گردش مالی زغال نصف صنعت فولاد

گروه معدن- گردش مالی سالانه زغال‌سنگ در جهان ۵۳۰میلیارد دلار بوده که تقریبا نصف صنعت فولاد است. همین موضوع به تنهایی کافی است تا اهمیت زغال‌سنگ را نشان دهد. در این بین چین، هند، اندونزی، آمریکا، روسیه و استرالیا، شش تولیدکننده عمده زغال‌سنگ در جهان هستند. با توجه به اینکه ایران هم در مناطق مختلف از جمله طبس، کرمان، البرز شرقی و مرکزی دارای معادن زغال‌سنگ بوده جایگاه ما هم قابل ملاحظه است اما فقدان توسعه و عقب‌افتادگی در این صنعت باعث شده که چندان مورد توجه قرار نگیریم. این در حالی است که زغال‌سنگ می‌تواند اشتغال بالایی ایجاد و به توسعه اقتصادی کمک کند.
تاکید می‌شود توسعه زنجیره زغال‌سنگ در کشور یک الزام است و باید حداکثر استفاده را از این نعمت خدادادی ببریم. هرچند براساس پیمان ۲۰۳۰ پاریس، کاهش تولید کربن در سطح جهان دنبال و پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۶ مصرف زغال‌سنگ جهان روند کاهشی داشته باشد اما اکثر کشورها براساس مزیت‌های نسبی و رقابتی‌شان به این مساله نگاه می‌کنند و بنابراین هنوز زغال اهمیت خود را از دست نداده است.
صادرات زغال‌سنگ بر تولید ناخالص داخلی (GDP) کشورها تاثیر دارد تا جایی که به طور مثال ۳۵درصد از GDP مغولستان براساس صادرات زغال‌سنگ است. زغال‌سنگ ۲۷درصد از انرژی جهان را تشکیل می‌دهد و در ادامه حدود ۳۰درصد انرژی از نفت و ۱۰درصد از انرژی‌های تجدید‌پذیر تامین می‌شود. به این ترتیب زغال‌سنگ به عنوان یک حوزه اساسی در سبد مصرف انرژی کشورها مطرح است، به طوری که براساس مطالعات صورت گرفته تا سال ۲۰۲۰ مصرف زغال‌سنگ در صنعت سیمان جهان ۹۰درصد، فولاد ۷۰درصد و تولید برق ۳۷درصد بوده است.
انواع سناریوها
مدیرعامل ومعادن گفت: دو سناریو در بخش انرژی در جهان شامل سناریوی PES و سناریوی ۵/۱درجه مطرح است؛ در سناریوی نخست حدود ۳۴گیگاتن دی‌اکسید‌کربن در جهان تولید می‌شود که فقط سهم بخش صنعت از تولید آن ۹گیگاتن است و هرچند تناژ تولیدی زغال‌سنگ در آینده کاهش می‌یابد اما به صفر نمی‌رسد و به عنوان یک منبع انرژی باقی می‌ماند. وی گفت: در سناریوی دوم، بحث این است که تا سال ۲۰۵۰ باید تولید دی‌اکسید‌کربن به صفر برسد و اکثر کارشناسان معتقدند این سناریو قابلیت عملیاتی و اجرایی ندارد.
اردشیر سعدمحمدی بیان ‌داشت: گردش مالی سالانه زغال‌سنگ در جهان ۵۳۰میلیارد دلار بوده که تقریبا نصف صنعت فولاد است. فقدان توسعه و عقب‌افتادگی در این صنعت، ناشی از بی‌توجهی سطوح بالای تفکری در این بخش بوده است.
وی ادامه داد: ۳میلیون تن کک‌سازی فعال در کشور داریم و حداقل نیازمند ۵میلیون تن کنسانتره هستیم، در حالی که پارسال تولید کنسانتره زغال ۷/۱میلیون تن بوده است. وی بیان کرد: به دلیل مسائل قیمتی، رغبت به سرمایه‌گذاری در بخش زغال‌سنگ کشورمان کم است، علاوه بر آن آموزش‌ها به نیروی انسانی در این حوزه ضعیف است و درس حرفه‌ای در موضوع زغال‌سنگ نداریم و باید در نوع نگاه خود در پرورش مهندسان معدن تجدید نظر کنیم. سعدمحمدی با تاکید بر اینکه باید به کیفیت زغال‌سنگ ارزش و بها بدهیم، گفت: باید برای زغال و اقتصاد آن ارزش قائل شویم، زیرا امروز شاهد دگرگونی‌های جدید در تکنیک‌ها و تجهیزات این صنعت در جهان هستیم. وی اظهار داشت: سال گذشته ۷/۱میلیون تن کنسانتره زغال‌سنگ در کشور تولید و ۷۵۰هزار تن نیز واردات انجام شد و بنابراین نیاز و تولیدمان در این بخش با یکدیگر همخوانی ندارد.
مدیرعامل ومعادن با تاکید بر اینکه موفقیت بدون برنامه امکان‌پذیر نیست، یادآوری کرد: این صنعت قادر به اشتغالزایی است، اما از سرمایه‌گذاری لازم برخوردار نبوده، آموزش نیروی انسانی در آن مناسب نیست و انگیزه‌های لازم برای آموزش و سرمایه‌گذاری در آن وجود ندارد. وی اظهار داشت: همه اینها در حالی است که معدنکاری و موضوعات اقتصادی صنعت زغال‌سنگ در جهان، گردش مالی ۲تریلیارد دلاری در بخش‌های مختلف را شکل می‌دهد.
سعدمحمدی با اشاره به مباحث فناوری‌های دیجیتال به کار گرفته شده در عملیات معدنکاری زغال‌سنگ در معادن پیشرفته جهان گفت: موضوعات روباتیک و خودکارسازی در اکتشافات زغال‌سنگ ۴۲درصد، توسعه معادن ۴۷درصد، معدنکاری ۵۴درصد، پردازش کانی ۴۵درصد، لجستیک ۳۳درصد و فروش و بازاریابی ۲۴درصد است. در حالی که در جهان از دامپتراکت‌های ۵۵۰تنی استفاده می‌شود، امروز در کشورمان در استفاده از دامپتراکت‌های ۱۳۶تنی بحث و گفت‌وگو داریم! وی بیان داشت:‌ در سال ۲۰۵۰ دست‌کم ۹۱درصد انرژی الکتریکی از تجدیدپذیرها تامین می‌شود، جهان به دنبال توسعه استفاده از خودروهای برقی است و سوخت هیدروژن مبحثی جدی در تجدیدپذیرهاست. در این زمینه نیاز داریم تا حرف‌های جدید بزنیم و سیاستگذاری‌های جدید داشته باشیم.
مدیرعامل ومعادن افزود: امروز سهم نفت از تولید انرژی در جهان ۳۹درصد و در سال ۲۰۵۰ به حدود ۴درصد خواهد رسید، در مقابل سهم ۲۲درصدی فعلی برق در انرژی جهان در افق ۲۰۵۰ به ۵۱درصد افزایش خواهد یافت که مهم‌ترین عنصر در این استراتژی مس خواهد بود و باید به این مسائل با دیده دقت بنگریم.
توسعه زنجیره زغال، یک الزام
معاون توانمندسازی و برنامه‌ریزی ایمیدرو گفت: توسعه زنجیره زغال‌سنگ در کشور یک الزام است و باید حداکثر استفاده را از این نعمت خدادادی ببریم.
سمیه خلوصی بیان کرد: هرچند براساس پیمان ۲۰۳۰ پاریس، کاهش تولید کربن در سطح جهان دنبال می‌شود اما اکثر کشورها براساس مزیت‌های نسبی و رقابتی‌شان به این مساله نگاه می‌کنند. وی بیان داشت: در جهان ۷۰ کشور معادن با استخراج بالای یک میلیون تن دارند و سالانه ۹/۸میلیارد تن از این ماده معدنی در دنیا استخراج می‌شود و بیش از ۶هزار معدن، به انجام عملیات معدنکاری آن می‌پردازند.
خلوصی یادآور شد: در جهت‌گیری کشورها نسبت به استفاده از این ماده معدنی، سه پیش‌بینی وجود دارد؛ نخست، با توجه به برنامه اروپا و آمریکا برای کاهش مصرف زغال‌سنگ از سال ۲۰۲۲ و در مقابل افزایش استفاده چین، هند و کشورهای آسه‌آن از زغال‌سنگ، تقاضا و مصرف آن تقریبا ثابت است. وی اظهار داشت: در پیش‌بینی دوم، پس از جنگ اوکراین شاهد افزایش روی آوردن کشورها به مصرف زغال‌سنگ ناشی از ریسک تامین گاز هستیم و در پیش‌بینی سوم، رشد سالانه ۵درصدی استفاده از این ماده معدنی متصور است، بر این اساس جهان به یک نگاه واحد و جامع درخصوص این محصول نرسیده است و صرفا براساس مزیت رقابتی خود به آن نگاه می‌کند.
معاون ایمیدرو اظهار داشت: ‌امروز ۷۰درصد برق چین از نیروگاه‌های حرارتی تامین می‌شود که از سوخت زغال‌سنگ استفاده می‌کنند، این در حالی است که چین پیمان پاریس را امضا کرده و گرچه متعهد به کاهش کربن است، اما ساخت نیروگاه‌های حرارتی و استفاده از زغال‌سنگ را در دستور کار دارد. وی با اشاره به تامین بیش از ۶۰درصدی انرژی آفریقای جنوبی از زغال‌سنگ گفت: عمده اقتصادهای نوظهور جهان، به دلیل مزیت‌های رقابتی همچنان به دنبال افزایش استفاده از زغال‌سنگ هستند و به راحتی از آن نمی‌گذرند، بنابراین آینده زغال‌سنگ همچنان مناسب ارزیابی می‌شود.
این مقام مسوول ایمیدرو با اشاره به استفاده از زغال‌سنگ در فولادسازی، نیروگاه‌های حرارتی کارخانجات سیمان و… در کشورمان افزود: ذخایر قطعی این محصول در کشورمان ۴/۱میلیارد تن است، در حالی که سالانه ۵/۳میلیون تن از آن و همچنین ۷/۱میلیون تن کنسانتره زغال‌سنگ تولید می‌شود که ارقام پایینی محسوب می‌شوند. وی گفت: امروز تولید گاز از زغال‌سنگ که با فناوری‌های جدید امکان‌پذیر است در کشورمان دنبال می‌شود و ایمیدرو به همراه شرکت صدرتامین اجرایی شدن آن را پیگیری می‌کند. خلوصی یادآور شد: در طرح جامع زغال‌سنگ، تولید ۷میلیون تن زغال کک شو و ۵/۲میلیون تن زغال حرارتی پیش‌بینی شده که نیازمند ۲میلیارد دلار سرمایه‌گذاری و همچنین تامین نیروی انسانی متخصص است. وی اظهار داشت: در جهان بهبود کیفیت فرآوری این محصول در کنار استحصال عناصر باارزش و کاهش آلایندگی‌های آن در دستور کار است. معاون ایمیدرو خاطرنشان کرد: چهار محور اصلی برنامه‌ها در ایمیدرو توسعه فناوری، کاهش گوگرد در معادن، تنوع مصرف آن و استحصال عناصر با ارزش از خود ماده معدنی و باطله‌هاست که در کنار آن افزایش ایمنی معادن زغال‌سنگ دنبال می‌شود. وی گفت:‌ در زمینه افزایش ایمنی معادن، اکنون یک پایگاه امداد و نجات در طبس به بهره‌برداری رسیده و سه مورد دیگر نیز در دستور کار است. خلوصی ادامه داد: تجهیزات خودایمنی و ایمنی معادن زغال‌سنگ با همکاری وزارت صمت خریداری شده و علاوه بر آن، آموزش کارگران به منظور افزایش مهارت آنها و افزایش ایمنی در دستور کار است.
سیاست جدید چین
ژوهانسون ژانگ مدیرعامل شرکت کامودیتیج در بخشی از این همایش اظهار کرد: چین سیاست جدیدی برای صنعت املاک و مستغلات دارد که بازار را از آوریل تا مه بسیار تقویت کرده است. تقاضای فولاد بیش از حد انتظار خواهد بود. پس از انتخابات هند در ماه ژوئن، تقاضای هند برای زغال کک افزایش خواهد یافت. صادرات فولاد چین به افزایش ادامه می‌دهد. از ژانویه تا آوریل، مجموع صادرات به ۳۵میلیون تن رسید که نسبت به دوره مشابه در سال ۲۰۲۳، ۲۷ درصد افزایش داشته است.
او ادامه داد:‌ اتحادیه اروپا و ایالات متحده اقدامات ضددامپینگ برای محصولات فولادی با منشأ چین دارند. کارخانه‌های کک در سرزمین اصلی چین جایگزین و به‌روزرسانی شده‌اند و ظرفیت جدیدی به اندازه ۹میلیون تن اضافه خواهد شد. کارخانه کک در اندونزی به طور کامل تا سال ۲۰۲۷ با ظرفیت ۵میلیون تن به بهره‌برداری خواهد رسید که تاثیر زیادی بر قیمت کک بین‌المللی خواهد داشت. ظرفیت طراحی شده کلی کک در جزیره سولاوسی، اندونزی حدود ۱۷میلیون تن است.