فضای آزاد رسانه‌ای سدی در برابر جعل است

در دوازدهمین جلسه از سلسله نشست‌های نقد و اندیشه، کارشناسان حاضر در این نشست به موضوع «فضای مجازی، تصاویر جعلی و افکار عمومی» پرداختند‌.
به گزارش مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، دوازدهمین جلسه از نشست‌های «نقد و اندیشه» با موضوع «فضای مجازی، تصاویر جعلی و افکار عمومی» با حضور کورش پارسانژاد گرافیست و دارنده مدرک درجه یک هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ‌هادی حیدری کارتونیست، نادر داوودی عضو موسس انجمن عکاسان مطبوعاتی ایران و سردبیر ماهنامه مصور قهوه و رضا معطریان عکاس خبری برگزار شد‌.
جعل تصویر با انگیزه خبرسازی
در ابتدای این نشست سوالی درباره عوامل تاثیرگذار در ایجاد تصاویر جعلی در فضای مجازی مطرح شد که نادر داوودی درباره این موضوع اظهار کرد: تصاویر جعلی با انگیزه خبرسازی برای رسیدن به هدف خاصی انجام می‌شود و در بستر پروپاگاندا (جوسازی و تهییج افکار عمومی) حرکت می‌کند. بر همین اساس صاحبان رسانه طبق محورهای از قبل تعیین شده خبرسازی را شروع می‌کنند و تصاویر جعلی نیز متناسب با آن ارائه می‌دهند‌. وی تصریح کرد: به عنوان مثال در زمان وقوع جنگ تحمیلی در رسانه‌های فرامرزی عنوان می‌شد در ایران برای جبهه رفتن وعده کلید بهشت می‌دهند. بعد از ریشه‌یابی این موضوع معلوم شد این واژه بر گرفته از ترجمه لغت کتاب «مفاتیح الجنان» است که در دست رزمندگان بود‌. عکاسان نشریه نشنال‌جئوگرافی طی دو دوره تاریخی و با هدف بررسی دو موضوع متفاوت در ایران عکاسی کردند اما در نهایت در هر دوبار و به صورت اتفاقی جلد روی این نشریه چهره یک زن با نقاب منتشر شد و به اشتباه این تصویر از زن ایرانی نمایش داده می‌شود به طوری که پوشش اکثر زنان ایرانی این گونه نیست‌.
باور کردن شایعات، زمینه‌ساز تصاویر جعلی
پارسانژاد در پاسخ به این سوال که چه زمینه‌های اجتماعی منجر به ساخت تصاویر جعلی می‌شود، بیان کرد: مردم در مقابل شایعه باورپذیرتر از حقیقت هستند و همین موضوع بازار شایعه و جعل را داغ می‌کند‌.
سیاستمداران یکی از عوامل جعل تصاویر
معطریان نیز معتقد است که پایه کار عکاسی بر مبنای حقیقت است اما گاهی این حقایق خوشایند سیاستمداران نیست، از زمانی که عکاسی و عکس خبری به عنوان رسانه شناخته شد سیاست نیز بر آن غالب شد اما در نهایت باید توجه داشته باشیم که عکس از حقیقت و گرافیک از تخیل نشات می‌گیرد‌. داوودی درباره تصاویر جعلی نیز گفت: عکس‌های غیرواقعی گاهی یک موضوع را از نو می‌سازد که زمینه سردرگمی مخاطب را فراهم می‌کند، تاثیر این تصاویر ممکن است تا جایی برسد که تغییرات عمده‌ای در کشور‌ها ایجاد شود و سرنوشت یک ملت را عوض کند‌.
اعتمادسازی بستر اخبار جعلی را مسدود می‌کند
پارسانژاد با تاکید بر اینکه باید در جامعه اعتمادسازی کنیم بیان کرد: اعتماد نقش مهمی در تشخیص اخبار جعلی از واقعی دارد. زمانی که اعتماد وجود نداشته باشد هر نوع خبر جعلی مورد پذیرش قرار می‌گیرد اما در وضعیتی که جامعه در بی‌اعتمادی به سر می‌برد برای تشخیص اخبار واقعی نیازمند کارشناس این حوزه هستیم‌.
معطریان نیز گفت: رسانه‌ها آینه جامعه هستند بنابراین اگر اخبار جعلی در جامعه زیاد دیده شود نشان‌دهنده نبود اعتماد است‌. هادی حیدری کارتونیست درباره جعل و بزرگنمایی در کارتون اظهار کرد: یکی از واقعیت‌های کارتون بزرگنمایی است به طوری که اجزای چهره افراد در آن به طور اغراقآمیزی می‌تواند تغییر کند بنابراین در این زمینه می‌توان هر چه مدنظر است را به تصویر تزریق کرد بنابراین جنس کار کاریکاتور غلو است‌.
وی با اشاره به اینکه ایجاد فضای گفت وگو در هر جامعه‌ای می‌تواند از جعل تصاویر پیشگیری کند تصریح کرد: اگر رسانه‌ها فضای آزاد در اختیار داشته باشند زمینه برای فعالیت اخبار و تصاویر جعلی مسدود می‌شود‌.
فراموش کردن ارزش‌های اخلاقی
وی در جمع‌بندی مباحث گفت: کارتونیست بر اساس مدل ذهنی خود با یک پدیده با نگاهی انتقادی برخورد می‌کند‌. برخی پا را از دایره نقد، فراتر گذاشته و به ورطه تخریب می‌افتند‌. قدم گذاشتن به این ورطه، می‌تواند سبب خلق آثاری شود که واقعیت را جعل کرده و یا از بیان بخشی از واقعیت سر باز زنند‌. حیدری افزود: نگاهی به آثار کارتون و کاریکاتور در طول سالیانی که این هنر میان عامه مردم رایج شده، ما را با کارهایی روبه‌رو می‌کند که کارتونیست، سوژه مورد نقد خود را در موقعیتی به تصویر کشیده که نفرت عمومی از آن شخصیت را، بیشتر تحریک کند‌. او تاکید کرد: همان‌طور که «عکس» رسانه‌ای مهم است که می‌تواند با جعل و وارونه جلوه دادن واقعیت، مسیر افکار عمومی را به بیراهه بکشاند، کارتون و کاریکاتور نیز می‌توانند واجد این ویژگی منفی باشند‌. نقطه مشترکی که سبب خلق کارتون‌ها و کاریکاتورهای جعلی و یا عکس‌های غیرواقعی می‌شود، فراموش کردن ارزش‌های اخلاقی است که عموما در جنگ رسانه‌ای میان جریان‌های مختلف خود را نمایان می‌کند‌. حیدری گفت: معمولا اثرگذاری یک دروغ و یا تصویر جعلی و غیرواقعی در ذهن افراد یک جامعه به حدی است که اگر چندین برابر آن صرف تصحیح آن ذهنیت شکل‌گرفته شود، نمی‌تواند اثر آن دروغ اولیه را به تمامی، از میان برده و پاک کند‌.