هر دم از این باغ بری می رسد

سدها، طرح‌های ملی هستند که مخالفت با آنها از سوی جامعه محلی و مسوولان دولتی معمولا کار سختی است حتی اگر به واسطه آن قرار باشد، طولانی‌ترین آبشار کشور که یکی از اصلی‌ترین تفریحگاه‌های مردم جنوب ایران نیز به‌شمار می‌آید، ‌غرق شود.
آبشار «آتشگاه» در منطقه سردشت لردگان و در فاصله حدود ۵۰ کیلومتری جنوب غربی شهرستان لردگان در استان چهارمحال و بختیاری و در دامنه کوه‌های سر به فلک کشیده زاگرس با پوشش گیاهی خاص درختان کهن‌سال چنار و بلوط‌های ارزشمند قرار دارد که با طول دو کیلومتر، لقب طولانی‌ترین آبشار کشور را به خود اختصاص داده است.
این شاخصه‌ها، آبشار آتشگاه را به یکی از اصلی‌ترین تفرجگاه‌های مردم استان‌های جنوبی کشور تبدیل کرده است؛ اما این آبشار با آبگیری سد «خِرسان ۳» که به تایید مسوولان اداره میراث فرهنگی و گردشگری چهارمحال و بختیاری نیز رسیده، قرار است غرق شود. اگرچه این مسوولان معتقدند «با ایجاد این سد، زیبایی‌های منطقه همچنان حفظ می‌شود و اتفاقا گردشگری در این منطقه رونق می‌یابد» اما به‌راستی این اتفاق به چه بهایی قرار است، رخ دهد؟
جوامع محلی یا همان روستایی‌های شهرستان لردگان نیز آنقدر از نبود امکانات اولیه و بی‌توجهی رنج کشیده‌اند که حالا ترجیح می‌دهند، پولی را از وزارت نیرو بگیرند تا خانه‌هایشان با رضایت زیر آب رود.
تمام اتفاقات منفی
با وجود این، مسوولان استان اصرار دارند، حتما تاکید شود که قرار نیست با آبگیری سد «خرسان ۳» تمام آبشار آتشگاه زیر آب رود یا جامعه محلی خسارتی ببیند یا اصلا اتفاقی منفی رخ دهد.
مژگان ریاحی، مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری چهارمحال و بختیاری با اعتقاد به اینکه آبگیری سد «خرسان ۳» اتفاقی منفی نیست، به ایسنا گفت: این یک طرح ملی است و با آن موافق هستیم.
وی ادامه داد: شاید با آبگیری سد «خرسان ۳» چیزهایی از دست برود ولی برآیند آن، خوب است و از نظر گردشگری این اتفاق منفی نیست.
ریاحی بیان کرد: پیش از آبگیری سد نیز با اداره ما قراردادی بسته می‌شود تا بررسی‌های باستان‌شناختی در منطقه انجام شود که اگر تهدیدی بود و موردی به حفاظت نیاز داشت با ما همکاری کنند.
وی تاکید کرد: ما خطری را از نظر گردشگری و طبیعی در منطقه آتشگاه با آبگیری سد نمی‌بینیم.
یدالله خالدی، فرماندار لردگان نیز معتقد است: با آبگیری سد «خرسان ۳» اتفاقا این منطقه جذاب‌تر و در گردشگری زبان‌زد می‌شود.
وی به ایسنا گفت: قرار نیست تمام بخش‌های آبشار آتشگاه زیر آب برود. در جلساتی هم که داشتیم، خط مرزی آبگیری را به ما نشان دادند که براساس این نقشه، روستای آتشگاه و بخش‌هایی از آبشار زیر آب می‌رود و قسمت بالایی آن بیرون می‌ماند.
وی افزود: در آن جلسه، مسوولان میراث فرهنگی و گردشگری استان نیز حضور داشتند و اعلام کردند که برای توسعه گردشگری این منطقه پس از آبگیری، طرح‌هایی آماده و حتما سرمایه‌گذار جذب می‌کنند.
اما هومان خاکپور، کارشناس منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری با یادآوری آغاز عملیات اجرایی سد «خرسان ۳» و احتمالا آبگیری این سد تا سه چهار سال آینده با طرح دیدگاه دیگری درباره این جریان، گفت: شاید تمام آبشار آتشگاه زیر آب نرود ولی وقتی سد آبگیری شود تا وسط آبشار زیر آب می‌رود و دیگر مسیر دسترسی وجود نخواهد داشت و اگر بخواهند جاده‌سازی کنند، ساخت جاده آسیب‌های دیگری را به منطقه وارد می‌کند.
وی در گفت‌وگو با ایسنا تاکید کرد: اتفاقا بخشی از آبشار که زیر آب می‌رود، دقیقا محل کمپ گردشگران است که زیرساخت‌هایی هم در آن ایجاد شده است.
وی در ادامه اظهار کرد: مسوولان میراث فرهنگی و گردشگری استان اعلام می‌کنند، این دره و آبشار آن یکی از جاذبه‌های اصلی چهارمحال و بختیاری است؛ ولی وقتی به روستای آتشگاه وارد می‌شوید هیچ ردپایی از این اداره در آن منطقه نمی‌بینید نه در آموزش مردم و نه در بخش زیرساخت‌های رفاهی. اگر قرار نیست اداره میراث فرهنگی و گردشگری استان، خود را در آنجا نشان دهد پس کجا باید خود را نشان دهد؟!
خاکپور ادامه داد: نخستین شناسه گردشگری، فرهنگ است. وقتی به این منطقه وارد می‌شوید، برخوردهای ناراحت‌کننده‌ای از سوی جامعه محلی می‌بینید. چه کسی باید به این موضوع بپردازد؟
این دیده‌بان طبیعت بختیار معتقد است: اگر مردم این منطقه آموزش دیده بودند و درآمد شایسته‌ای از گردشگری داشتند، اجازه نمی‌دادند که روستایشان با آن همه زیبایی نادر نابود شود.
وی گفت: ‌اگر به حوزه‌های گردشگری توجه شود، مردم پشتیبان این منابع باارزش می‌شوند؛ اما چون مردم تاکنون نتوانستند از گردشگری این منطقه استفاده کنند به فروش خانه‌های خود راضی شدند.
خاکپور ادامه داد: وقتی دستگاه‌های دولتی به پایداری اثر فکر نمی‌کنند، مردم چگونه به پایداری اثر و اهداف درازمدت آن فکر کنند، پس مالکیت خود را واگذار می‌کنند.
وی در ادامه اظهار کرد: معمولا در مطالعه سدسازی به ارزیابی‌های زیست‌محیطی توجه می‌شود و با توجه به اینکه با آبگیری سد «خرسان ۳» جاذبه ارزشمند و مهمی از بین می‌رود، باید در این ارزیابی، نظر اداره میراث فرهنگی و گردشگری لحاظ می‌شد. آیا واقعا این اداره درباره موضوع زیر آب رفتن آبشار نظر داده و در ارزیابی دقت داشته است؟
خداحافظ میراث فرهنگی
ریاحی، مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری چهارمحال و بختیاری در این‌باره توضیح داد: میراث فرهنگی و گردشگری معمولا در ارزیابی‌های زیست‌محیطی وارد نمی‌شود و در سیاست‌های این بخش اعمال نظر نمی‌کند؛ ولی صحبتی که با ما شد از بعد گردشگری بود که اعلام کردیم، چون همه آبشار در آبگیری نابود نمی‌شود و قسمتی از آن بیرون می‌ماند و در کنار آن با آبگیری سد، دریاچه‌ای ایجاد می‌شود که جاذبه گردشگری منطقه را دوچندان می‌کند و مهم‌تر از آن، چون این سد یک طرح ملی است پس با آن مخالفتی نداریم.
در ادامه خاکپور به‌عنوان کارشناس منابع طبیعی به نکته دیگری بجز نابودی طولانی‌ترین آبشار کشور با آبگیری سد «خرسان ۳» اشاره کرد که وضعیت اشتغال مردم روستا پس از جابه‌جایی بود. موضوعی که شاید برای عاملان این سد در لردگان چندان اهمیت نداشته باشد چون به‌نظر می‌رسد برای آنها تملک روستاها و اجرای موفق ساخت و آبگیری این سد، مهم‌تر از طبیعتی که نابود می‌شود و مردمی است که گرفتار ناهنجاری‌های شهرنشینی خواهند شد.این کارشناس منابع طبیعی گفت: برای جابه‌جایی و اشتغال این روستایی‌ها در مطالعات سدسازی این منطقه هیچ تعریفی نشده است. تجربه نشان می‌دهد، روستایی‌ها پس از انتقال، در حاشیه شهرها ساکن شده و با ناهنجاری‌های دیگری دست به گریبان شده‌اند. اگر با مطالعه برخورد شود، قطعا این ناهنجاری‌ها با انتقال روستایی‌ها پیش نمی‌آید.دیده‌بان طبیعت بختیار اظهار کرد: مردم این روستا در حال حاضر از دامداری، کشاورزی و گردشگری درآمد کسب می‌کنند، آنها هیچ تخصصی در امور سدسازی ندارند، چگونه قرار است به‌کار گرفته شوند. همچنین مگر سدسازی در این منطقه تا کی ادامه دارد؟
وی افزود: همین حالا کارگرانی که در سد کارون ۴ کار می‌کردند، بیکار شده‌اند و دیگر کاری ندارند انجام دهند.
اما فرماندار لردگان درباره برنامه‌ای که برای جابه‌جایی روستایی‌ها به‌دنبال آبگیری سد در نظر گرفته شده است، گفت:‌ حدود ۱۱ روستا زیر آب می‌رود. پیش از جابه‌جایی امور حقوقی سد «خرسان ۳» و نقشه‌بردار تمام زمین‌ها را برای تملک، پروژه‌سازی و نقشه‌برداری کردند. پیش از این روستای شوش که کارگاه سد بود، تملک شد و مردم آن به شهر لردگان مهاجرت کردند.
در واقع داستان سد «خرسان ۳» به غرق شدن طولانی‌ترین آبشار کشور ختم نمی‌شود بلکه همراه آن یک فرهنگ، درختان یکصد ساله چنار، بلوط‌های ارزشمند و اکوسیستم این منطقه نیز نابود می‌شود. اما پرسش این است که آیا با آبگیری این سد در رودخانه خرسان که اصلی‌ترین و پرآب‌ترین سرشاخه رود بزرگ کارون است، آسیبی به این رودخانه وارد نمی‌شود و سرنوشتی مانند زاینده‌رود در انتظار آن نیست؟