غول‌های نفتی در دوراهی ماندن یا رفتن

گروه انرژی- طی دو سالی که از زمان توافق هسته‌ای بین ایران و قدرت‌های جهانی می‌گذرد، شرکت‌های غربی وارد اقتصاد این کشور شده‌اند اما اکنون در شرایطی که دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا در تلاش است تا به این توافق بین‌المللی ضربه بزند، مدیران این شرکت‌ها باید در مورد ماندن یا رفتن از ایران تصمیم بگیرند.
همچنین مشتریان نفت و میعانات گازی ایران نیز از ماه قبل آماده شرایط تحریم نفتی ایران شده‌اند و به نظر می‌رسد بخشی از این مشتریان قصد دارند در صورت تحریم نفتی ایران، نفت آمریکا را جایگزین کنند.
ترامپ روز جمعه گفت که پایبندی ایران از توافق سال ۲۰۱۵ که به موجب آن تحریم‌ها علیه ایران برداشته شد را تایید نمی‌کند. وی همچنین وعده داد که اگر کنگره و متحدان آمریکا برای مرتفع کردن نگرانی‌های وی در مورد توافق اقدامی صورت ندهند، خود این توافق را لغو کند.
شرکت‌های بزرگ انرژی نظیر رویال داچ شل، انی ایتالیا و استات اویل نروژ به مشاوران خود گفته‌اند اگر اقدامات ترامپ نشان دهد که وی قصد دارد در نهایت مجددا تحریم‌ها علیه ایران را برگرداند، بعید است با ایران قرارداد امضا کنند.
هلیما کرافت، تحلیلگر بازار انرژی در موسسه آر‌بی‌سی کپیتال مارکتس گفت: «اگر شانس بازگشت تحریم‌ها وجود داشته باشد، بعید است این شرکت‌ها نزدیک اقتصاد ایران شوند.»
بعید است اقدامات ترامپ تاثیری بر قراردادهای انرژی قبلی منعقد شده با ایران نظیر قرارداد ماه ژوئیه توتال برای توسعه میدان گازی پارس‌جنوبی بگذارد.
شرکت شل نیز در اواخر سال ۲۰۱۶ یک قرارداد مقدماتی برای بررسی فرصت‌های موجود در میادین نفتی ایران به امضا رسانده اما این شرکت هنوز در مورد سرمایه‌گذاری واقعی در این کشور به تصمیم قطعی نرسیده است. سخنگوی شرکت شل در این باره گفت: «ما همچنان به بررسی نقشی که شرکت شل می‌تواند در محدوده قانونی در توسعه پتانسیل‌های انرژی ایران ایفا کند ادامه می‌دهیم.»
از سوی دیگر باید گفت در حالی که برخی تحلیلگران نسبت به وضع تحریم‌های مجدد علیه ایران از سوی دولت آمریکا و دنباله‌روی جامعه بین‌المللی از این سیاست جدید احتمالی تردید دارند اما خریداران آسیایی نفت ایران شروع به بررسی طرح‌های اضطراری خرید نفت برای واردات خود در سال ۲۰۱۸ کرده‌اند.
برخی از این مشتریان نفتی رسما اعلام کرده‌اند در حال بررسی کاهش حجم قراردادهای خرید نفت از ایران هستند تا در صورتی که دولت آمریکا با وضع تحریم‌های جدید، دسترسی به نفت‌خام و میعانات ایران را محدود کرد، آمادگی شرایط جدید را داشته باشند.
همچنین برخی از مشتریان نفت و میعانات گازی ایران خواهان گنجاندن بندهای بیشتری در مورد وضعیت‌های فورس‌ماژور در قراردادهای خود با شرکت ملی نفت ایران شده‌اند.
برخی خریداران میعانات ایران در منطقه نیز در حال بررسی افزایش خرید تک‌محموله هستند تا همزمان با اینکه تعهدات خرید قراردادی از ایران را کاهش می‌دهند، انعطاف‌پذیری خود در خریدها را نیز حفظ کنند.
یک تاجر میعانات در یک شرکت پالایش و پتروشیمی کره‌ای در این باره گفته است: «هیچ‌گونه اختلال قابل توجهی در عرضه برای سال آینده پیش‌بینی نمی‌کنم اما چنین وضعیت‌های نامشخصی می‌تواند به عنوان یک ابزار چانه‌زنی مناسب جهت پایین آوردن قیمت‌ها در قراردادهای سال ۲۰۱۸ مورد استفاده قرار گیرد. فکر می‌کنم خیلی از خریداران تقاضای تخفیف به دلیل ریسک معامله با ایران را مطرح خواهند کرد.»
تحلیلگران معتقدند بازار امروز نفت که با مازاد عرضه نفت‌خام آمریکا و دیگر انواع نفت‌خام مواجه است در صورت وضع مجدد تحریم‌ها علیه ایران همچون سال‌های گذشته تاثیر چندانی از کاهش عرضه نفت ایران نخواهد دید اما آنها اضافه کردند که برخی پالایشگاه‌ها که از نظر فنی برای پالایش نفت‌خام و میعانات ایران طراحی شده‌اند، ممکن است گزینه‌های محدودی برای جایگزین کردن با نفت ایران داشته باشند.
نفت آمریکا جایگزین ایران می‌شود؟
در هفته‌های اخیر نفت آمریکا وارد بازارهای آسیایی شد و هند که پیشتر نفت ایران را خریداری می‌کرد و یکی از مشتریان بزرگ نفت ایران بود به دلیل مسایل ایجاد شده بر سر میدان گازی فرزادB نفت آمریکا را جایگزین بخشی از واردات نفت ایران کرد.
این موضوع به این تصور دامن می‌زند که ظاهرا آمریکا قصد دارد در صورت اعمال تحریم نفتی علیه ایران خودش جای بازار نفت ایران را بگیرد تا با این کار مانع از افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی شود.
برخی از منابع صنعتی نفتی در پالایشگاه‌های آسیایی گفته‌اند در صورت محدود شدن واردات نفت ایران، بخشی از این خلأ در بازار آسیا ممکن است با نفت‌خام و میعانات آمریکا پر شود.
یک منبع صنعتی کره‌ای آگاه در این‌باره گفته است: از هم‌اکنون تعدادی از خریداران کره‌ای میعانات ایران به فکر خرید تعدادی از محموله‌های میعانات از آمریکا افتاده‌اند.
وانگ پی، معاون بخش تحقیقات و استراتژی شرکت یونیپک چین در این‌باره گفت: «هنوز برنامه‌ای برای تغییر خرید نفت خود از ایران نداریم اما به تدریج نفت‌خام بیشتری از آمریکا وارد خواهیم کرد و آن را با بخشی از نفت غیررقابتی خاورمیانه جایگزین خواهیم کرد.
قیمت پایین‌تر نفت وست تگزاس اینترمدییت آمریکا نسبت به سایر شاخص‌های نفتی جهان از جمله شاخص دوبی و برنت امسال مهم‌ترین عامل در فراوانی حضور نفت‌خام آمریکا در بازار آسیا بوده است.
این در حالی است که پس از دی‌ماه سال ۹۴ یکی از دستاوردهای برجام، راهیابی فرآورده‌های نفتی ایرانی به بازارهای بین‌المللی بود به این ترتیب که پیش از برجام روزانه دو میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه نفت ایرانی در بازار به فروش می‌رسید اما در حال حاضر میزان صادرات نفت ایران دو میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه در روز است. به عبارتی دیگر وزارت نفت توانست نه‌تنها میزان تولید را به ۸/۳ میلیون بشکه در روز برساند بلکه پیک صادراتی نفت کشور پیش از تحریم‌ها را نیز زده و رقم دو میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه در روز را به ثبت برساند.
نقض برجام به نفع آمریکا نیست
در همین حال نایب رییس کمیسیون انرژی اتاق تهران با اشاره به اینکه اروپا امروز به منابع انرژی ایران نیازمند است، گفت: مشاوران ترامپ باید به وی توصیه کنند که منافع برجام می‌تواند برای آمریکا مفید باشد، نقض برجام از سوی این کشور تصمیمی غیرمنطقی و غیرعقلانی است.
حمیدرضا صالحی با بیان اینکه خروج آمریکا از برجام تبعات سنگینی برای این کشور در پی خواهد داشت، گفت: هرچند نپذیرفتن برجام از سوی رییس‌جمهور آمریکا در حوزه اقتصاد و تجارت بین‌الملل دارای برخی آثار منفی است اما به نظر نمی‌رسد نقض برجام سبب کاهش صادرات نفت ایران شود.
وی با اشاره به اینکه بسیاری از کشورهای اروپایی خواهان حفظ شرایط موجود و مخالف نقض برجام هستند، افزود: پیش‌بینی می‌شود در صورت نقض یکطرفه برجام از سوی آمریکا، شرایط به هیچ عنوان همانند گذشته نباشد و ایران در حوزه فروش نفت به کشورهای اروپایی با مشکلی مواجه نخواهد شد.
صالحی تصریح کرد: باید برای گزینه‌های مختلف آماده باشیم اما معتقدم حتی اگر آمریکایی‌ها و ترامپ موضوع برجام را نپذیرند، شرایط به گذشته بازنمی‌گردد زیرا همان‌طور که رییس‌جمهور کشورمان نیز در صحبت‌های خود عنوان کرد، تمام قدرت‌های اروپایی از توافق برجام حمایت می‌کنند.
نایب رییس کمیسیون انرژی اتاق تهران عنوان کرد: مشاوران ترامپ باید به وی توصیه کنند منافع برجام می‌تواند برای آمریکا مفید باشد، نقض برجام از سوی این کشور تصمیمی غیرمنطقی و غیرعقلانی است.
وی با بیان اینکه خروج آمریکا از برجام تاثیری روی بازار نفت ما نخواهد داشت، گفت: اروپا امروز به منابع انرژی ایران نیازمند است. به نظر می‌رسد نقض برجام از سوی رییس‌جمهور آمریکا تاثیر چندانی روی بازار جهانی نفت نداشته باشد.