ناهمخوانی!

محمد کشانی*- تولید و مصرف فولاد از اهمیت فراوانی در بهبود و ترقی ساختارهای اقتصاد جوامع مختلف برخوردار است و در حالی که بیش از هر زمان دیگری بر حرکت به سوی اقتصاد معدن و صنایع معدنی به جای نفت تاکید می‌شود، توسعه این صنعت می‌تواند نقش بسزایی در رشد اقتصادی کشورها ایفا کند. بنابر آمار انجمن جهانی فولاد‌«World Steel Association»، یک‌میلیارد و ۸۴۹میلیون و ۷۰۰هزار تن فولاد در سال ۲۰۲۳ تولید شد که در این بین، سهم چین و هند به عنوان ۲فولادساز بزرگ جهان به ترتیب یک‌میلیارد و ۱۹میلیون و ۱۰۰هزار تن و ۱۴۰میلیون و ۲۰۰هزار تن بود. ایران نیز به عنوان دهمین فولادساز برتر دنیا، موفق به تولید ۳۱میلیون و ۱۰۰هزار تن فولاد در این سال شد؛ ضمن اینکه میزان تقاضای جهانی فولاد طی سال گذشته میلادی، به یک‌میلیارد و ۸۲۲میلیون و ۳۰۰هزار تن رسید.
این انجمن اخیرا طی بیانیه‌ای اعلام کرده است که نشانه‌هایی مبنی بر افزایش تقاضای جهانی فولاد و قرار گرفتن در مسیر رشد در سال‌ جاری میلادی وجود دارد و در این بین نقش۲کشور چین و هند در مقام سردمداران فولاد جهان، پررنگ‌تر از سایر تولیدکنندگان فولاد خواهد بود؛ به نحوی که چین با عبور از یک دوره رکود بی‌سابقه اقتصادی زیر سایه کرونا و افزایش سرمایه‌گذاری در حوزه زیرساخت و هند با مدیریت هدفمند تورم و توسعه سرمایه‌گذاری در زمینه ساخت مسکن‌های ارزان‌قیمت، در راستای رشد تقاضای فولاد در سال‌۲۰۲۴ حرکت خواهند کرد. در چنین شرایطی، وضعیت تولید و مصرف فولاد در ایران به عنوان یکی از کشورهای در حال توسعه و ۱۰فولادساز برتر جهان چگونه خواهد بود؟
طی چند سال اخیر، سرعت اجرا و تکمیل طرح‌ها و پروژه‌های عمرانی در کشور کاهش یافته است و متاسفانه بودجه مناسبی نیز برای این مهم در نظر گرفته نمی‌شود. با توجه به اینکه عمده فولاد تولید شده در پروژه‌های عمرانی و ساختمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد، بنابراین می‌توان انتظار داشت که میزان مصرف فولاد به دنبال عدم اجرای پروژه‌های جدید کاهش پیدا کند. از طرفی وزارت راه‌و‌شهرسازی، در حالی وعده ساخت ۴میلیون مسکن را مطرح کرده ‌است که با تحقق این مهم، بی‌شک میزان مصرف فولاد در کشور افزایش خواهد یافت اما شاهد آن هستیم که این اقدام دولت نیز شوک چندانی به بازار وارد نکرده و میزان مصرف فولاد تغییر چندانی طی سه‌سال اخیر نداشته است. از سوی دیگر، براساس سند راهبردی وزارت صنعت، معدن و تجارت، در حالی تولید ۵۵میلیون تن فولاد در افق ۱۴۰۴ هدفگذاری شده است که با توجه به تولید بیش از ۳۱میلیون تن فولاد و مصرف حدود ۱۵میلیون تنی آن، باید شرایط توسعه هرچه بیشتر صادرات این فلز پرکاربرد فراهم شود و در واقع با رشد صادرات می‌توان به تحقق چشم‌انداز‌۱۴۰۴ فولاد کشور امیدوار بود. البته در این میان نباید از برخی محدودیت‌های موجود در مسیر دسترسی به ظرفیت تولید ۵۵میلیون تن فولاد و حتی بیشتر از آن از جمله چالش تامین پایدار خوراک (سنگ‌آهن) زیر سایه عدم‌توسعه اکتشافات معدنی غافل شد و از هم‌اکنون باید تمهیدات لازم جهت رفع این محدودیت توسط وزارت صمت و شرکت‌های بزرگ فولادی و معدنی اندیشیده شود.
نکته مهم و حائز اهمیت دیگر در مسیر رشد تولید و به تبع آن مصرف فولاد در کشور، به‌کارگیری دانش و تکنولوژی‌های روز تولید فولاد جهان همپای کشورهای پیشران در این صنعت همچون هند و چین است. همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره شد، این ۲فولادساز بزرگ جهان با اعمال سیاست‌های کلان اقتصادی در بخش‌هایی همچون زیرساخت و ساخت‌وساز، در مسیر تولید فولاد با استفاده از فناوری‌های نوین و به دنبال آن رشد مصرف این فلز پراهمیت گام نهاده‌اند. بر همین اساس باید گفت تحقق تولید ۵۵میلیون تن فولاد و در نتیجه رشد مصرف آن در کشور، مستلزم حرکت در راستای استفاده از فناوری‌های نوین که تولید فولاد سبز یکی از آنهاست، بوده و امید است این مهم با جدیت بیشتری در دستور فولادسازان داخلی طی روزهای پیش‌رو قرار بگیرد.
* فعال معدنی