سرانجام ایران دست به کار شد

سه سال از امضای قرارداد گاز پروم روسیه برای توسعه میدان نفتی آذر که در میان ایران و عراق مشترک است، می‌گذرد. در این مدت روسیه درباره مواضع و سیاست‌های خود شفاف‌سازی نکرد و آنقدر با وقت‌کشی‌های خود مانع توسعه این میدان نفتی گردید تا سرانجام ایران خود دست به کار شد و با امضای یکی از پیچیده‌ترین قراردادهای نفتی جهان، حفاری ۱۰ حلقه چاه جدید تولیدی و توسعه‌ای در این میدان نفتی مشترک را برعهده گرفت.
براساس این گزارش، همزمان با افزایش تحریم‌های بین‌المللی، ایران با امضای یکی از پیچیده‌ترین قراردادهای حفاری در صنعت نفت و گاز جهان، رقابت جدیدی را با شرکت گازپروم روسیه برای حفاری و توسعه یک میدان مشترک نفتی با عراق آغاز کرد.
در این میان در حالی که در نیمه مشترک میدان نفتی آذر (بدرا) طرف عراقی با مشارکت و سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ نفت و گاز جهان همچون گاز پروم روسیه، PTAO ترکیه و کوگاز کره‌جنوبی هنوز موفق به استخراج طلای سیاه از این میدان مشترک نشده، ایران یکی از پیچیده‌ترین عملیات حفاری نفت جهان را کلید زده است.
این حفاری در حالی آغاز شده است که هم‌اکنون صنعت نفت ایران یکی از سخت‌ترین دوران حیات خود را با افزایش تحریم و محدودیت‌های بین‌المللی تجربه می‌کند.
امضای قرارداد ۲۲ میلیون یورویی
حمید کریمی، مجری طرح توسعه میدان آذر در شرکت مهندسی و توسعه نفت در گفت‌وگو با مهر ضمن اشاره به امضای این قرارداد ۲۲۲ میلیون یورویی برای حفاری ۱۰ حلقه چاه جدید تولیدی و توسعه‌ای در میدان مشترک نفتی آذر گفت: حفاری میدان نفتی آذر برخلاف بسیاری از میادین نفتی خشکی ایران و حتی جهان دارای پیچیدگی‌های گسترده فنی و عملیاتی است.
وی با اعلام اینکه برای حفاری یک حلقه چاه نفت در استان خوزستان حداکثر ۸۰ تا ۹۰ روز زمان نیاز است، تصریح کرد: اما برای حفاری یک حلقه چاه در میدان نفتی آذر باید ۲۷۰ تا ۲۸۰ روز زمان صرف کرد.
مجری طرح توسعه میدان آذر در شرکت مهندسی و توسعه نفت از عمق بالای مخزن هیدروکربوری و نیاز به حفاری در سازنده‌های مختلف نفتی میدان آذر به‌عنوان دومین ویژگی منحصربه‌فرد این میدان مشترک نفتی یاد کرد و افزود: برای دسترسی به سازنده اصلی هیدروکربوری این میدان نفتی نباید یک حلقه چاه تا عمق ۴۷۵۰ متر حفاری شود. در این شرایط خاص فنی و عملیاتی هر شرکت داخلی و حتی بین‌المللی توان حفاری در این میدان نفتی را ندارد.
کریمی با یادآوری اینکه یکی از اهداف ایران تولید زودهنگام نفت از این میدان مرزی در مدت سه سال است، تاکید کرد: از این رو با حفاری ۱۰ حلقه چاه جدید، امکان تولید زودهنگام روزانه ۳۰ هزار بشکه نفت فراهم می‌شود.
وی همچنین افزود: در حال حاضر دو دستگاه دکل عملیات حفاری میدان نفتی آذر را آغاز کرده‌ایم و تا پیش از پایان سال‌جاری یک دستگاه دکل و در بهار سال آینده دومین دکل حفاری نیز در این میدان مشترک نفتی مستقر خواهد شد.
خداحافظی غول گاز جهان از میدان نفتی آذر
بر این اساس میدان نفتی آذر از سال ۱۳۸۴ با مشارکت شرکت‌های استات اویل هیدروی نروژ و لوک اویل روسیه در ۲۰ کیلومتری جنوب‌شرقی شهرستان مهران در استان ایلام با ذخیره قابل برداشت ۴۰۰ تا ۶۵۰ میلیون بشکه نفت‌خام کشف شد.
با توجه به اینکه قرارداد استات اویل هیدرو و لوک اویل در بلوک نفتی آذر از نوع «اکتشاف، توسعه» امضا شده بود، این کنسرسیوم از این امتیاز شرکت ملی نفت ایران برخوردار بود که توسعه میدان را در اختیار بگیرد. با این حال در نهایت پس از گذشت نزدیک به دو سال مذاکره بنا به دلایل نامشخصی کنسرسیوم روسی- نروژی از طرح توسعه میدان مشترک نفتی آذر انصراف داد و مذاکرات با سایر پیمانکاران داخلی و خارجی آغاز شد. بین شرکت‌های علاقه‌مند به توسعه میدان آذر یکی از شرکت‌ها گاز پروم روسیه بود که مذاکرات متعددی با این غول گاز جهان برای توسعه از آذر انجام شد. در مدت سه سال گاز پروم روسیه هیچ‌گاه به طور شفاف مواضع و سیاست خود را در قبال توسعه میدان نفتی آذر اعلام نکرد و به عبارت دیگر با وقت‌کشی‌های خود مانع تعیین‌تکلیف توسعه این میدان نفتی توسط ایران شد.
از سوی دیگر در حالی شرکت ملی نفت مشغول مذاکره با گاز پروم بود که این شرکت روسی بهمن‌ماه سال ۱۳۸۸ در قالب کنسرسیومی متشکل از شرکت دولتی نفتی ترکیه (PTAO) و کوگاز کره‌جنوبی قرارداد نیمه مشترک آذر (بدرا) را با وزارت عراق امضا کرد. بر این اساس، این کنسرسیوم بین‌المللی قصد دارد تا پایان سال ۲۰۱۳ روزانه تا سقف ۱۵ تا ۲۰ هزار بشکه نفت‌خام برای عراق از محل توسعه میدان مشترک نفتی با ایران تولید داشته باشند.
مشارکت با روسیه!
در حالی که روسیه از این قرارداد کنار کشیده و کار به پیمانکاران داخلی واگذار شده است، مدیرعامل شرکت ملی چند روز قبل از امکان امضای قراردادهای «مشارکت در تولید» با شرکت‌های داخلی و خارجی سخن گفت و وزیر انرژی روسیه نیز از مذاکره با وزیر خارجه ایران بر سر تغییر قوانین نفتی ایران برای اختصاص بخشی از سهام پروژه‌های نفتی ایران در جهت اختصاص بخشی از سهام پروژه‌های نفتی به شرکت‌های روس خبر داد.
اینکه کمتر از چهار ماه تا پایان دولت فعلی باقی مانده است و آیا دولت می‌تواند چنین قراردادی را امضا کند یا نه؟ بماند، اینکه با امضای این قرارداد روس‌ها در نفت خارج شده از چاه شریک می‌شوند نیز به کنار.
در این میان آنچه مطرح می‌شود این است که با توجه به سابقه‌ای که روس‌ها از بدقولی‌های خود در قراردادهای پیش از این نشان داده‌اند، آیا حتی تفکر به امکان امضای چنین قراردادی صحیح است؟
گاز پروم یادداشت تفاهمش را با شرکت ملی نفت در سال ۲۰۰۸ نادیده گرفت و سه سال بعد توسعه میدان سونگون را بدون آنکه این پروژه را پیش برده باشد نادیده گرفت و بحث میدان مشترک آذر را آنقدر پیگیری نکرد که سرانجام ایرانی‌ها خود دست به کار شدند. موضوع این است که آیا روسیه پاسخ قانع‌کننده‌ای برای این نادیده گرفتن‌ها و بدقولی‌ها ارایه کرده است؟ و آیا امضای «قرارداد مشارکت در تولید» آن هم با روس‌ها کار معقولانه‌ای است؟