محورهای استیضاح فرجی‌دانا در حاشیه یا متن؟

مینا عینی‌فرد- استیضاح وزیر علوم در برنامه امروز مجلس است. رسانه‌ها همزمان از اخبار مربوط به بورسیه‌های غیرقانونی دولت گذشته پر شده‌اند. نامه‌هایی از دستور مستقیم برای پیگیری بورسیه دانشجویان خاص پیرو مکالمات تلفنی، نامه‌های مهر خورده در تشکل‌های دانشجویی برای تایید صلاحیت بورسیه شدن اعضا و لیست بورسیه‌شدگانی که بسیاری از آنها شرایط سنی و معدلی نداشته‌اند فضای مجازی را پر کرده است. از سوی دیگر متهمان نام‌آشنایی که اسم و فامیل‌شان میان فهرست‌ها منتشر شده است درگیر مصاحبه و پاسخگویی به شبهه‌ها شده‌اند. در این میان دلایل استیضاح وزیر علوم از متن به حاشیه رفته است؛ حاشیه‌ای که شاید در لباس مبدل متن ظاهر شده بود. بازگشت دانشجویان ستاره‌دار به دانشگاه‌ها، کاهش رشد علمی کشور و انتصابات وزیر علوم از مواردی هستند که بنا بود متن استیضاح را تشکیل بدهند و نمایندگان استیضاح‌کننده آنها را به عنوان دلایل خود مطرح کرده بودند. با این حال در عملکرد طیفی از نمایندگان مجلس، بسیاری از شواهد حاکی از غلبه حاشیه سیاسی بر متن علمی مورد انتظار است.
وضعیت رشد علمی کشور
ادعای کاهش رشد علمی کشور که تنها محور غیرسیاسی مطرح شده از سوی این نمایندگان بوده است، در حالی مطرح می‌شود که بسیاری از کارشناسان معتقدند با گذشت ۹ ماه از آغاز کار فرجی‌دانا زمان کافی برای قضاوت در این مورد سپری نشده است. از طرف دیگر، رشد علمی کشور به ناگهان دچار افت‌وخیز نمی‌شود و مجموعه‌ای از عوامل در طول زمان بر آن تاثیر می‌گذارند. بعضی دیگر از کارشناسان نیز با استناد به برخی داده‌های آماری اساسا کاهش رشد علمی کشور را رد کرده‌اند.
روز یکشنبه معاون پژوهش و فناوری وزارت علوم درباره ادعای امضاکنندگان استیضاح وزیر علوم مبنی بر پایین آمدن رشد مقالات ISI و افت کیفیت علمی دانشگاه‌ها گفت: کسانی که ادعا می‌کنند کیفیت علمی دانشگاه‌ها کاهش پیدا کرده اگر معیار و ملاکی برای ادعای خود دارند، ارایه دهند.
وحید احمدی در گفت‌وگو با ایلنا به آمار مرکز منطقه‌ای شیراز اشاره کرد و گفت: این مرکز در سال ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ آماری تهیه کرده که نشان می‌دهد ما در تولید مقاله نه‌تنها هیچ افتی نداشته‌ایم بلکه با افزایش تولید مقاله نیز مواجه بوده‌ایم.

قاله در دنیا ۱/۳۸ درصد، در سال ۲۰۱۲، ۱/۳۹ درصد، در سال ۲۰۱۳، ۱/۳۹ درصد که حتی ۱/۴ درصد هم گزارش شده است و در سال ۲۰۱۴ که الان در ماه هشتم آن قرار داریم حدود ۱/۶۵ درصد تولید مقاله در دنیا را داشته‌ایم بنابراین نه‌تنها از بعد تعداد مقاله افت نداشته‌ایم بلکه همچنان آن پایداری و رشد را در تعداد مقالات شاهد هستیم. از سوی دیگر آمار میزان استناد به مقالات نیز افزایش را نشان می‌دهد.
مقبولیت فرجی‌دانا در میان دانشگاهیان نیز نشان از عملکرد علمی مثبت او در نظر استادان و دانشجویان در ماه‌های اخیر دارد. روز گذشته معاون وزیر علوم براساس نتایج یک نظرسنجی ملی اعلام کرد ۸۰ درصد استادان دانشگاه‌ها عملکرد وزیر علوم را تایید می‌کنند. به گفته سیدضیاء‌ هاشمی، در این نظرسنجی بیش از چهار هزار نفر از اساتید دانشگاه‌های دولتی به طور تصادفی انتخاب و شرکت کرده‌اند. بیش از ۸۰ درصد آنها ارزیابی مثبتی از «عملکرد وزارت علوم» داشتند و عملکرد این وزارتخانه را موفق ارزیابی کرده‌اند.پیش از این نیز دانشگاهیان به انحای مختلف حمایت خود را از وزیر علوم ابراز کردند.
یک‌هزار استاد دانشگاه در نامه‌ای به حسن روحانی حمایت خود را از وزیر علوم اعلام کردند. ۶۱ تشکل دانشجویی سراسری کشور نیز با صدور بیانیه‌ای از فرجی‌دانا اعلام حمایت کردند. برخی دیگر از تشکل‌ها نیز در بیانیه‌هایی جداگانه حمایت خود را ابراز کرده بودند. جمعی از فعالان جامعه مدنی استان سیستان و بلوچستان در نامه‌ای سرگشاده به شهریاری و عالی دو نماینده این استان در مجلس خواستار پس گرفتن امضای آنها شدند. کانون اندیشه دانشجویان مسلمان، اعضای هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و تعدادی از چهره‌های دانشگاهی از جمله محمدرضا عارف نیز در روزهای گذشته جداگانه اظهاراتی در حمایت از فرجی‌دانا داشتند.
انتصابات وزیر
انتصاب توفیقی به عنوان مشاور وزیر علوم و همچنین میلی منفرد به عنوان معاون وزیر، یکی دیگر از موارد مورد اشاره نمایندگان استیضاح‌کننده است. آنها معتقدند این افراد صلاحیت لازم را برای حضور در این وزارتخانه ندارند و از آنها به عنوان «فعالان در فتنه» نام می‌برند. این در حالی است که هیچ یک از این افراد با احکام قضایی در این رابطه رو‌به‌رو نبوده‌اند و وزیر علوم تاکید کرده است که استعلامات درباره به کار گیری آنها مثبت و بدون مشکل بوده است. نمایندگان پیش از این برای وزارت علوم به میلی منفرد رای عدم اعتماد داده بودند و توفیقی نیز توسط روحانی به مجلس معرفی نشد تا رضا فرجی‌دانا به مجلس معرفی شود. با این حال انتصاب معاونان و مشاوران از اختیارات قانونی وزیر است.
بازگشت دانشجویان ستاره‌دار
با آغاز دولت یازدهم، حمایت از دانشجویان محروم از تحصیل و استادانی که با بازنشستگی اجباری از دانشگاه‌ها خانه نشین شده بودند در دستور کار قرار گرفت. دانشجویان ستاره دار که تا چندی پیش وجودشان حتی یک بار از سوی نمایندگان مجلس تایید نشده بود، این روزها به یکی از دلایل استیضاح وزیر تبدیل شده‌اند. تا پیش از مطرح شدن بازگشت این دانشجویان به دانشگاه‌ها توسط جعفر توفیقی سرپرست سابق وزارت علوم، وجود دانشجویان محروم از تحصیل بارها تکذیب شده بود و کامران دانشجو وزیر سابق علوم اعلام کرده بود چیزی به نام دانشجوی ستاره دار وجود ندارد. با این حال با مطرح شدن امکان بازگشت این دانشجویان به دانشگاه، نمایندگان این موضوع را به عنوان یکی از محورهای استیضاح فرجی‌دانا مطرح کرده‌اند. این نمایندگان در شرایطی بازگشت این دانشجویان را مورد انتقاد قرار می‌دهند که هیچ قانونی مبنی بر محرومیت همیشگی از تحصیل برای دانشجویان وجود ندارد. طبق آیین‌نامه کمیته انضباطی در وزارت علوم، احکام محرومیت از تحصیل دانشجویان تا سقف چهار نیمسال و همچنین اخراج دانشجو با حفظ حق شرکت مجدد در آزمون ورودی پیش‌بینی شده است. در حالی که دانشجویان ستاره دار در سال‌های گذشته بدون دریافت حکم اخراج، تنها به صورت شفاهی از ادامه تحصیل محروم شده‌اند.
در اقدامی تازه روز گذشته محمدمهدی زاهدی، رییس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس که در میان استیضاح‌کنندگان قرار دارد، مدعی شد ۱۴۰ متهم امنیتی به دانشگاه‌ها بازگشته‌اند. این در حالی است که بسیاری از دانشجویان ستاره دار در سال‌های گذشته در گفت‌وگو با رسانه‌ها از محرومیت از تحصیل به دلیل فعالیت در تشکل‌های دانشجویی مجاز مثل انجمن اسلامی دانشجویان و نشریه‌های دانشجویی مجوزدار خبر داده‌اند. به نظر می‌رسد آنچه با عنوان دلایل استیضاح از سوی نمایندگان معترض به عملکرد رضا فرجی‌دانا مطرح شده است از سوی جامعه دانشگاهی به عنوان عوامل دلایل علمی شناخته نمی شود. با پررنگ شدن بحث بورسیه‌های غیرقانونی و پاسخ‌های پی در پی استیضاح کنندگان به اتهامات دولت سابق، تقابل‌های سیاسی جناح حامی دولت سابق با وزیر علوم بیش از پیش آشکار شده و چهره‌ای سیاسی و غیرعلمی از استیضاح وزیر علوم به نمایش گذاشته است.