«راه‌آهن» و «اورامانات» در راه یونسکو

معاون میراث فرهنگی صبح دیروز با حضور مدیران کل‌ بخش‌های مختلف این معاونت در جمع اصحاب رسانه حاضر شد و به بیان بخشی از عملکرد این معاونت در سال ۹۸ همزمان با روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی و روز جهانی موزه‌ها پرداخت.
محمدحسن طالبیان با اشاره به آنکه امسال ۲۹ اردیبهشت روز جهانی موزه‌هاست و ۲۹ فروردین نیز روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی بود، گفت: شعار روز جهانی موزه‌ها و روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی تقریبا همسو با یکدیگر است چنان‌که یکی موزه‌ها شعار برابری و دیگری فرهنگ مشترک، میراث مشترک و مسوولیت مشترک را در راس برنامه‌های خود قرار داده است. حال با فراگیر شدن ویروس کرونا شاهد آن هستیم که تمام بخش‌های کره زمین همچون یک شبکه به یکدیگر پیوسته هستند و این‌گونه نیست که اگر کشوری درگیر مسئله‌ای شود سایر کشورها از آن مجزا شوند، میراث فرهنگی نیز میراث مشترک بشری است که تحت تاثیر این اتفاقات قرار دارد.
آماده شدن بسترهای الکترونیکی برای پوشش زنده موزه‌ها
معاون میراث فرهنگی کشور در ادامه به فعالیت‌های این معاونت در دوره کرونا اشاره کرد و گفت: هرچند کرونا باعث تعطیلی موزه‌ها و محوطه‌های تاریخی شد اما ما را به این فکر انداخت که چطور می‌توانیم امکان بازدید از این مجموعه‌ها را برای افرادی که در خانه هستند، فراهم کنیم. از این رو در ۱۳ روز نوروز هر روز یک موزه را به صورت زنده نشان دادیم. همین فعالیت سبب شد تا بتوانیم از ظرفیت‌های ایجاد شده در فضای مجازی بیشتر استفاده کنیم. بعد از کرونا نیز این مهم را ادامه خواهیم داد چنان‌که بستر الکترونیکی برای ۱۰۰ موزه و محوطه آماده خواهد شد. اکنون زمان یک تحول است و این تحول به مرور زمان به سایر محوطه‌ها و موزه‌ها نیز خواهد رسید.
طالبیان همچنین از آماده شدن فیلم‌های کوتاه چنددقیقه‌ای برای بارگذاری روی آپارات به مناسبت روز بناها و محوطه‌های تاریخی خبر داد و گفت: این روند طی سال ادامه خواهد داشت و ما درصدد آن هستیم که به مناسبت روز جهانی موزه‌ها خبرهای خوبی را منتشر کنیم چنان‌که در حال حاضر تعداد موزه‌های کشور به ۷۰۰ موزه رسیده که از این میان ۱۵۹ موزه خصوصی هستند.
به گفته طالبیان، تصویب هیات امنایی شدن محوطه‌ها به لحاظ کارشناسی یک آیین‌نامه اجرایی بسیار مهم است چراکه در این حوزه چاره‌ای جز مشارکت مردم وجود ندارد.
او خاطرنشان کرد: از ۲۰ فروردین‌ماه با رعایت پروتکل‌های بهداشتی، کارگاه‌های مرمتی فعال شده‌اند در این میان سامانه معاونت میراث فرهنگی نیز جامع شد.
راه‌آهن، اورامانات و کاروانسراها در راه جهانی شدن
معاون میراث فرهنگی کشور در خصوص پرونده‌های میراث جهانی ایران که در راه یونسکو هستند، گفت: امسال پرونده راه‌آهن را به یونسکو ارائه دادیم که قرار بود تیر ماه در چین به بررسی گذاشته شود اما با توجه به شرایط ویژه شیوع کرونا، کمیته میراث جهانی اعلام کرد مراسم این کمیته به تعویق خواهد افتاد. بعد از راه‌آهن پرونده اورامانات که منظر فرهنگی است، به یونسکو ارائه می‌شود و قرار است بازرسان یونسکو در تابستان به ایران بیایند. کاروانسراها نیز پرونده‌ دیگری است که در حال تهیه آن و ارائه به یونسکو هستیم. در حوزه میراث معنوی نیز پنج پرونده ازجمله جشن سده، رباب، آیین رضوی، خوشنویسی و یلدا را آماده کرده‌ایم که برخی از این پرونده‌ها به صورت مشترک با کشورهای همسایه ثبت جهانی خواهند شد.
این نشست با صحبت‌های محمدرضا کارگر (مدیرکل موزه‌ها و اموال منقول تاریخی) ادامه یافت. او در خصوص کرونا و تاثیری که در بازدید از موزه‌ها داشت، گفت: اگر نتوانیم در این شرایط راه‌های ارتباطی بین مخاطبان و موزه را پیدا کنیم دچار افت شدید مخاطب خواهیم شد که درآمد موزه‌ها را تحت‌الشعاع قرار می‌دهند. در حال حاضر رصد موزه‌های دنیا را انجام می‌دهیم تا بتوانیم از راهکارهای آنها استفاده کنیم. شاید استفاده از تکنولوژی فرصت خوبی باشد و بعدها شاهد تحولی در این عرصه باشیم.
کارگر ادامه داد: اکنون در زمانه‌ای قرار گرفته‌ایم که تغییر قرن را پیش‌رو داریم و کمتر از دو سال برای ورود به قرن ۱۵ زمان داریم. باید دستاوردهایمان را در حوزه موزه‌داری به نمایش بگذاریم و شرایط جدیدی را در این حوزه رقم بزنیم.
او در خصوص هیات امنایی شدن موزه‌ها نیز گفت: موزه‌ها از صرفا دولتی بودن به سمت اداره توسط مردم و افراد دارای نظرهای خاص معطوف شده‌اند. این تغییر بسیار جدی است. تلاش کردیم موزه‌ها را از نیاز تسهیلات دولتی به سمت سرمایه‌های مردمی و اجتماعی سوق دهیم. حدود یک قرن است که بحث موزه‌داری در ایران مطرح شده و از سال ۱۳۰۱ تا ۱۳۹۲ تعداد موزه‌های کشور ۴۵۹ موزه بود که از این میان ۴۲ موزه خصوصی بودند اما امروز در سال ۱۳۹۹، ۷۰۸ موزه داریم که ۱۵۹ موزه خصوصی هستند.
سیدهادی احمدی روئینی مدیرکل دفتر حفظ و احیای بناها، بافت‌ها و محوطه‌های تاریخی نیز در خصوص تصویب قانون احیای بافت‌های تاریخی گفت: طی ۷۰ سال گذشته چنین قانونی تصویب نشده بود و این مهم باید مورد توجه قرار گیرد. هرچند تمام نیازهای ما را برآورده نمی‌کند اما بسیار نیکوست. در این میان تهیه فهرست‌بهای ویژه بناهای تاریخی نیز انجام شد و استانداردسازی مصالح فنی اجرایی مرمت را در دست داریم.
او ادامه داد: طی سال گذشته برای نخستین بار شاهد بازگشت یک اثر تاریخی خارج شده از ثبت به فهرست میراث ملی بودیم. این کار توسط دیوان عدالت اداری انجام شد و ویلای نمازی به آثار ملی بازگشت. همچنین نجات رادیوسیتی از تخریب را شاهد بودیم. به زودی نیز شاهد افتتاح کارگاه مرمت در کاخ صفی‌آباد بهشهر خواهیم بود که این کاخ به میراث فرهنگی تحویل داده شده است. درصدد آن هستیم تا بتوانیم امکان بازدید از این کاخ را فراهم کنیم چراکه از دوره صفویه تاکنون درهای این کاخ به روی عموم باز نشده است.
عدم اختصاص بودجه تامین خسارت سیل در سال ۹۸
به گفته احمدی، برآورد خسارت سیل در سال ۹۸ به میراث فرهنگی با وجود آنکه میلیاردها تومان بود اما تنها حدود ۱۰۰ میلیارد تومان درنظر گرفته شد که هنوز اختصاص نیافته است.
فرهاد عزیزی (مدیرکل دفتر امور پایگاه‌های جهانی) با اشاره به فعالیت ۹۲ پایگاه ملی و ۲۴ پایگاه جهانی در کشور گفت: بزرگ‌ترین معضل ما در این حوزه عدم تخصیص به موقع اعتبارات است اما با این وجود سعی کردیم تمام پروژه‌ها را تا حدودی انجام دهیم. در سال گذشته نیز هفت پایگاه ملی به پایگاه‌های ما اضافه شد و اکنون آماده‌سازی پایگاه اورامانات را انجام می‌دهیم.
او ادامه داد: در حال حاضر برای پرونده ثبت جهانی اورامانات ۲۷ روستا ثبت ملی شده‌اند و چهار سایت‌موزه در دست اقدام است. ۵۰ پروژه مطالعاتی نیز در حوزه‌های مختلف اعم از اطلس‌ باستان‌شناسی اورامان، مردم‌شناسی، اسناد و نسخ خطی و معماری در حال انجام است.
به گفته عزیزی، هیات امنایی شدن بناهای تاریخی و محوطه‌ها می‌تواند بخشی از مشکلات مالی و اداری را حل کند و فرصت مناسبی برای جذب منابع ایجاد کرده است. ضمن آنکه زیرساخت‌های الکترونیکی در حال ساماندهی است.
مصطفی پورعلی (مدیرکل دفتر ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی) نیز با اشاره به آنکه در ثبت جهانی پرونده کاروانسراهای ایران سعی شده هر استان حداقل یک اثر در این پرونده داشته باشد، گفت: درصدد آن هستیم تا همه استان‌ها را درگیر پرونده‌های میراث جهانی کنیم و بعد از پرونده جنگل‌های هیرکانی، قنات‌ها و غیره که چند استان در آن درگیر بودند، اکنون پرونده کاروانسراها را داریم. در عین حال با همکاری آستان قدس رضوی، آیین رضوی و خوشنویسی را برای ثبت جهانی فرستاده‌ایم.
طرح «میراث بان» در شرف اجراست
طالبیان نیز در پاسخ به سوالی مبنی بر چرایی افزایش حفاری‌های غیرمجاز در محوطه‌های تاریخی و باستانی که به دلیل شیوع ویروس کرونا با کاهش تردد مواجه شده‌اند و ارائه آمار در این خصوص گفت: یگان حفاظت دسترسی آنلاین برای حفاظت را فراهم کرده و در حوزه مجازی نیز رصدهای خود را انجام می‌دهد. در سال ۹۸، ۲۷۰۰ کار قضایی و اخطاریه انجام شد که ۲۰۱۳ مورد مجرم داشت و ۴۰۰ مورد در مرحله قضایی هستند. در خصوص طرح میراث‌بان نیز می‌توان گفت دستورالعمل آن انجام شده و در شورایعالی موردتوجه قرار گرفته و اختیارات آن به وزیر تعلق گرفته و دستورالعمل آن در حال انجام است. هرچند قبول داریم حفاری‌های متعددی در فضای تعطیلی کرونایی صورت گرفته اما در حال حاضر آمار دقیقی از آن در دست نداریم و به زودی این آمار را توسط یگان حفاظت اعلام خواهیم کرد اما طی سال ۹۸، ۶۴۵ مورد برخورد قانونی با حفاران غیرمجاز را داشتیم. ۱۹۹۰ نفر دستگیر شدند و ۳۱ هزار و ۳۰۰ شیء اموال فرهنگی و تاریخی تقلبی یا اصلی از دوره‌های مختلف کشف و ضبط شدند. در این میان ۳۳۸ دستگاه فلزیاب نیز توقیف شد.
او ادامه داد: به دنبال پایش الکترونیکی گسترده در کل کشور در خصوص محوطه‌ها هستیم. از این رو قصد داریم این محوطه‌ها را به دوربین‌های مخفی مجهز کنیم. حتی به زودی سامانه‌ای یکپارچه برای ساماندهی پایش‌ها اجرا خواهد شد. این پایش‌ها ماهواره‌ای و الکترونیکی خواهند بود ضمن آنکه جذب مشارکت‌های مردمی، سمن‌ها، میراث‌بان‌ و… را طلب می‌کنیم.
کارگر نیز در پاسخ به سوالی مبنی بر پرداخت حق‌الکشف آثار تاریخی گفت: در گذشته سازمان میراث حساب مستقلی برای پرداخت حق‌الکشف‌ها داشت اما بعدها بنا بر آن گذاشته شد تا کل حق‌الکشف توسط دادگستری و قوه قضاییه و از صندوقی که به این موضوع اختصاص دارد، پرداخت شود. در واقع می‌توان گفت در حال حاضر حق‌الکشف بنا بر درخواست نهاد کاشف و تعامل آن با قوه قضاییه پرداخت می‌شود و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی نقشی در حق‌الکشف‌ها ندارد.