موازنه رشد و اصلاح

دیبا حاجیها- در روزی که بازار سرمایه ایران آرام و با گام‌هایی مطمئن به پیش می‌رفت، شاخص‌های بورس به روند صعودی خود ادامه داد و روند مثبتی را در دل رکود ابتدای هفته خلق کرد. شاخص کل بورس تهران در پایان روز با ثبت افزایشی ۱۲۸۸۸واحدی به ۲۷۳۲۲۲۷‌واحد رسید که این میزان تغییر، رشد 47/‏0‌درصدی را نشان می‌دهد. این رشد در ظاهر شاید به نظر کم‌اهمیت بیاید اما از آنجا که در یک بازار بی‌ثبات این افزایش در شاخص‌ها نمادی از خوش‌بینی به آینده است، می‌توان آن را گامی در مسیر بهبود بازار تلقی کرد. این روند مثبت که نشان‌دهنده رشد در سهم‌های مختلف و انعکاس آن در قیمت‌ها بود که به‌طور کلی، بازاری پویا و رو به جلو را نمایان می‌کرد. شاخص کل هم‌وزن بورس نیز در این روز تغییرات مشابهی را تجربه کرد. با افزایش ۱۲۶۹‌واحدی، این شاخص به ۸۳۳۶۵۹‌واحد رسید و 15/‏0‌درصد افزایش را ثبت کرد. شاخص هم‌وزن بورس برخلاف شاخص کل، نشان‌دهنده رشد بیشتری در تعداد زیادی از نمادهای بورسی بود و در این روز، نه‌تنها بزرگان بازار بلکه بسیاری از سهم‌های کوچک‌تر نیز در این روند صعودی سهیم بودند. این مساله به وضوح گواه از پویایی و تنوع بالای بازار سرمایه ایران در شرایط فعلی دارد. بازار در روز گذشته، نه‌تنها به نمادهای بزرگ تکیه داشت بلکه بسیاری از شرکت‌های کوچک‌تر هم توانسته‌اند جایگاهی در رشد کلی بورس پیدا کنند. این نوع حرکت بازار به نوعی، بازاری متوازن و پویا را نشان می‌دهد که در آن نه‌تنها سهام‌های بزرگ بلکه نمادهای کوچک‌تر نیز از فرصت‌های سودآوری بهره‌مند می‌شوند. نمادهای شاخص‌ساز بورس تهران نیز نقش مهمی در این رشد ایفا کردند. نمادهایی همچون نوری، وغدیر، فملی، پارس، شپدیس، پارسان و جم بیشترین تاثیر را در افزایش شاخص‌های بورس داشتند و سهم شایان توجهی از این صعود را به خود اختصاص دادند. این شرکت‌ها با ثبت رشد چشمگیر در قیمت سهام و پر کردن دامنه نوسان مثبت 3درصدی، به نوعی حرکت رو به جلوی بازار را هدایت کردند و توانستند مسیر برای سایر نمادها را هموار کنند. نمادهایی که در هر دوره‌ای از بازار ممکن است نقش خود را تغییر دهند، در این روز خاص به شدت تاثیرگذار بودند و به روند صعودی بازار قدرت بخشیدند.
فرابورس شکوفا شد
روند مثبت تنها به بورس محدود نماند و فرابورس نیز روز خوبی را تجربه کرد. شاخص کل فرابورس نیز در آخرین روز معاملاتی با ۴۴‌واحد افزایش به ۲۶۰۹۰‌واحد رسید یعنی معادل 17/‏0‌درصد رشد که اگرچه کمتر از بورس تهران بود اما همچنان این افزایش نشان‌دهنده بازگشت امید به فرابورس است. باید توجه داشت که فرابورس به دلیل ترکیب متفاوت و حضور بسیاری از شرکت‌های کوچک‌تر و جدیدتر، به طور معمول دارای نوسانات کمتری است و رشد آهسته اما پیوسته آن می‌تواند نشانه‌ای از استحکام و پایداری باشد. در خصوص شاخص کل هم‌وزن فرابورس باید اشاره کرد که تغییرات در روز چهارشنبه بسیار اندک بود و تنها یک واحد افزایش یافت که آن را به ۱۴۲۹۷۴‌واحد رساند. این تغییرات اندک در شاخص هم‌وزن فرابورس می‌تواند نشان‌دهنده این باشد که تغییرات در تعداد کمتری از نمادهای فرابورس در جریان بوده و بازار در این بخش، از خود پویایی کمتری نشان داده است. هرچند که این کاهش پویایی در شاخص هم‌وزن می‌تواند به‌عنوان یک ویژگی از فرابورس در نظر گرفته شود اما این نکته را نباید فراموش کرد که بسیاری از نمادهای فرابورس همچنان در حال حرکت به جلو هستند. نمادهای شاخص‌ساز فرابورس در این روز، شامل آریا، فزر و خاور بودند که به‌طور عمده از نمادهای سبز رنگ بازار فرابورس محسوب می‌شدند. این نمادها در روند صعودی فرابورس نقش مهمی ایفا کردند و با روندی مثبت توانستند افزایش شاخص فرابورس را رقم بزنند. در این میان، حضور این نمادهای مثبت در بازار فرابورس به نوعی تاثیرگذاری بجا و محوری در حرکت رو به جلو این بازار بود. در نهایت، روز گذشته برای بورس و فرابورس روزی سبز و آرام بود که نه‌تنها نشان‌دهنده رشد و پویایی این دو بخش از بازار سرمایه بود بلکه نشان داد که بازار با وجود همه نوسانات و چالش‌ها، همچنان در مسیر خود پیش می‌رود و حرکت به سمت آینده‌ای روشن‌تر و امیدبخش را تجربه می‌کند. روند مثبت بازار در این روز، مخصوصا با حضور نمادهای پیشرو، می‌تواند نویدبخش روزهای بهتری برای سرمایه‌گذاران و فعالان بازار باشد.
بازار از روزنه اعداد
از طرفی قدرت خرید حقیقی‌ها نیز در سطح 16/‏1 قرار داشت، به این معنا که از لحاظ نسبی، قدرت خرید حقیقی‌ها نسبت به حجم کل معاملات بازار در وضعیت نسبتا متعادل قرار دارد. از سوی دیگر فشار تقاضا در بازار دیروز با شاخص 53/‏1 گزارش شد که به طور معمول این عدد نشان‌دهنده تقاضای بالاتر از عرضه در بازار است. بازار دیروز با حجم معاملات 17‌میلیارد ورقه سهم و ارزش معاملات 19‌هزار میلیارد تومان به پایان رسید و سرانه خرید معادل 55‌میلیون تومان و سرانه فروش 59‌میلیون تومان بود. در این روز، ورود پول به بازار 690‌میلیارد تومان ثبت شد. در سمت خرید، ارزش خرید حقیقی‌ها به 9‌هزار میلیارد تومان و ارزش فروش آنها به 8‌هزار میلیارد تومان رسید در حالی که حقوقی‌ها با ارزش خرید 10‌هزار میلیارد تومان و ارزش فروش 5/‏10‌هزار میلیارد تومان در سمت فروش قرار گرفتند.
هجوم پول به صندوق‌ها
در بخش صندوق‌های سهامی، ارزش معاملات به 2هزار میلیارد تومان رسید و سرانه خرید 88‌میلیون تومان و سرانه فروش 115‌میلیون تومان بود. ورود پول به این صندوق‌ها نیز معادل 20میلیارد تومان گزارش شد. صندوق‌های درآمد ثابت با ارزش معاملات 12‌هزار میلیارد تومان، سرانه خرید 99‌میلیون تومان و سرانه فروش 143‌میلیون تومان همراه بودند و ورود پول به این صندوق‌ها برابر با 950‌میلیارد تومان بود. در بخش صندوق‌های اهرمی، ارزش معاملات یک هزار میلیارد تومان بود، با سرانه خرید 129‌میلیون تومان و سرانه فروش 191‌میلیون‌ تومان، ورود پول به این صندوق‌ها به 13‌میلیارد تومان رسید. صندوق‌های طلا با ارزش معاملات 5هزار میلیارد تومان، سرانه خرید 62‌میلیون تومان و سرانه فروش 104میلیون تومان همراه بودند و ورود پول به این صندوق‌ها معادل یک هزار میلیارد تومان گزارش شد. صندوق‌های املاک و مستغلات با ارزش معاملات 335‌میلیارد تومان، سرانه خرید 74‌میلیون تومان و سرانه فروش 80‌میلیون تومان و ورود پول 31‌میلیارد تومان همراه بودند. صندوق‌های کالایی با ارزش معاملات 112‌میلیارد تومان، سرانه خرید 50میلیون تومان و سرانه فروش 52میلیون تومان به همراه ورود پول 12‌میلیارد تومان به فعالیت خود پایان دادند. در نهایت صندوق‌های مختلط با ارزش معاملات 261‌میلیارد تومان، با سرانه خرید 48‌میلیون تومان و سرانه فروش 52‌میلیون تومان و ورود پول 7میلیارد تومانی به استقبال هفته آتی رفتند.
نسبت‌ها چه می‌گویند؟
بازار سرمایه دیروز در شرایطی به روند مثبت خود ادامه داد که شاخص‌های مختلف بازار نیز به نوبه خود سیگنال‌های متفاوتی را ارسال کردند. در همین خصوص، شاخصE/‏P بازار به 73/‏6‌ رسید. این شاخص که معمولا به عنوان معیاری برای ارزیابی قیمت سهام نسبت به سودآوری آنها در نظر گرفته می‌شود، نشان‌دهنده نسبت نسبتا پایین قیمت به سود شرکت‌هاست که می‌تواند سیگنالی از ارزندگی یا عدم رشد مورد انتظار در بازار باشد. شاخصS/‏P بازار به 64/‏1 رسید که نشان‌دهنده نسبت نسبتا مناسب قیمت به فروش شرکت‌هاست و می‌تواند به عنوان نشانه‌ای از ارزندگی نسبی سهام در مقایسه با فروش آنها در نظر گرفته شود. شاخصB/‏P بازار نیز 63/‏2 بود که نشان می‌دهد قیمت سهام به ازای هر واحد ارزش دفتری دارایی‌ها تقریبا دو برابر است. این عدد می‌تواند نشان‌دهنده انتظارات بازار از رشد دارایی‌ها و سودآوری آتی شرکت‌ها باشد. در زمینه بازده نقدی، شاخصD/‏Pبازار به 61/‏11 رسید که نشان‌دهنده نسبت نسبتا بالای قیمت سهام به سود نقدی تقسیم شده است. این امر می‌تواند سیگنالی از جذابیت بازار برای سرمایه‌گذاران با نگاه به بازده نقدی باشد. همچنین شاخص ROA بازار که به 12/0 رسید، نشان‌دهنده بازده کم دارایی‌هاست و نشان‌دهنده این است که شرکت‌ها به طور متوسط قادر به تولید سود نسبتا ضعیفی از دارایی‌های خود هستند.
این شاخص‌ها به خوبی وضعیت کلی بازار را نشان می‌دهند و می‌توان نتیجه گرفت اگرچه بازار دیروز روند مثبتی را تجربه کرده است اما همچنان سرمایه‌گذاران باید با دقت بیشتری به تحلیل وضعیت شرکت‌ها و شاخص‌های کلیدی اقتصادی بپردازند.
ترین‌های آخر هفته
بیشترین ارزش معاملات در نمادهای شتران، فزر، خودرو، سصفها و فملی مشاهده شد. این نمادها به دلیل معاملات پرحجم و اقبال بازار، بالاترین میزان ارزش معاملاتی را به خود اختصاص دادند. در مقابل، نمادهای ذوب، دی، شتران، شستا و خودرو بیشترین حجم معاملات را ثبت کردند که نشان‌دهنده فعالیت بالای این سهام در بازار دیروز بود. با توجه به تحلیل بازده روز، بیشترین بازده روز به نمادهای پردیس، نوری، شپدیس، رمپنا و جم رسید که توانستند در میان سایر نمادها بازده مثبت و مناسبی را برای سهامداران خود به ارمغان بیاورند. از طرف دیگر، کمترین بازده روز مربوط به نمادهای غپآذر، وپسا، خلیبل، خفولا و سنوین بود که عملکرد ضعیفی را در مقایسه با سایر نمادها ثبت کردند و روز منفی را پشت سر گذاشتند.
در بخش خالص خرید حقیقی‌ها، نمادهای شپدیس، نوری، فزر، خیمن و بپویا بیشترین خالص خرید را از سوی سرمایه‌گذاران حقیقی به خود اختصاص دادند. این نمادها نشان‌دهنده توجه خاص سرمایه‌گذاران به پتانسیل رشد و ارزش آنها در شرایط فعلی بازار هستند. از سوی دیگر بیشترین خالص خرید حقوقی‌ها در نمادهای خودرو، شبندر، شپنا، خساپا و شستا مشاهده شد که نشان‌دهنده علاقه سرمایه‌گذاران حقوقی به این شرکت‌ها و احتمالا پایداری این نمادها در برابر نوسانات بازار است.
در بررسی فشار تقاضا، بیشترین فشار تقاضا در نمادهای بجهرم، غنیلی، بساما، آبادا و سیسکو مشاهده شد که این نمادها به دلیل تقاضای بالا در بازار توانستند رشد قابل‌توجهی را تجربه و توجه‌ها را به خود جلب کنند. از سوی دیگر فشار عرضه در نمادهای ثنوسا، خکمک، چنوپا، کاذر و تپسی بیشترین مقدار را ثبت کرد که نشان‌دهنده عدم تمایل سرمایه‌گذاران به خرید و فروش این نمادها در بازار دیروز بود و منجر به کاهش قیمت آنها در طول روز شد.
با توجه به روند کلی بازار می‌توان نتیجه گرفت که بازار دیروز روند مثبتی را تجربه کرده و باوجود برخی فشارهای فروش در نمادهایی خاص، تقاضای زیاد و خریداران حقیقی نشان از پتانسیل بالای رشد در برخی نمادها دارد. این وضعیت نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاران همچنان در حال تحلیل شرایط بازار هستند و در جست‌وجوی سیگنال‌های جدید برای اتخاذ تصمیمات سرمایه‌گذاری خود در روزهای آینده خواهند بود.
ریسک‌های سیاسی و اقتصادی
در کمین بازار
باوجود روند نسبی مثبت بازار در روز گذشته، به نظر می‌رسد که عواملی مانند افزایش قیمت دلار می‌توانند چالش‌هایی برای برخی شرکت‌ها ایجاد کنند. به طور خاص، شرکت‌هایی که صادرات محور نیستند و مواد اولیه خود را از خارج وارد می‌کنند، به شدت تحت تاثیر نوسانات نرخ ارز قرار خواهند گرفت. افزایش قیمت دلار، هزینه‌های واردات را برای این شرکت‌ها بالا می‌برد و در نتیجه فشار بیشتری بر حاشیه سود آنها وارد می‌شود. این مساله می‌تواند منجر به کاهش سودآوری و افزایش ریسک در این شرکت‌ها شود چرا که برای تامین مواد اولیه، نیاز به پرداخت هزینه‌های بیشتر خواهند داشت. از سوی دیگر، به دلیل وابستگی به بازارهای جهانی و تغییرات در قیمت‌های جهانی مواد اولیه، این شرکت‌ها ممکن است نتوانند به راحتی هزینه‌های اضافی را به قیمت محصولات خود منتقل کنند که این امر می‌تواند موجب کاهش رقابت‌پذیری آنها در بازار داخلی و خارجی شود.
در این میان، صندوق‌های طلا نیز با حباب تقریبا 5‌درصدی نسبت به NAV معامله شدند که این تغییرات عمدتا ناشی از رشد تقریبا 3درصدی قیمت طلا نسبت به روز سه‌شنبه است. افزایش قیمت طلا در این مدت کوتاه می‌تواند به عنوان یک نشانه از تمایل سرمایه‌گذاران به دارایی‌های امن در شرایط عدم قطعیت اقتصادی و سیاسی باشد. این وضعیت نشان‌دهنده واکنش بازار به وضعیت بازارهای جهانی و همچنین تمایل به حفظ ارزش سرمایه‌ها در مقابل تورم یا نوسانات ارزی است. با این حال، معاملات صندوق‌های طلا و رشد آنها به این شکل می‌تواند نشانه‌ای از آن باشد که سرمایه‌گذاران در حال مدیریت ریسک‌های خود از طریق سرمایه‌گذاری در دارایی‌های محافظه‌کارانه‌تر مانند طلا هستند.
علاوه بر این یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هایی که می‌تواند بازار را تحت‌تاثیر قرار دهد، ریسک‌های سیاسی است که به شدت می‌توانند فضای بازار را متلاطم کنند. هرگونه تحول سیاسی داخلی یا بین‌المللی مانند تغییرات در سیاست‌های اقتصادی، تحولات در روابط بین‌المللی یا تنش‌های داخلی می‌تواند به سرعت موجب نوسانات شدید در بازارهای مالی شود. ریسک‌های سیاسی علاوه بر تاثیر مستقیم بر ارزش سهام می‌توانند بر اعتماد سرمایه‌گذاران تاثیر بگذارند و موجب خروج سرمایه‌ها از بازار شود. در چنین شرایطی سرمایه‌گذاران اغلب ترجیح می‌دهند به دارایی‌های کم‌ریسک‌تر پناه ببرند و از سرمایه‌گذاری در بازارهای پر ریسک اجتناب کنند بنابراین تغییرات سیاسی و تصمیمات غیرمنتظره می‌توانند به سرعت باعث تغییرات اساسی در جهت‌گیری بازار و حتی روند کلی اقتصادی شوند. به‌طور کلی با وجود اینکه بازار در انتهای هفته به نظر روند مثبتی را تجربه کرده است اما شرایط اقتصادی و سیاسی می‌تواند به سرعت باعث تغییراتی در این روند شود. افزایش قیمت دلار، چالش‌های موجود برای شرکت‌هایی که وابسته به واردات مواد اولیه هستند، رشد قیمت طلا که نشان‌دهنده تغییر در استراتژی‌های سرمایه‌گذاری است و همچنین ریسک‌های سیاسی که می‌تواند بر اعتماد سرمایه‌گذاران تاثیر بگذارد، همه عواملی هستند که باید در تحلیل وضعیت بازار مدنظر قرار گیرند. سرمایه‌گذاران باید به این عوامل توجه خاصی داشته باشند و از سیگنال‌های بازار به خوبی استفاده کنند تا بتوانند تصمیمات هوشمندانه‌تری اتخاذ و از نوسانات احتمالی محافظت کنند.