پایان غم‌انگیز یک ماجراجویی

دکتر عبدالرضا مهاجری‌نژاد*
واقعیت غم‌انگیز یک ماجرا‌جویی در کاخ نیاوران پس از دو ماه در حالی به پایان رسید که چیزی به جز یک رسوایی به همراه نداشت. حدود دو ماه قبل اخباری غیر‌منتظره و غیر‌رسمی درباره انجام حفاری در تالار کتیبه‌های باغ نیاوران
منتشر شد.

در این مقطع شایعاتی وجود داشت مبنی بر اینکه این حفاری‌ها با هدف دستیابی به ۲۰۰ کیلوگرم طلا و دفینه از سوی وزارت میراث فرهنگی انجام می‌شود.
اطلاع‌رسانی‌ها در مطبوعات و صحبت‌های کارشناسان فعالان میراث فرهنگی و همچنین انتشار عکس‌هایی از حفاری نشان می‌داد اقداماتی با پوشش حفاظتی خاص برای دستیابی به دفینه زمان پهلوی صورت گرفته است. تعطیلی کاخ نیاوران در زمان حفاری‌ها و تداوم حفاری‌ها در این مدت هم قابل تامل بود.
پس از افشاگری‌هایی که در این خصوص صورت گرفت سرانجام عزت‌الله ضرغامی وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در پاسخ به پرسش یکی از خبرنگاران در حاشیه هفته پژوهش و در پژوهشگاه میراث فرهنگی مجبور به اذعان به دفینه‌جویی در حیاط کاخ‌موزه نیاوران شد. ضرغامی در این مقطع همچنین ادامه حفاری‌ها را جزو وظایف ذاتی وزارت میراث فرهنگی قلمداد کرد!
این اظهارات تعجب همگان را برانگیخت و غم‌انگیز‌تر از اصل ماجرا نظارت و بازدید رییس پژوهشگاه در جریان این دفینه‌جویی بود.
می‌توان گفت اصل ماجرا ادامه روند ماجراجویی در دولت احمدی‌نژاد و داستان گنج و گنج‌یابی و دفینه‌های به جا مانده از خاندان پهلوی و بر گرفته از فیلمنامه فیلم «استرداد» بوده است!
با کمال تاسف باید از وزیر محترم پرسید مبنای استدلال و تفکر شما در پشت پرده اخبار کذب حفاران غیر‌مجاز و رمال‌ها چه بوده است؟
دو ماه تمام با هزینه مردم و دولت با حفر هشت حلقه چاه و تونل‌های ارتباطی و رسیدن به قنات در کاخ نیاوران به یک رسوایی انجامید و جایگاه و ساختار علم و کاوش باستان‌شناسی به سخره گرفته شد.
این نخستین و احتمالا آخرین بار نبوده که در دام حفاران غیر‌مجاز فرو رفته‌اند و حفاری‌های غیر‌مجاز و دفینه‌جویی در قم، کردستان، شهریار، نیشابور و آذربایجان غربی نیز پیش‌تر اتفاق افتاده است. پرسش جامع از نگاه باستان‌شناسی و فعالان میراث فرهنگی این است که اصولا حفاری‌های صورت گرفته در کاخ نیاوران به چه سبب بوده و چگونه آغاز شده است؟ چرا این حفاری‌ها به دور از چشم مطبوعات و کارشناسان انجام شده و ادامه پیدا کرده است؟ تفاوت بین روش علمی و غیر‌علمی در حفاری چیست؟ چنانچه کاوش بر مبنای علمی بوده است، عکس‌ها و مستندات حفاری را مثل تمام کاوش‌های دیگر منتشر کنید و اگر کاوش غیر‌علمی و با هدف دفینه‌جویی بوده، نظارت و حضور رییس پژوهشگاه چه معنایی داشته است؟ در این میان چقدر برای دستیابی به دفینه‌های پهلوی به جیب کلاهبرداران و صاحبان دستگاه‌های ژئومغناطیسی سرازیر شده است؟
در یک کلام به نظرم لازم است گزارش حفاری در نیاوران از سوی وزارت میراث فرهنگی منتشر شود و حتی یک همایش یک‌روزه از مِتُدولوژی جدیدی که وضع شده برگزار شود؛ این یک خواسته حداقلی از سوی جامعه فرهنگی کشور است.
به نظرم هیچ‌کس و در هیچ جایگاهی نباید به خود اجازه دهد که قانون را تفسیر یا دور بزند و در آخر باید بگویم که برای یکبار هم که شده به جای زیر میز باید روی میز زد.
* عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی