حزب عدالت و توسعه و گروهی که عبدالله گل در راس آنها قرار دارد به طور قطع به ادامه برتری و قدرتنمایی حزب حاکم علاقه بیشتری دارند تا به تحقق آرمان‌ها و جاه‌طلبی‌های در مواردی شخصی اردوغان.

به عبارت دیگر، درگیری‌های اخیر ترکیه اگر وسعت و تداوم پیدا کند، اردوغان در روابط خارجی و در مناسبات داخلی با مشکل روبه‌رو خواهد شد.

کلام آخر را از مطلب روزنامه فرانسوی فیگارو مورخ اول ژوئن ۲۰۱۳ وام می‌گیرم؛ «میدان تقسیم، میدان تحریر آینده ترکیه خواهد بود؟»