دست زلنسکی و ساتور ترامپ

دکتر صلاح‌الدین هرسنی*
هنگامی که ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین «کی‌یف» را به مقصد واشنگتن برای توافق صلح ترک کرد، انتظار همگان بر این بود که دیدار زلنسکی با ترامپ در اتاق بیضی کاخ سفید می‌تواند به جنگ سه ساله روسیه و اوکراین پایان دهد. این گمانه به جهت گرایشات و تمایلات صلح‌طلبانه ترامپ قوت گرفته بود. ترامپ از انگاره‌های «هابزی» فاصله گرفته و بسیار تمایل دارد که در یک ساختار آنارشیک نظام بین‌الملل و در عصر بی‌امان «جنگ همه علیه همه» و زیر پارادایم «داروینیسم اجتماعی» مبدع و مبتکر پایان دادن به جنگ‌های بی‌پایان باشد. او بی‌تمایل نیست که نامش در ردیف دریافت‌کنندگان جایزه صلح نوبل قرار بگیرد، به شرطی که «آلفرد نوبل» فقید با مطللع شدن از نقشه راه ترامپ در گور به خود نلرزد!
اما بر خلاف همه آن انتظارات دیدار ترامپ و زلنسکی به نشستی پرتنش ختم شد و در نهایت هم زلنسکی بدون تدارک پذیرایی و صرف ناهار کاخ سفید را بدون امضای توافق معادن نادر ترک کرد. برخورد تحقیرآمیز ترامپ و چه معاونش «جی‌دی وَنس» در قبال زلنسکی به گونه‌ای بود که زلنسکی چاره‌ای جز ترک کاخ سفید نداشت. ترک او در افکار عمومی به شجاعت و تسلیم‌ناپذیری در برابر جنون خودکامگی‌ها، نامرادی‌ها، بی‌رسمی‌ها، قلدری‌ها، تجاوز و زور تفسیر شده است چون ترامپ تلاش داشت که از رهگذر یک «سواری مجانی» از زلنسکی در قبال پایان دادن به جنگ فرسایشی و به ظاهر بی‌پایان روسیه و اوکراین بر معادن اوکراین چنگ اندازد و کی‌یف را به آمریکا و روسیه واگذار کند. در یک ارزیابی واقع‌بینانه برنده دعوا و برخورد پر تنش ترامپ و زلنسکی در کاخ سفید لااقل در ظاهر کار کسی جز ولادیمیر پوتین نبود که با خرسندی تمام نظاره‌‌گر آن برخورد پر تنش بود اما این برخورد پر تنش یک برنده واقعی و اصیل دارد که همان زلنسکی بود که با دست رد بر سینه ترامپ اجازه نداد که خواب پوتین و ترامپ بابت چنگ‌اندازی و غارت منابع و معادن اوکراین تعبیر خوشی داشته باشد. به واقع زخم بزرگی که زلنسکی با همان پوشش همیشگی‌اش بر خودشیفتگی و تمایلات نارسیسمی ترامپ زده است، در تاریخ زنده می‌ماند و آن را فراموش نخواهد کرد.
با این همه و با وجود «نه» بزرگ زلنسکی به ترامپ نمی‌توان پایان تنش‌آلود و بی‌نتیجه دیدار در کاخ سفید را به معنای ملغی شدن آتش بس و پایان جنگ اوکراین دانست چراکه از یک طرف زلنسکی نمی‌خواهد که جنون خرس سیبری اوکراین را به «زمین سوخته» برای مردم جنگ‌زده کی‌یف، خرسون، دونباس، دنیپرو، خارکوف، ماریوپُل تبدیل کند و از طرف دیگر نیز رفتار‌های ترامپ هم به جهت تصمیم خلق‌الساعه قابل پیش‌بینی نیست و ممکن است که در آینده هم رفتار‌هایی از او سر بزند که اوکراین را با جنون خرس روسی به زمین سوخته تبدیل و زلنسکی و اوکراین را هم مجازات ‌کند. در سطح دیگر، هم امیدی برای زلنسکی در پشت گرم شدن دائمی به حمایت اروپا دیده نمی‌شود و معلوم هم نیست که زلنسکی تا کجا می‌تواند مقاومت ‌کند و اروپا هم تا کجا پشت اوکراین می‌‎ایستد؟! همین مسائل پروبلماتیک سبب شده است که زلنسکی را برای رهایی از زمین سوخته به تکاپو وا دارد. واقعیت این است که زلنسکی در راستای عقلانیت به این نتیجه رسیده که استقرار صلح پایدار نه از «بروکسل» بلکه از واشنگتن می‌گذرد و کلید آن نیز در دست ترامپ است. به همین خاطر است که دست زلنسکی زیر ساتور ترامپ قرار گرفته است. به واقع درد و زخم ناشی از فرود و ضربه‌های سهمگین این ساتور بر دستان زلنسکی که همواره وظایفش را میان خیابان‌های جنگ‌زده اوکراین و کاخ ریاست‌جمهوری تقسیم کرده، ارزش آن را دارد که اوکراین لقمه چرب و نرم خرس روسی نشود.
* کارشناس مسائل بین‌الملل