نامزدهای ریاست جمهوری و بحران اخلاقی

شهريار شفيعي*
فارغ از هیاهوی انتخابات ریاست‌جمهوری و اینکه چه کسی به خیابان پاستور راه پیدا می‌کند نکته‌ای حائزاهمیت است که به شدت آزار‌دهنده است. اگر مناظرات کاندیداهای ریاست‌جمهوری را در این سال‌های متفاوت مقایسه کنید، متوجه یک نزول شدید در ادبیات و گفتمان مناظره‌ها می‌شوید. مناظره‌هایی که در گذشته شاهد آن بودیم، فضایی برای تبادل نظر و ارائه دیدگاه‌های مختلف با اتکا به استدلال و برهان بودند و فارغ از نتیجه، به ارتقای سطح آگاهی و بینش مخاطبان کمک می‌کرد. اگر خاطرتان باشد گفت‌وگوهایی که در اواخر دهه ۵۰ در صدا‌وسیما پخش شد، یک طرف دکتر بهشتی بود و طرف دیگر مهندس بازرگان، صحبت‌ها و بحث‌هایی که بین آنها شکل می‌گرفت، رشد ادبیات و گفت‌وگوی یک ملت را در پی داشت اما متاسفانه در حال حاضر شاهد رواج ادبیاتی هجومی، تخریب‌کننده و فاقد احترام متقابل در مناظرات انتخاباتی هستیم. کاندیداها به جای ارائه برنامه‌های مدون و پاسخگویی به دغدغه‌های واقعی مردم، به دنبال تخریب یکدیگر و برملا کردن نقاط ضعف رقیب هستند. یک نامزد به دیگری می‌گوید «‌من نمی‌گذارم تو رییس‌جمهور شوی»، این رویکرد نه تنها به نفع هیچ‌یک از طرفین نیست بلکه پیامدهای منفی متعددی برای جامعه به همراه دارد.
این نکته باید مورد توجه قرار گیرد که با کوتاه کردن زبان ریاست‌جمهور و استفاده نامزدها از ادبیات نامناسب، جایگاه ریاست‌جمهوری را کوچک کرده‌ایم و با کوچک کردن شخص ریاست‌جمهوری،‌ یکان‌به‌یکان مردم این کشور ضعیف و کوچک‌تر می‌شوند. استفاده از ادبیات نامناسب و هجمه به جایگاه ریاست‌جمهوری، به تضعیف این جایگاه در اذهان عمومی منجر می‌شود. رییس‌جمهور به عنوان نماد و عصاره یک ملت، نقشی کلیدی در انسجام و ارتقای جایگاه کشور در عرصه بین‌الملل ایفا می‌کند. تخریب این جایگاه، به مثابه تخریب هویت ملی و ضربه به اعتماد عمومی به ساختارهای قدرت است. پیامدهای چنین رویکردی، ناامیدی و بی‌اعتمادی مردم نسبت به نظام و مسوولان را در پی خواهد داشت.
بالاخره یک نفر در این کشور رییس‌جمهور می‌شود و همه می‌دانیم که بیش از یک حدی قدرتمندتر نخواهد بود اما متاسفانه با یک پدیده جانبی طرف هستیم. آیا در این گفت‌وگوها توانستیم فرهنگ انتخاباتی و مسیر سیاسی را یک گام به جلو ببریم؟ اگر برای پاسخ به این سوال به مناظره‌ها دقت کنیم درخواهیم یافت که به رشد فهم سیاسی و ارتقای ادبیات اجتماعی هیچ کمکی نشده است. این نکته هم حائزاهمیت است که در همه کمپین‌های سیاسی در همه جای دنیا بداخلاقی‌هایی به وجود می‌آید اما اگر فقط بخواهیم به دنبال دعوا و استفاده از ادبیات نامناسب باشیم به دور از فرهنگ و ارزش ایرانی است. یک زمانی در این کشور گروه مرجع فلاسفه و دانشمندان و صاحبان علم بودند اما متاسفانه در حال حاضر گروه مرجع ما به‌گونه‌ای شده که برای جمع کردن رای از فرزندی که پدر فداکاری داشته است، استفاده می‌شود. در پایان با ضعیف کردن ادبیات و جایگاه رییس‌جمهور لطفی به مردم نخواهد شد. مردم ایران همان‌قدر قدرتمند هستند که رییس‌جمهورشان قدرتمند باشد. هرچقدر قد و جایگاه رییس‌جمهور کوتاه و لرزان باشد، قد و جایگاه مردم هم کوتاه و لرزان خواهد شد.
*رییس هیات علمی آکادمی برند ایران