راه‌حل فوری برای ناترازی نیست

محسن صفایی‌فراهانی می‌گوید که هیچ راهکار فوری برای برون‌رفت از وضعیت کمبود انرژی وجود ندارد، به این دلیل که بیش از ۴‌میلیون خودروی فرسوده فقط در همین شهر تهران با استفاده از بنزین ارزان در حال تردد هستند. در نتیجه این وضعیت هم هوای آلوده به مردم تحمیل می‌شود و هم اینکه انرژی را هدر می‌دهند. بدیهی است در کوتاه‌مدت نمی‌توان به این مشکلات سر و سامان داد، مگر اینکه با افزایش تولید انرژی تنها به دنبال سرپوش گذاشتن بر این مشکلات باشند تا از افزایش نارضایتی جلوگیری کنند اما در کلیت موضوع همچنان مشکلات اساسی پابرجا هستند و نیاز به برنامه‌ریزی دارند. محسن صفایی‌فراهانی از مدیران باسابقه صنعتی کشور محسوب می‌شود که سال‌ها در حوزه‌های مختلف صنعت فعالیت کرده و در مجلس ششم نماینده مردم تهران بود، در گفت‌وگویی تفضیلی با شانا به بررسی ریشه‌های ناترازی انرژی‌، دلایل و راهکارهای آن پرداخته است. او در این گفت‌وگو با تاکید بر اینکه واژه ناترازی عنوان محترمانه‌ای بوده که برای رفتار بدون برنامه انتخاب شده است، می‌گوید: وقتی برنامه مناسب و منظمی برای توسعه کشور تنظیم نمی‌شود و فرآیندی برای هماهنگ‌سازی ارکان کشور وجود ندارد، طبیعتا شکل‌گیری چنین وضعی نتیجه نحوه عملکرد آنهاست. وقتی اصرار است به تمام مناطق دوردست کشور بدون بررسی اقتصادی و امکان‌پذیری، گازرسانی انجام شود باید به این موضوع توجه می‌شد که آیا این بهترین روش برای خدمات‌رسانی است؟ بدون توجه به ارزیابی و مطالعات سرزمینی، اقدام‌هایی شعارگونه انجام شد که امروز نتیجه آن را ملاحظه می‌کنید. او تصمیم‌هایی همچون «اعلام خاموشی‌ها» و «قطع گاز و برق کارخانه‌های صنعتی» را حاصل فقدان مدیریت و برنامه‌ریزی مناسب در دهه‌های اخیر دانست و افزود: به‌ طور طبیعی کشوری که قصد دارد تبدیل به قدرت نخست منطقه شود، باید مشخص می‌کرد برای دستیابی به آن هدف، در چه حوزه‌هایی از زیرساخت‌های مورد نیاز سرمایه‌گذاری کند تا بتواند از آنها به شکل بهینه استفاده کند! با وجودی که براساس آمارهای بین‌المللی، ایران در زمینه ذخایر نفت و گاز یکی از پنج کشور اول جهان است اما اینطور به نظر می‌رسد که برنامه‌ریزان کشور به‌ویژه سازمان برنامه و بودجه و وزارتخانه‌های مرتبط در طول ۳۰‌سال گذشته به لزوم داشتن این برنامه جامع توجه نکردند و به موضوع مقدار سرمایه‌گذاری در حوزه زیرساخت‌های تولید انرژی توجه کافی نداشتند. آنچه امروز شاهد هستید نتیجه نبود توان مدیریتی و برنامه‌ریزی در دهه‌های اخیر است. این در حالی است که معنا و مفهوم برنامه پنج ‌ساله یا ۲۰‌ساله این است که مسوولان در یک روند طولانی‌مدت باید روند توسعه کشور را به موازات و در امتداد هم ببینند. اگر قرار بود کشور توسعه صنعتی داشته باشد، باید بسترهای مناسب برای تامین انرژی مورد نیاز و مصرف بهینه آن را از طریق نیروگاه‌های با راندمان اقتصادی و ایجاد خطوط انتقال برق مناسب پیش‌بینی و ایجاد می‌کردند اما شاهدید که برنامه‌های ناقص و غیرکارشناسی چگونه سبب ضرر و زیان آحاد ملت شده است! صفایی‌فراهانی بر این باور است که وقتی وزارت صنعت، معدن و تجارت به مردم و بخش ‌خصوصی مجوز احداث تاسیسات صنعتی را می‌دهد بدون توجه به اقتصاد انرژی این مجوزها را صادر می‌کند. او اضافه می‌کند: آیا وزارت نیرو متناسب با آن برنامه توسعه صنعتی مبادرت به سرمایه‌گذاری متناسب در تولید انرژی می‌کند؟ متاسفانه آنچه در ادوار گذشته مورد بی‌توجهی قرار گرفته، متوازن بودن برنامه توسعه در بخش‌های مختلف کشور بوده و فقط به‌ صورت بی‌رویه، مصرف انرژی را با بی‌برنامگی و ایجاد صنایع پرمصرف انرژی و محصولات انرژی‌بر افزایش دادند. موضوع دیگر در حوزه تقویت و توسعه زیرساخت تولید انرژی باید با یک انسجام و پیوستگی ویژه‌ای برنامه‌ریزی می‌شد و این مهم باید براساس یک مطالعات جامع منطقه‌ای صورت می‌گرفت. به اعتقاد بنده، منشأ این مشکلات نبود انسجام و پیوستگی برنامه‌های توسعه کشور در ادوار گذشته، ضعف عملکرد دولت‌های مختلف در متوازن کردن اجرای همان برنامه‌های ناقص توسعه بوده است. این سازمان وظیفه هماهنگ‌سازی دستگاه‌های اجرایی برای انسجام لازم در نظام برنامه‌ای را به ‌عهده داشته است اما متاسفانه در بستر کارشناسی آن، توان و شناخت کافی برای ایجاد این هماهنگی به ‌وجود نیامد.
معضلی به نام مصرف بالا
صفایی‌فراهانی اهمیت برنامه‌ریزی علمی و متوازن در عرصه حکمرانی کشور را امری حیاتی می‌داند و می‌گوید: وقتی رشد مصرف انرژی به سالانه ۸ تا ۹درصد می‌رسد باید این موضوع را در نظر گرفت که آیا زیرساخت‌ها متناسب با این روند مصرف توسعه می‌یابد یا خیر. وقتی برنامه‌ منسجمی برای توسعه وجود ندارد، نتیجه همین وضعی می‌شود که اکنون ملاحظه می‌کنید. اقتصاد مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته است و نباید ابعاد مختلف آن را به‌صورت مجزا و جداگانه بررسی کرد. وقتی قیمت‌گذاری در یک کشور به دلایل سیاسی و به شکل ناصحیحی صورت گیرد، چنین تبعاتی را نیز به دنبال دارد.