چگونه سیاست از شورا دور شد

مریم بابایی- امروز روز شوراها نام‌گذاری شده است شورایی که از اهداف و شعارهای اولیه انقلاب اسلامی در کشور بود اما از عمرآن ۱۴ سال بیشتر نمی‌گذرد حتی پس از اتمام جنگ بازهم اجرایی شدن آن بیش از هشت سال به درازا کشید و در شورای نخست هم انحراف یا تمایل این شورا به سمت سیاست بیشتر به چشم خورد؛ سمتی که با اهداف نهفته در ماهیت وجودی آن، یعنی حرکت به سمت توسعه در تضاد بود.
در این رابطه با احمد مسجدجامعی، رییس شورای شهر تهران گفت‌و‌گویی کرده‌ایم.
قبل از آنکه به ریاست برسید برنامه‌هایی داشتید آیا وقتی به این سمت رسیدید با موانع و مشکلاتی بر سر راهتان مواجه شده‌اید؟
من در سه بخش اولویت‌ها، نظارت و تعامل با سایر دستگاه‌ها اهداف و نظراتی داشتم که آنچه راجع به اولویت‌های شهری در نظر داشتم و خوشبختانه این اهداف عمومی برای همه ما حاصل شد که به اولویت‌های یکپارچه برسیم اما اولویت من معماری و شهرسازی بود که وقتی مطرح کردم بسیاری معتقد بودند با کمیسیون دیگری تلفیق شود. این کمیسیون در آغاز با عضویت آقای سالاری شکل گرفت اما بعد از دیدار با مقام معظم رهبری این پیشنهاد من با اقبال بیشتری مواجه شد، یا مثلا اهمیت محیط‌زیست و سلامت بود که بنده در زمان نامزدی شورا در صحبت‌هایم به آنها اشاره کرده بودم.
پس از آن کمیسیون سلامت هم شکل گرفت و سپس کمیسیون نظارت هر چند با عضویت یک نفر اما در نهایت برنامه‌های پیشنهادی و مورد نظر درباره نگاه کلان به شهر بود. این کمیسیون‌ها مخصوصا پس از دیدار با مقام رهبری، تقویت و حتی تثبیت هم شد. نکته دیگر درباره روش کارم بود این شیوه را که تعاملی بوده و هست و رهبری هم تشویق کردند که ادامه دهیم. به تدریج این ارتباط بسط پیدا کرد به‌طوری که حالا با مجمع تشخیص مصلحت مجلس و دولت تعامل و ارتباط برقرار کرده‌است.
یک بخش دیگر هم مربوط به تشکیلات تعریف‌شده برای شوراست که در شورای اول پایه‌گذاری شده است و حالا بعد از ۱۴ سال نیاز به بازبینی دارد که امیدوارم تا پایان نخستین سال شورا بازبینی جدید در تشکیلات شورا ایجاد شود.
توجه به شوراها خیلی قبل‌تر از ۱۴ سال اخیر در ایران مورد توجه قرار گرفته بود اما چرا و چه عواملی تا این حد موجب تاخیر در شکل‌گیری و نقش‌پذیری آن در کنار سایر قوا شد؟
هسته اصلی انقلاب توجه ویژه‌ای به اصل وجودی شوراها داشته است و انقلاب، ادبیات شوراها را بسیار تقویت کرد اما بهتر است بگوییم جنگ مانع توجه به آن شد.
از نخستین شعارهای انقلاب، تفکر شورایی بود که به لحاظ ترویج این تفکر نخستین و بیشترین نقش را مرحوم طالقانی و به لحاظ نظام‌مندی و قاعده‌مندی بیشترین نقش را مرحوم بهشتی داشتند و خود امام نیز ۸۰ روز بعد از انقلاب یعنی همین نهم اردیبهشت اطلاعیه‌ای دادند که فرمودند کار شوراها هم به نفع مردم است و هم به نفع دولت.
زمانی که آقای ناطق وزیر کشور بود قانون نخستین شوراها نوشته شد که بسیار مترقی‌تر از قانون امروزی بوده اما هر بار که به مجلس رفت مجلس قسمتی از این قانون را تحت عنوان اصلاح حذف کرد.
چرا این اتفاق می‌افتاد؟
یک رقابتی پنهانی بین نمایندگی شهر و نمایندگی مجلس شورای اسلامی وجود داشته که حتی هنوز هم هست. شورا به عنوان یکی از ارکان نظام معرفی شده و باید جایی بین سه قوای مقننه، مجریه و قضاییه پیدا کند؛ قوایی که سال‌ها سه‌گانه بوده‌اند و حالا وجود و پذیرش یک رکن جدید دشوار است و این امری طبیعی است.
علت تاخیر در اجرای قانون شوراها را جنگ می‌دانستند چرا پس از آن اجرا نشد؟
قبل از دولت آقای رفسنجانی قانون شوراها به تصویب رسید اما در زمان ایشان شوراها تشکیل نشد.
امروز عملکرد شورای اول را چطور ارزیابی می‌کنید؟
من در شورای اول نبودم و آن زمان در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بودم و خاطرم می‌آید که آن زمان یک‌بار به عنوان قائم‌مقام وزیر ارشاد در شورا حضور پیدا کردم که جلسه‌ای غیررسانه‌ای هم بود.
موضوعی بود که یادم هست من در آغاز از اعضا پرسیدم که چند نفر از شما متولد تهران است؟
به نظر شما متولد تهران بودن اعضا تاثیری بر اقدامات شورا دارد؟
به نظر من قطعا تاثیر دارد.
چرا روی این موضوع تاکید دارید؟
به نظر من در هر جا برای عضو شورا بودن، تجربه و سابقه محلی عضو خیلی مهم و اثرگذار است زیرا حوزه اجتماعی است و کار در آن نیاز به فهم مشترکی با مردم دارد، مثلا زندگی در فضای خاص علاقه ایجاد می‌کند.
مکان کودکی، تحصیلی و زندگی عطر و حس و بوی ویژه‌ای دارد که در ایجاد علاقه و دلبستگی خیلی مهم است و این حس نوستالژیک ایجاد می‌کند مثلا فرد نگران و ناراحت می‌شود که در محله قدیمی‌اش درخت و جوی آبش و خرابی و… صورت بگیرد و نسبت به آن واکنش نشان می‌دهد و سعی می‌کند دلسوزانه درصدد رفع مشکلات پیش آمده گام بردارد.
این علایق انسان را نسبت به معماری و زندگی تعریف می‌کند و همین تعاریف موجب دلبستگی‌هایی می‌شود و آنها را جزوی از خود یا خود را جزوی از آنها می‌بیند این دلبستگی باعث می‌شود نحوه و سطح نگرشش نسبت به مسایل متفاوت شود.
مثلا آقای مختاری وقتی می‌بیند درختی قطع شود پرپر می‌زند این تعلق به طبیعت جزو او شده است.
می‌توانم از حرف‌هایتان نتیجه بگیرم این موضوع موجب می‌شود که از بار سیاسی شدن شورا کاسته شود.
بله، دقیقا همین‌طور است شورا به دنبال دغدغه‌های اجتماعی است قطعا اکثر قریب به اتفاق مسایل مربوط به شورا در حوزه مسایل اجتماعی شکل می‌گیرد و اصلا سیاسی نیست و نباید باشد در حال حاضر هم با اینکه در شورا طیف‌های مختلفی هستند اما وقتی به بررسی مسایل شهری می‌پردازند با هم در یکسری مسایل همپوشانی پیدا می‌کنند و در کنار هم و با هم یکسری کارها و اقدامات مشترک شهری انجام می‌دهند و این می‌شود که شورا از سیاست دور شود.
اتفاقی که در شورای اول نیفتاد؟
بخشی از شورای اول بی‌ثمر بود، اما بخشی از شورا توانست قوانین و مقرراتی را وضع کند که تا پایان شورای سوم مبنا همان بود و ما درصدد هستیم در شورای چهارم تغییراتی در آن ایجاد کردیم.
شورای دوم چطور پیش رفت؟
در شورای دوم در دولت بودم، اما می‌دیدم که این شورا هم به دنبال تعامل نبود و همان شورایی بود که به ریاست‌جمهوری منجر شد و ما که هیچ وقت ندیدیم که تعاملی وجود داشته باشد البته من در شورای دوم در دو، سه موضوع کار کردم که بسیار موفق بود فکر کنم شخصیت افراد در آن بسیار تاثیرگذار بود.
یک موضوع مربوط به برگزاری نمایشگاه کتاب بود. زمانی شهردار وقت خیلی تلاش داشت که نمایشگاه کتاب برگزار نشود و گفته بود که جلوی برگزاری نمایشگاه کتاب را خواهد گرفت به این بهانه که ترافیک در این ایام ایجاد می‌شود و جریان زندگی در منطقه را متوقف می‌کند اما آقای بیادی در این حوزه ورود پیدا و در نهایت تلاش‌ها و دفاعیاتی ویژه کرد که بسیار کارگشا بود و گفت با اینکه این نمایشگاه ترافیک را مختل می‌کند اما ارزشش بسیار بالاتر از این حرف‌هاست در واقع با کمک‌های بیادی توانستیم این مشکل را مرتفع کنیم.
یک‌بار دیگر با شورای دوم کار مشترکی انجام دادیم که در قالب برنامه‌ای بود که بندی درباره سینماها داشت که بر شهرداری‌ها تکلیف می‌کرد در این ارتباط اقداماتی کنند که این کار نیز به تدوین سندی منجر شد که نتایج خوبی دربرداشت.
در شورای سوم که در طیف اقلیت هم بودید، چطور گذشت؟
شورای سوم شورای خوبی بود عملا ما یک گروه سه نفره بودیم با یک گروه
۱۲ نفره و طبعا خیلی از آن چیزهایی که مرا در این دوره به نتیجه رساند ناشی از تجربه‌ام در شورای سوم است حالا به این نتیجه رسیده‌ام که باید فضا را برای همه فراهم کرد، باید تمام نظرات را شنید و امکان شنیده شدن را به همه داد.
عملکرد شورای چهارم را که شما در مقام ریاست آن هم قرار گرفتید تا به امروز چطور ارزیابی می‌کنید؟
شما باید ارزیابی کنید…
به نظر می‌رسد بسیار اهل تعامل به دور از جنجال هستید تعامل برای رسیدن به اهداف مهم‌تر و البته شهری! در این مدت ارتباط با سایر دستگاه‌ها را چطور ارزیابی می‌کنید؟
ما در این مدت با مجلس، مجمع تشخیص مصلحت و دولت و هر دستگاهی که به نوعی می‌تواند بر شهر تاثیر بگذارد تعامل کرده‌ایم و سعی می‌کنیم البته باید تعامل هم داشته باشیم همین‌طور که گفتید تعامل‌ها در راستای اهداف توسعه شهری است زیرا ذات شهر سیاسی نیست در حال حاضر مردم عملکرد سیاسی را هم پس می‌زنند و تاثیر خوبی بر ذهن مردم هم ندارد اگر مردم حس کنند شورا سیاسی عمل می‌کند واکنش منفی خواهند داشت. مردم متوجه سیاسی عمل کردن یا نکردن شورا می‌شوند تشخیص می‌دهند که شورا چگونه عمل می‌کند.
شما مراقبید شورای چهارم گرفتار مشکلات سیاسی شدن شوراهای قبلی نشود، مراقبید که به سمت سیاسی شدن نلغزد؟
نه من خیلی نگران و مراقب نیستم چون فکر می‌کنم در این دوره همه به نوعی علاقه‌مند به حل مسایل و معضلات شهری هستند و بر عملکرد اجتماعی امور متمرکزند و در نتیجه می‌خواهند به دور از هر نوع سیاست‌زدگی کار کنند.