توقف استقراض مستقیم از بانک مرکزی

بانک مرکزی در ادامه گزارش دستاوردهای خود از زمان آغاز به کار دولت یازدهم و به مناسبت دهه مبارکه فجر، جزییات دستاوردهای برنامه اصلاح نظام بانکی و استفاده از ظرفیت‌های پسابرجام را تشریح کرد‌.
در ادامه سلسله گزارش‌های اقدامات بانک مرکزی در دولت یازدهم به مناسبت ایام دهه فجر، در گزارش امروز به «استفاده بانک مرکزی از ظرفیت‌های پسابرجام»، «حمایت از تولید»، «اقدامات انجام شده در بخش ساختمان و مسکن»، «اقدامات انجام شده در بخش کشاورزی» و «برنامه اصلاح نظام بانکی» اشاره می‌شود‌.
بهره‌برداری از ظرفیت‌های پسابرجام
از جمله اقدامات بانک مرکزی در دوره پسابرجام می‌توان به مواردی نظیر هدایت تجارت خارجی کشور به سمت عملیات متداول تسویه بین‌المللی و گشایش اعتبارات اسنادی (LC) و حذف تدریجی روش‌های غیرمعمول بانکی نظیر حواله، تقویت روابط کارگزاری (مانند باز شدن حساب‌های کارگزاری بانک مرکزی نزد بانک‌های مرکزی آلمان، ایتالیا و اتریش و همچنین بانک‌های بزرگ اروپایی)، فعال شدن شعب بانک‌های ملی، تجارت و سپه در کشورهای آلمان و فرانسه، فعال شدن بانک ایران و اروپا در‌ هامبورگ و اتصال آن به سوئیفت و سیستم TARGET II اروپا و بهبود پرداخت‌های بانک‌های ایرانی در سراسر اروپا، بهبود دسترسی به منابع مالی خارجی (نظیر دریافت پیشنهاد تسهیلات میان مدت از دو بانک آلمانی AKA و KFW IPEX ) و برقراری مجدد بیمه‌های موسسات تضمین صادرات نظیر ساچه ایتالیا و کوفاس فرانسه و تعدیل هزینه‌های تامین مالی از طریق این موسسات اشاره کرد که جملگی آثار مثبتی را برای نظام بانکی و کل اقتصاد به ارمغان خواهند آورد‌.
حمایت از تولید
بروز شوک برون‌زای کاهش شدید قیمت جهانی نفت و در نتیجه افت رشد اقتصادی در فصل چهارم سال ۱۳۹۳، نگرانی‌هایی در خصوص افت رشد اقتصادی در سال ۱۳۹۴ به وجود آورد‌. در همین راستا، تیم اقتصادی دولت در سال ۱۳۹۴ نسبت به تنظیم بسته سیاستی تحریک رشد اقتصادی اقدام کرد‌. بانک مرکزی نیز نقش فعالی را در جهت اجرایی کردن سیاست‌های مذکور ایفا نمود که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد‌:
کاهش تشویقی نسبت سپرده قانونی بانک‌های تجاری و موسسات اعتباری در دامنه ۱۳-۱۰ درصد حسب رعایت ضوابط ابلاغی بانک مرکزی‌: کل منابع آزاد شده از محل کاهش نسبت سپرده قانونی معادل ۶/۵۱ هزار میلیارد ریال بود که از این میزان ۱/۲۰ هزار میلیارد ریال صرف تسویه بدهی بانک‌های بدهکار شد و مابقی بالغ بر ۵/۳۱ هزار میلیارد ریال به حساب بانک‌ها واریز شد‌.
تامین مالی تولید
با عنایت به شرایط اقتصادی کشور و عزم دولت در جهت تحقق بخشیدن به اهداف اقتصاد مقاومتی با محوریت تولید و اشتغال و به منظور تامین منابع واحدهای تولیدی، خطوط اعتباری در سال ۱۳۹۴ به بانک‌های صنعت و معدن ( ۵۰۰۰ میلیارد ریال) و توسعه تعاون (۲۰۰۰ میلیارد ریال) جمعا به مبلغ ۷۰۰۰ میلیارد ریال اعطا شده است‌.
در حال حاضر میزان تسهیلات اعطایی بانک صنعت و معدن از محل خطوط اعتباری موردنظر حدود ۳۶۰/۸ میلیارد ریال است که ۳۶۰/۳ میلیارد ریال آن از محل منابع داخلی بوده و به ۴۸۰ بنگاه اقتصادی (عمدتا به شرکت‌های تولیدی) پرداخت شده است‌. همچنین میزان تسهیلات اعطایی بانک توسعه تعاون از محل خط اعتباری مذکور حدود ۰۱۱/۱ میلیارد ریال است که تسهیلات موردنظر به ۱۲۶ بنگاه‌ اقتصادی (بیشتر به اتحادیه تعاونی‌های استان‌های مختلف و شرکت‌های تولیدی) تخصیص داده شده است‌.
تا پایان سال ۱۳۹۴ نیز مبلغ ۳/۱۶ میلیارد ریال از منابع عادی بانک‌ها بابت خرید خودرو (با سقف فردی ۱۵۰ میلیون ریال برای خودروهای عادی و ۲۰۰ میلیون ریال برای خودروهای فرسوده) اعطا شده است‌.
معرفی ابزارهای نوین مالی
راه‌اندازی حساب صندوق پس‌انداز مسکن یکم (خانه‌‌اولی‌ها) در بانک مسکن‌: پیرو طرح اولیه ارائه‌شده از سوی وزارت راه و شهرسازی و بانک مسکن، موضوع طی برگزاری جلسات متعدد در سطوح مختلف کارشناسی و مدیریتی مورد بررسی قرار گرفت و در نهایت حسب گزارش مطروحه در جلسه مورخ ۲۹/۲/۱۳۹۴ شورای پول و اعتبار، شورا موافقت کرد حساب صندوق پس‌انداز مسکن یکم در بانک مسکن جهت تامین مسکن خانه‌اولی‌ها تاسیس و متعاقبا از محل سپرده‌گذاری واجدین شرایط با حداقل مدت انتظار یک سال، امکان برخورداری از تسهیلات مسکن تا سقف انفرادی ۸۰۰ میلیون ریال فراهم شد‌.
آمار عملکرد صندوق تا پایان ۱۶ دی‌ماه سال‌جاری نشان می‌دهد، بیش از ۱۲۹ هزار فقره حساب افتتاح و مبلغ ۹/۲۷ هزار میلیارد ریال نیز در این صندوق سپرده‌گذاری شده است‌. همچنین با گذشت یکسال از زمان آغاز افتتاح حساب، پرداخت تسهیلات به متقاضیان واجد شرایط نیز از خردادماه سال‌جاری آغاز شده است، به‌طوری ‌که تا پایان آذرماه سال‌جاری تعداد ۳۵۶۵ فقره تسهیلات جمعا به مبلغ ۲۱۳۲ میلیارد ریال از محل این صندوق پرداخت شده است‌.
برنامه اصلاح نظام بانکی
معضل کاهش جریان نقد بانک‌ها و مساله انجماد دارایی، به عنوان مساله کوتاه‌مدت و میان‌مدت نظام بانکی ایران معلول شرایط ساختاری و نهادی و برای حل پایدار این مساله لازم است معضلات ساختاری مهار شوند‌. بر این اساس، مجموعه‌ای از اقدامات و برنامه‌های عملیاتی کوتاه‌مدت و هم‌راستا با برنامه اصلاحات بنیادین در قالب برنامه اصلاح نظام بانکی تهیه شده است‌.
برنامه اصلاح نظام بانکی دو فاز دارد‌. در فاز اول برنامه مزبور، اقدامات عاجل صورت پذیرفته و اقدامات اولیه برای اصلاحات بنیادین اجرا می‌شود‌. در انتهای فاز اول زمینه برای اجرای اصلاحات بنیادین فراهم شده و نظام بانکی نیز با تغییر ساختارهای اولیه از چالش‌های کنونی دور شده و توان و آمادگی خود را برای اصلاحات اساسی به دست می‌آورد‌.
در فاز دوم، برنامه کامل اصلاح ساختاری و نهادی نظام بانکی محقق خواهد شد‌. فاز اول برنامه اصلاح نظام بانکی در سه بسته «حل معضل جریان نقد و انجماد دارایی‌ها»، «سامان‌دهی بدهی‌های دولت» و «افزایش سرمایه بانک‌ها» تعریف شده است‌. بسته «حل معضل جریان نقد و انجماد دارایی‌ها» که با مسوولیت مستقیم بانک مرکزی به اجرا در خواهد آمد در قالب ۱۰ برنامه عملیاتی (Action Plan) با موضوعاتی همچون مدیریت فعالانه بازار بین بانکی، تجهیز و تخصیص منابع شبکه بانکی، دسته‌بندی‌ بانک‌ها، انتظام بخشی بازار پول با ساماندهی موسسات غیرمجاز، افزایش سرمایه بانک‌ها، حل ‌و فصل مطالبات غیرجاری بانک‌ها و تقویت نظارت بر فعالیت بانک‌ها، تنظیم شده است‌. در این راستا، فاز اول برنامه اصلاحی از سال ۱۳۹۵ شروع شده و حداقل تا پایان سال ۱۳۹۶ تدوام خواهد داشت‌.
در این فاز برنامه عملیاتی هر یک از بسته‌های سه گانه «حل معضل جریان نقد و انجماد دارایی‌ها»، «سامان‌دهی بدهی‌های دولت» و «افزایش سرمایه بانک‌ها»، با جزییات کامل در مقاطع فصلی برنامه‌ریزی شده است‌. بخشی از این برنامه در حال حاضر شروع شده و بخش‌های دیگر آن منوط به تصویب قوانین و مقررات لازم است که به محض تصویب در چارچوب برنامه زمانبندی شده به مرحله اجرا درخواهد آمد‌.