«مانی» اندیشمند ایران عهد ساسانیان و روزی که اعدام شد

۲۶ فوریه سال ۲۷۷ میلادی مانی اندیشمند بزرگ ایرانی و بانی مکتب «مانیکیسم» پس از پنج ماه زندان اعدام شد. اعدام مانی نتیجه نفوذ بیش از حد روحانیون آیین زرتشت در دستگاه دولت ساسانی ایران بود. مانی که افکار او از شرق تا چین و در غرب تا اروپا را فراگرفت عقیده داشت که معنویت و مادیت همیشه در تضاد هستند و همه مشکلات جهان و مسائل بشر از مادیات و مادیگری سرچشمه می‌گیرد. مانی مکتب (ایسم) خود را برپایه معنویت، خوبی، راستگویی، دفاع از حقیقت و نیز اعتدال و میانه‌روی در زندگانی روزمره قرار داده بود و از این جهت است که مورخان و فلاسفه وی را «آموزگار معنویت» لقب داده‌اند.
«مانی» می‌گفت که دلبستگی مطلق به مادیات و پیروی از «نفس اماره» است که بشر را به دروغگویی، ارتکاب جنایت و انواع بدی کردن وادار می‌کند. وی تاکید داشت که مادیات انسان را اسیر و برده نفس خود می‌کند و خودخواهی و جاه‌طلبی فردی را به وجود می آورد. طبق آموزش‌های مانی، «مادیت» نباید وارد وجود (ذهن) انسان شود و تاکید داشت که برای جلوگیری از ورود مادیات به وجود انسان باید به آموزش‌وپرورش کودک توجه شود تا «انسان»، غیرمادی پرورش یابد. بنابراین، بی‌جهت نیست که مانی ایرانی را یکی از پدران «آموزش و پرورش» می‌دانند و او بود که فراهم آوردن وسایل آموزش‌وپرورش درست (دارای هدف) کودکان و نوجوانان را مهمترین تکلیف مدیریت یک جامعه (دولت) قرار داد.