6 - 12 - 2022
راهکارهای تامین مالی از کانال بورس
هادی مومنی، مسعود کریمی - «تامین مالی»، واژهای که این روزها از سوی بزرگان اقتصادی در ایران زیاد شنیده میشود. در این میان بازار سرمایه در کنار سیستم بانکی در کشور دو شاهراه عمده و اساسی حلوفصل تامین نقدینگی پروژههای ملی هستند. نگاهی به آمارها نشان میدهد که به دلیل گستردگی سازوکار سیستم بانکی در کشور و آشنا نبودن فعالان اقتصادی با فرآیند تامین مالی از کانال بازار سرمایه، بانکها نقش عمده و قابل اعتنایی در تامین مالی برعهده دارند و بازار سرمایه بخش کم و غیرقابل اتکایی از تامین مالی را در کلیت اقتصاد کشور بر دوش میکشد. این در حالی است که بر اساس نوع فراهمسازی تامین مالی که در سیستم بانک و بازار سرمایه تعریف شده است علاوه بر اینکه تامین مالی از سوی بازار سرمایه با هزینههای کمتری همراه است، ارزشآفرین بودن منابع مالی در این بازار آن هم در شرایط فعلی که ارزش بازار سرمایه به بیش از ۴۲۵ هزار میلیارد ریال رسیده است به خوبی میتواند قدرت تامین مالی از سوی بورس را نشان دهد. البته این واقعیت هم وجود دارد که بازار سرمایه در مقابل کل سیستم بانکی به دلیل قدمت و گستردگی و حمایتهای دولتی و غیردولتی ارزش و اعتبار متفاوتی دارد اما باید به این مساله بسیار مهم و اساسی نیز اشاره کنیم که شفافیت، سهولت و تنوع صنایع در بازار سرمایه که توانسته است بنگاههای بزرگ اقتصادی در کشور را در اختیار داشته باشد به روشنی میتواند انگیزههای بیشتری را برای تامین مالی به تصمیمگیرندگان بزرگ اقتصادی که به دنبال حلوفصل مشکل جذب نقدینگی هستند تحمیل کند. به هر حال هر بازاری در هر اقتصادی با نوسان و نقاط مثبت و منفی همراه است و در این میان سیستم بانکی با نرخهای بهره بالا و در سویی دیگر بازار سرمایه با تنوع ابزارهای مالی و صنعتهای جذاب برای تامین مالی هر یک میتواند بخشی از تامین مالی بنگاههای اقتصادی کشور را برعهده بگیرند. ذکر این نکته نیز ضروری است که با ادامه فضای مثبت فعلی در بازار سرمایه مسوولان و تصمیمگیرندگان این نهاد سرمایهپذیر نیز باید با تعامل بیشتر با سطوح بالای ارکان اقتصادی و شفاف کردن سهولت تامین مالی در بازار سرمایه ذهنها را نسبت به این بازار برای انجام دادن تامین مالی روشنتر کنند تا در آیندهای نزدیک بازار سرمایه سهم بزرگی از تامین مالی را برعهده بگیرند. برای کنکاش و بررسی اینکه بازار سرمایه چگونه میتواند نقش پررنگی در تامین مالی در کشور بر عهده داشته باشد گروه بورس روزنامه «جهانصنعت» با ۱۲ کارشناس که شامل «یک نماینده مجلس، دو مقام رسمی بورس، چهار مدیرعامل کارگزاری، چهار کارشناس و فعال بازار سرمایه و یکی از اعضای انجمن حسابداران کشور» میشود، گفتوگوهایی انجام داده است که در ادامه این گزارش و نگاه نخست روزنامه آن را میخوانید.
تامین مالی ارزانتر
ایوب باقرتبار، مدیر نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس درخصوص تامین مالی اظهار داشت: تامین مالی به دو روش طبقهبندی میشود؛ روش اول تامین مالی از طریق بورس و روش دوم تامین مالی از طریق بازار پول انجام میگیرد. وی خاطرنشان کرد: در بازار پول منابع کوتاهمدت در اختیار افراد قرار میگیرد به عنوان مثال چون سپردههای بانک کوتاهمدتتر است بنابراین منابع را کوتاهمدت در اختیار مردم قرار میدهد. در سویی دیگر، برای تامین مالی در بلندمدت باید به بازار سرمایه آمد زیرا برای اجرای پروژه، تاسیس شرکت، تاسیس پتروشیمی یا کارخانه مدت زمان طولانیتری مثلا سه یا پنج سال نیاز دارد. وی با اشاره به تامین مالی از طریق بازار سرمایه اذعان داشت: بازار سرمایه از طریق انتشار اوراق بدهی و انتشار اوراق سهام تامین مالی میکند. علاوه بر این در روش انتشار اوراق سهام، شرکت سهام را منتشر میکند و افراد و شرکتهایی که در بورس هستند به دادوستد این سهام میپردازند. در سویی دیگر شرکت با انتشار اوراق بدهی، صکوک و اوراق مرابحه در بازار اولیه منتشر میشود که افراد و شرکتها در بورس و فرابورس با خرید و فروش باعث افزایش سرمایه شرکت میشوند. باقرتبار معتقد است: تامین مالی از طریق بازار سرمایه ارزانتر است زیرا شرکت مستقیما به سرمایهگذار مراجعه میکند که واسطی بین این دو معمولا وجود ندارد.
دید بلندمدت در بورس
در سویی دیگر شاهین شایانآرانی دکترای DBA از دانشگاه کالیفرنیا در خصوص تامین مالی نیز اذعان داشت: تامین مالی شرکتها به دو روش قرض کردن و جذب منابع سرمایهای صورت میگیرد. وی گفت: در روش قرض کردن یا اصطلاحا «تامین ابزار بدهی» بانکها نقش اصلی را دارند و این روش به صورت منابعی است که توسط بانکها در قالب وامهای مدتدار داده میشود و متقاضیان تامین مالی موظفند طبق قرارداد مبلغی را پرداخت کنند و این تعهد شرکت به بانک است که اصل و فرع را در مدتهای مختلف پرداخت کند. شایانآرانی با اشاره به دومین روش نیز ابراز داشت: شرکتها افزایش سرمایه میدهند به نوعی که مالکیتش را واگذار میکنند. فوقتخصص مدیریت اجرایی دانشگاه هاروارد خاطرنشان کرد: خرید سهام تعهدی نیست که سهامدار بعد از مدتی اصل و فرع را بازپرداخت کند و سهامدار میتواند در مدیریت و مجمع شرکت کرده و تاثیرگذار باشد.
این کارشناس بازار سرمایه اظهار داشت: اگر تامین مالی از طریق بازار سرمایه انجام شود چون دید بلندمدت و پایدارتر است، سهامدار در ریسک «سود و زیان» شریک و در نهایت سودی که به سهامدار میرسد بیشتر از بانک خواهد بود. وی افزود: بازپرداخت وام بانکی از سال دوم و سوم شروع میشود اما در بازار سرمایه اینگونه نیست. شایانآرانی با اشاره به اوراق مشارکت نیز عنوان کرد: اوراق مشارکت هم مشابه تسهیلات بانکی است با این تفاوت که محدودیتهای نظام بانکی در آن دخیل نیست و منعطفتر است.
حجم بالای تامین مالی
همچنین بهروز زارع، مدیرعامل تامین سرمایه سپهر گفت: تامین مالی از طریق بازار سرمایه ارزان است اما متاسفانه سهم بازار سرمایه در تامین مالی کشور کوچک است این در حالی است که شکل متداول تامین مالی از طریق بازار سرمایه به صورت بلندمدت و از طریق بازار پول در مدت کوتاهتری انجام میگیرد زیرا ابزارهای بازار پول دارای دوره عمر کمتر از یکسال و ابزارهای بازار سرمایه دوره عمر بالاتری دارند. وی خاطرنشان کرد: اوراق مشارکتی که در بانکها به فروش میرسد از ابزارهای بازار سرمایه است. افزون بر این، بانکها اساسا توانایی تامین مالی در کوتاهمدت و در حجمهای بزرگ را ندارند و بیشتر مایلند تسهیلات کوتاهمدت را تامین کنند. زارع افزود: بازار سرمایه شفافیت بیشتری در این موضوع دارد و هزینهها برای تامین مالی مشخص است. وی تصریح کرد: تنوع ابزارهای مالی هنوز در بازار سرمایه آن طور که باید گسترده نشده است همچنین پیشبینی میشود که در آینده با اعتماد بیشتر بازار سرمایه سهم بیشتری را در تامین مالی بنگاهها به خود اختصاص دهد.
ظرفیت بالای بازار سرمایه
علاوه به این فردین آقابزرگی، مدیرعامل کارگزاری اطمینان سهم با اشاره به مزیتهای تامین مالی از طریق بازار سرمایه اذعان داشت: فضای سالم برای تامین مالی از طریق بازار سرمایه با توجه به رشد بازار این امکان را فراهم کرده که شرکتها و صنایع مختلف بتوانند منابع لازم را از این بازار به دست آورند این در حالی است که با توجه به محدودیتهایی که در نظام پولی وجود دارد یکی از گزینههای ارجح، بازار بورس برای تامین مالی است. این کارشناس بازار سرمایه ابراز داشت: حدود ۵۰ درصد تولید ناخالص داخلی کشور که به عبارتی ۵۱۰ هزار میلیارد تومان است، ظرفیت بازار سرمایه شده است که این موضوع حکایت تامین مالی و جذابیت سرمایهگذاری در بورس را تایید میکند. وی گفت: بنابراین با مقایسه بازار سرمایه و بازار پول به این نتیجه میرسیم که گستردگی و توسعه بازار سرمایه نسبت به توانایی اعطای تسهیلات از بازار پول به شدت پیشی گرفته است.
جذب منابع بدون استرس
افزون بر این محمد حسننژاد، نماینده مجلس و عضو کمیسیون اقتصادی با اشاره به تامین مالی گفت: تامین مالی بهتر است که از طریق بازار سرمایه انجام شود زیرا در این روش مدیریت تحت فشار نیست و تامین مالی بدون استرس انجام خواهد شد که در نهایت با افزایش سرمایه قدرت مانور شرکت در بحثهای مختلف مانند تاسیس شرکتهای دیگر زیاد خواهد شد. حسننژاد خاطرنشان کرد: در تامین مالی از طریق بانک و اوراق مشارکت عملا بدهی اتفاق میافتد که باعث ایجاد فشار روی مدیریت حاکم بر شرکتها میشود و در نتیجه نمیتواند به تصمیمگیری مناسب ختم شود. وی گفت: تامین مالی از طریق بانک به دلیل اینکه منابع مالی بانکها محدود است و باید این کار از طریق اعتبار آنها از کانال بانک مرکزی انجام شود که در نهایت این امر موجب تورم خواهد شد. این نماینده مجلس تصریح کرد: در حال حاضر برای شرکتها و دولت بهترین راه تامین مالی از طریق بازار سرمایه است زیرا شفافیت و به صرفه بودن آن امری مهم به حساب میآید.
ریسک پایینتر
همچنین امیر افسر، کارشناس بازار سرمایه در خصوص تامین مالی از طریق بورس اظهار داشت: تامین مالی از طریق بازار سرمایه باعث میشود که شرکتها با ریسک کمتر و با سهولت بیشتری منابع مالی خود را به دست آورند این در حالی است که شرکتها برای گرفتن وام از بانک نیازمند ضمانتهای سنگین و پرداخت بهره ثابت هستند که در بورس شاهد این محدودیتها نیستیم. وی گفت: کاهش ریسک در بازار سرمایه باعث میشود که سهامدار در زیان و سود حاصل از سرمایهگذاری مشارکت کند و فقط بهره ثابت به آن تعلق نمیگیرد. افسر با اشاره به معایب تامین مالی از طریق بورس نسبت به بانک عنوان کرد: در صورتی که شرکتهای سرمایهپذیر احساس کنند که مزیت سرمایهگذاری بسیار بیشتر از سود بانکی است، تامین مالی از طریق بانک با فروش اوراق قرضه صورت نمیگیرد تا بتوانند با تامین مالی از سوی بورس به جذب منابع مالی موردنیاز اقدام کنند.
تامین مالی تخصصی
علاوه بر این حامد ستاک، کارشناس بازار سرمایه ابراز داشت: اراده بازار و همچنین بنگاههای اقتصادی تامین مالی از طریق بازار سرمایه است و علت اصلی این موضوع ارزان بودن تامین مالی میباشد به طوری که اگر تامین مالی بنگاهها از طریق بازار سرمایه انجام شود در واقع واسطههایی که خود باعث هزینههای مضاعفی برای این تامین مالی هستند خود به خود حذف شده و سودآوری شرکتها به واسطه کاهش هزینههای مالی افزایش یافته و این امر باعث افزایش ارزش شرکتها و در نهایت رشد قیمتی آنها خواهد شد. ستاک با اشاره به دیگر مزیت تامین مالی از طریق بازار سرمایه اذعان داشت: تامین مالی در این بازار به صورت مستقیم انجام میگیرد به طوری که سرمایهگذار و سرمایهپذیر به صورت مستقیم با هم در ارتباط هستند و منابع به صورت مستقیم وارد شرکتها میشود.
وی درخصوص معایب این روش نیز خاطرنشان کرد: تامین مالی از طریق بازار سرمایه به دلیل تخصصی بودن سرمایهگذاری ممکن است گاهی ورود سرمایهها در محل مناسب خود دچار اشتباه محاسباتی شود این در حالی است که تامین مالی از طریق بانکها به دلیل اینکه بانکها از متخصصان سرمایهگذاری بهره میبرند دچار خطای کمتری میشود.
این کارشناس بازار سرمایه تصریح کرد: در مجموع بهتر است که تامین مالی همانند کشورهای پیشرفته که به همین ترتیب است از طریق بازار سرمایه انجام شود و با توجه به وجود نهاد ناظر همچون سازمان بورس اوراق بهادار و همچنین نهاد اجرایی مانند شرکت بورس تهران باعث پایین آمدن درصد ضریب خطا و انحراف میشود.
تخصیص بهینه منابع
در همین زمینه بهزاد روحی، مدیرعامل کارگزاری آریا بورس نیز اظهار داشت: تامین مالی در بازار سرمایه باعث میشود که پولها و منابع به سمت پردرآمدترین شاخههای منابع اقتصادی حرکت کند این در حالی است که با سرازیر شدن سرمایه ها در بورس تصمیمات عرضهکنندههای این سرمایهها عقلانی و بررسی شدهتر از بازار پول است. علاوه بر این، کار بازار سرمایه هم تخصیص بهینه منابع است به طوری که منابع را به ثروتمندترین فعالیتها که در نتیجه موجب افزایش درآمد ملی خواهد شد، اختصاص میدهد که در این حالت اقتصاد شروع به پویایی و فعالیتهای بیشتری خواهد کرد. این کارشناس بازار سرمایه نیز اذعان داشت: در بانک نظارت وجود ندارد که سهام شرکتی که فروخته میشود سودده است یا خیر و در حال حاضر هم در اوراق مشارکت به همین ترتیب عمل میشود اما در سویی دیگر سازمان بورس به سودآوری فعالیت شرکتها نظارت میکند. همچنین روحی خاطرنشان کرد: ۵۰، ۶۰ سال است که خرید اوراق مشارکت و قرضه از بانک برای مردم عادت شده و بانک مبلغ قابل توجهی از شرکتی که قصد تامین مالی دارد، میگیرد اما در بازار سرمایه به این شکل نیست و باید این روند اصلاح شود.
اصلاح نگاهها
هاشم باروتی، مدیرعامل کارگزاری پارس ایده درباره تامین مالی ابراز داشت: تامین مالی اصولا برای شرکتها از طریق بازار سرمایه، بانکها و اوراق مشارکت صورت میگیرد این در حالی است که تامین مالی از طریق بازار سرمایه هزینهبر است به همین دلیل شرکتها ترجیح میدهند از طریق بانکها و اوراق مشارکت تامین مالی کنند و بعد از آن به سمت بازار سرمایه سوق پیدا کنند. در سویی دیگر سهامداران عمده با حمایت از سهامشان در بورس میزان مشارکت اشخاص حقیقی و حقوقی را در شرکت افزایش میدهند که این از مزایای این اتفاق در بازار سرمایه شمرده میشود. افزون بر این، هر سهامدار میتواند با یک برگه سهم مدعی شود و مدیران شرکت را به حساب و کتاب و چالش بکشند که در این حالت شرکتها ترجیح میدهند با حقیقیهای کمتری کار کنند و بیشتر به سمت حقوقیهای بازار حرکت کنند. وی گفت: دولت با کاهش نرخ تورم باعث میشود تا توجیه استفاده از منابع بانکی برای شرکتها افزایش پیدا کند. از این رو شرکتها مایلند که در وضعیت نرمالتری به سراغ بانکها برای تامین مالی بروند. در سویی دیگر، بانکها مایلند نقدینگی را به بازار سرمایه سوق دهند زیرا حجم معاملات و نقدینگی بیشتر در گردش هستند.
فرصت بزرگ بازار سرمایه
دارستانی، کارشناس بورس نیز ابراز داشت: یکی از کارکردهای اصلی بازار سرمایه بحث تامین مالی است که از طریق بازارهای اولیه انجام میگیرد. این در حالی است که در همه جای دنیا به تامین مالی بهعنوان یک فرصت نگاه میشود زیرا ارزانترین راه برای شرکتها بازار سرمایه است. علاوه بر این تامین مالی در بازار سرمایه به دو بحث پذیرهنویسی اولیه شرکتها به عنوان مثال بانک خاورمیانه که برای تاسیس این بانک ۵۰۰ هزار میلیارد تومان از طریق بازار سرمایه و ۵۰۰ هزار میلیارد تومان از طریق موسسهها تامین مالی شد. همچنین بحث افزایش سرمایه شرکتها که در این روش شرکتهای پذیرفته شده افزایش سرمایه میگیرند تقسیم میشود. وی گفت: در تامین مالی از طریق بانک باید سودی داده شود اما در بازار بورس به این شکل نیست. وی خاطرنشان کرد: شرکتهایی که تامین مالی از طریق بازار سرمایه دریافت میکنند به دلیل اینکه اقشار مختلف مردم درگیر هستند و تضمین سود هم انجام نمیگیرد ارزانتر است. این کارشناس بازار سرمایه اظهار داشت: در صورتی که بازار منفی باشد استقبال سهامداران برای تامین مالی و تاسیس شرکتها نیز کاهش پیدا میکند. در سویی دیگر، در تامین مالی از طریق بازار سرمایه سودی تضمین نمیشود اما افرادی که در بازار سرمایه در بحث تامین مالی شرکت میکنند یک سطح ریسک هم در نظر دارند. وی افزود: هزینه مالی تامین مالی از طریق سیستم بانکی هزینه مورد قبول مالیاتی است به این دلیل که شرکتها برای تامین مالی از طریق بازار سرمایه باید به تعادل ساختار سرمایه توجه کنند.
شفافیت بیشتر
همچنین نظامالدین ملکآرایی، عضو انجمن حسابداران تصریح کرد: تامین مالی از طرق مختلف، بازار سرمایه، بانکها یا صدور اوراق مشارکت صورت میگیرد. وی افزود: اقتصاد کلان مملکت باید تسهیلاتی را ایجاد کند تا کسانی که به دنبال افزایش سرمایه هستند، بتوانند از سه روش یادشده اقدام کنند. این در حالی است که شرکتها از طریق فروش سهام در بازار سرمایه که یکی از راههای تامین مالی است، افزایش سرمایه میدهند. همچنین به دلیل مرتفع نشدن نیاز مالی از طریق بازار سرمایه خیلیها از بازار به طرف بانکها حرکت میکنند یا از طریق بازار آزاد هم میتواند این عمل صورت بگیرد. بهعنوان مثال یک شرکت ۸۰ درصد از طریق بازار سرمایه و ۲۰ درصد مابقی را از طریق سایر ابزارها تامین مالی میکند. در سویی دیگر، شرکتهایی که برای تامین مالی وارد بورس میشوند باید گزارش تایید حسابرس، گزارش توجیهی و… را داشته باشند. افزون بر این شرکت باید صورتهای مالی و گزارشهای سه سال گذشته را به بورس ارایه کرده تا شرکت بورس برای ورود این شرکت تصمیمگیری کند. این در حالی است که بورس بیشتر به صورتهای مالی که حسابرسی شدهاند توجه میکند. علاوه بر این، در روش تامین مالی از طریق بانک، حسابدار رسمی صورتهای مالی را بررسی میکند تا مشخص شود که چه شرکتهایی میتوانند افزایش سرمایه بدهند و چه شرکتهایی میتوانند وام بگیرند.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد