رازهای رشد بازار سهام

معصومه ترکمان‌احمدی*
یکی از عوامل اصلی جذابیت بازار سهام در ایران، این است که بازدهی بازارهای موازی یا رقیب به‌گونه‌ای باشد که سرمایه‌گذاران به‌طور خودخواسته و فارغ از سیاست‌های دستوری، به‌سمت بازار سهام جذب شوند. یکی از عواملی که می‌تواند منابع را به‌سمت بازار سهام سوق دهد، کاهش معقول نرخ بهره است. در سال‌های گذشته، به‌ویژه در سال گذشته، افزایش نرخ بهره در بازار پول که بر نرخ اوراق بازار سهام نیز اثر گذاشت، موجب شد منابع به‌سمت صندوق‌های درآمد ثابت یا اوراق با نرخ بهره بالا سوق یابد. نتیجه این امر کاهش تمایل به سرمایه‌گذاری در بازار سهام بود. بالا بودن نرخ بهره بدون ریسک، جذابیت سرمایه‌گذاری در بازاری همچون بازار سهام را که مبنای آن فعالیت‌های ریسکی است کاهش می‌دهد. وقتی سرمایه‌گذار بتواند بدون ریسک، نرخ‌های بهره ۳۰ تا ۳۵‌درصد و حتی در برخی موارد ۴۰‌درصد را کسب کند، تنها در صورتی وارد بازار سهام می‌شود که بتواند بازدهی بیشتری از این بازار به‌دست آورد. با توجه به شرایط اقتصادی و سیاسی پرتنش در منطقه خاورمیانه، کسب سود بیش از ۴۰درصد از بازار سرمایه کار دشواری است. به همین دلیل تمایل به بازار سرمایه در این مدت کاهش یافته است.
دولت چهاردهم سیاست‌های جدیدی را در پیش گرفته که در نتیجه آن نرخ بهره روند کاهشی پیدا کرده و بازدهی اوراقی مانند اخزا نیز کاهش یافته است. این موضوع باعث ایجاد تمایل خودخواسته به بازار سهام شده است. این مساله را می‌توان علت اصلی مثبت بودن بازار سهام در ماه‌های اخیر دانست. با این حال باید توجه داشت که مثبت‌بودن بازار در کوتاه‌مدت مطلوب نیست و هدف باید ادامه‌دار بودن رشد بازار با شیب ملایم و نرمال باشد. اگر بازار سهام با شیب ملایم رشد کند، سرمایه‌ها از بازارهایی مانند طلا، خودرو، دلار، ملک، سپرده‌های بانکی و سایر بازارهای غیرمولد به سمت بازاری که نه‌تنها مولد است بلکه بهترین‌های هر صنعت در آن پذیرفته می‌شوند، حرکت خواهند کرد. اگر تامین مالی از طریق بازار سرمایه انجام شود و عرضه و تقاضای بازار بتواند قیمت واقعی سهام و ارزش ذاتی آن را تعیین کند، این امر به رشد و حرکت اقتصاد کمک خواهد کرد چراکه یکی از ویژگی‌های یک اقتصاد سالم، پویایی بازار سهام است. برای دستیابی به این هدف، نرخ بهره نقشی اساسی ایفا می‌کند. اگر کاهش نرخ بهره که سیاست دولت جدید است، ادامه یابد، قطعا جذابیت بازار سهام افزایش خواهد یافت و بازار به‌عنوان یک عامل مولد در عرصه اقتصاد نقش‌آفرینی خواهد کرد.
یکی دیگر از عوامل موثر بر عملکرد و سودآوری شرکت‌های بورسی، نوسانات نرخ ارز، به‌ویژه نرخ ارز نیمایی است. نرخ ارز نیما مبنای صادرات و واردات است، درحالی‌که نرخ ارز بازار آزاد اگر افزایش یابد، نه‌تنها باعث فروپاشی اقتصادی می‌شود بلکه به فروپاشی سیاسی نیز منتهی خواهد شد. کنترل نرخ ارز در بازار آزاد و تلاش برای نزدیک کردن آن به نرخ ارز نیمایی موجب می‌شود شرکت‌ها بتوانند تسعیر ارز در صورت‌های مالی خود را بر مبنای نرخی که در بودجه پیش‌بینی شده، انجام دهند. این امر به افزایش سودآوری شرکت‌ها منجر خواهد شد. افزایش سودآوری و تلاش برای تک‌نرخی کردن ارز، رانت‌های ناشی از چندنرخی بودن ارز را از بین خواهد برد که این مساله در نهایت به ثبات اقتصادی کمک می‌کند. به این ترتیب، رانت‌های موجود ناشی از چند نرخی بودن ارز که در حال حاضر در اقتصاد وجود دارند، به‌طور ملموس و قانونی در سود شرکت‌ها منعکس می‌شوند و این موضوع باعث افزایش قیمت ذاتی سهام خواهد شد بنابراین تثبیت و کنترل نرخ ارز و حرکت نرخ ارز نیمایی به سوی نرخ ارز بازار آزاد، دو رکن اساسی پیشرفت بازار سرمایه و برخورداری از اقتصادی سالم و شفاف خواهند بود.
* کارشناس ارشد بازار سرمایه