دوران طلایی به پایان می‌رسد

فاطمه رحیمی- زندگی برای شرکت‌های خارجی در حال سخت‌تر شدن است. شرکت‌هایی که خواهان بقا هستند مجبورند خود را با شرایط سازگار کنند.
به گفته روبرتو گویزوتا رییس سابق شرکت کوکاکولا پانزدهم آوریل سال ۱۹۸۱ یکی از مهم‌ترین روزها در تاریخ جهان محسوب می‌شود. این تاریخ به افتتاح اولین کارخانه بسته‌بندی کوکاکولا که در چین بعد از انقلاب حزب کومونیست ساخته شد، اشاره می‌کند.
این ادعا بیش از اندازه بزرگ بود اما نامعقول هم نبود. سیاست‌های فاجعه‌آمیز مائو تسه تونگ به اقتصاد چین صدمه زد. محرک‌های اصلی این اقتصاد «چهار اختراعی بودند که به دور خود می‌چرخیدند»؛ دوچرخه، ماشین دوزندگی، پنکه و ساعت. به لطف دنگ شیائوپینگ، رهبر بعدی چین تغییراتی در شرکت‌های خارجی ایجاد شد که چین را تبدیل به یکی از بزرگ‌ترین و سریع‌ترین بازارهای رو به رشد جهان کرد.
برای سه دهه گذشته، شرکت‌های چند ملیتی افزایش یافتند. پس از بروز بحران مالی، بسیاری از شرکت‌ها به چین به عنوان یک راه نجات نگاه کردند حال به نظر می‌رسد که ممکن است دوران طلایی چین به پایان رسیده باشد.
زحمت بیشتر، دستمزد کمتر
از بعضی جهات، بازار چین هنوز اغواگرترین بازار در جهان است. هرچند این بازارها تنها حدود هشت درصد از مصرف خصوصی جهان را به خود اختصاص می‌دهند، این کشور بیش از هر کشور دیگری به رشد مصرف در سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۳ کمک کرد. شرکت‌هایی نظیر جنرال‌موتور و اپل سود سرشاری در چین به دست آورده‌اند.
اما شرایط بسیاری از شرکت‌های خارجی همچنان سخت‌تر می‌شود. بخشی از آن به دلیل تنزل رشد اقتصادی است در حالی که مخارج رو به فزونی است. پیدا کردن کارگرهای جوان مستعد سخت‌تر می‌شود و دستمزدها رو به افزایش است.
دولت چین همواره زندگی را برای شرکت‌ها در بعضی بخش‌ها مشکل کرده است- دسترسی بازار و محل‌های کارگزاری را به بانک‌های خارجی محدود و شرکت‌های اینترنتی شامل فیس‌بوک و توییتر را مسدود کرده است- اما به نظر می‌رسد درمان سخت در حال گسترش باشد. شرکت‌های سخت‌افزاری مانند چیسکو، آی‌بی‌ام (شرکت ماشین‌آلات بین‌المللی کسب‌وکار) و کوالکام (شرکت فناوری و تجهیزات ارتباطی و مخابراتی آمریکایی) با واکنش شدید ماجراهای پس از اسنودن روبه‌رو هستند، گلاکسو اسمیت‌ کلاین، شرکت چندملیتی داروسازی در یک جست‌وجوی فساد گرفتار شده است، اپل در سال گذشته مجبور به عذرخواهی تحقیرآمیز برای ارایه ضمانتنامه کافی شد و استارباکس توسط رسانه‌های دولتی برای قیمت‌های بالاتر از حد معمول متهم شده بود. در ماه مارس یک قانون گسترده حمایت از مصرف‌کننده اجرایی خواهد شد که احتمالا زنجیره‌ای از حملات جدید علیه شرکت‌های چند ملیتی را ایجاد خواهد کرد.
رقابت در حال افزایش است. چین پیش از این جدی‌ترین عرصه رقابت جهان برای برندهای جهانی بود اما شرکت‌های محلی که از نظر کیفی بسیار عقب‌مانده هستند، در حال پیوستن به این عرصه هستند. هم‌اکنون بسیاری از این شرکت‌ها تجربه برون‌مرزی دارند و برخی در حال توسعه محصولات ابتکاری هستند و مصرف‌کنندگان دیگر پول خود را صرف برندها تنها به دلیل خارجی بودنشان نمی‌کنند.
بعضی از شرکت‌ها در حال ترک کردن میدان رقابت هستند. «او رئال»، بزرگ‌ترین شرکت محصولات آرایشی در جهان اعلام کرد که به زودی فروش «گارنیر»، یکی از برندهای اصلی خود را متوقف خواهد کرد. برخی از شرکت‌هایی که در این عرصه مانده‌اند در تقلا هستند. ‌ای‌بی‌ام هفته گذشته اعلام کرد که درآمدهایش در چین طی سه ماهه آخر سال ۲۰۱۳ معادل ۲۳ درصد کاهش یافته است. «رمی» یک گروه نوشیدنی‌های فرانسوی، گزارش داد در ۹ ماه نخست سال گذشته فروش کنیاک رمی مارتین به دلیل شیب تند اقتصادی در چین با بیش از ۳۰ درصد کاهش روبه‌رو شد.
به گفته جفری ایملت، رییس شرکت جنرال الکتریک «چین بزرگ و سختکوش است، جاهای دیگری به بزرگی چین وجود دارند اما به سختکوشی آن نیستند» شرکت‌هایی که می‌خواهند در چین بمانند ملزم به تلاش بیشتری خواهند بود. بسیاری مجبور به تغییر استراتژی هستند.
پایان انحصار
نکته اول اینکه افزایش هزینه‌ها به این معنی است که کارفرمایان باید از رفتن به سوی رشد اقتصادی به سوی افزایش بهره‌وری تغییر مسیر دهند. این واضح به نظر می‌رسد اما ذهنیتی که مدت‌های مدیدی در چین وجود داشته این است که «افراد بیشتری را درگیر مشکلات کنید». یکی از راه‌های تحت کنترل درآوردن هزینه‌ها، سرمایه‌گذاری در فناوری نیروی کار جایگزین نه‌تنها در تولید بلکه در خدمات است.
نکته دوم نظارت دقیق یک الزام دیگر است. کارفرمایان شرکت داروسازی گلاکسو اسمیت‌ کلاین در لندن پذیرفتند که بخشی از مشکلاتشان در چین به دلیل عملکرد مدیران اجرایی که خارج از فرآیند و کنترل بوده به وجود آمده است. مدیران در شرکت‌ها باید رفتار مدیران اجرایی و برابری استانداردهای ایمنی با هر جای دیگری در جهان را تضمین کنند. مصرف‌کنندگان چینی حتی در رسانه‌های اجتماعی نسبت به غربی‌ها فعال‌ترند بنابراین هرگونه رسوایی بلافاصله در سراسر کشور پخش می‌شود.
نکته پایانی اینکه سیاست انحصار چین دیگر معنا ندارد. بیشتر شرکت‌ها دفاتر محلی خود را هنگامی که اقتصاد چین کوچک‌تر از دو تریلیون دلار بود، راه‌اندازی کردند. اگرچه این میزان به زودی پنج برابر خواهد شد اما بسیاری هنوز سعی می‌کنند که فعالیت خود را از شانگهای ادامه دهند. زمانی که سلیقه در مورد غذا، مد و موارد دیگری میان استان‌ها و شهرهای بزرگ که دارای جمعیتی به بزرگی جمعیت اروپا هستند، متغیر است این امر چندان منطقی نیست.
چین هنوز یک غنیمت گرانبهاست. شرکت‌هایی که می‌توانند بهره‌وری، مدیریت و پاسخ به سلایق محلی را تقویت کنند هنوز هم موفق خواهند بود اما سال‌های طلایی برای آنها در چین پایان یافته‌اند.