یادگار تلخ ۹۷ بر تن میراث ۷۰۰۰ساله

سال ۹۷ گذشت و در این سال هم بناهای تاریخی و آثار ملی ایران متحمل تخریب‌ها و تهدیدهای فراوانی شد‌. مدیریت سلیقه‌ای و بدون برنامه در راس سازمان میراث فرهنگی نتوانست و با توجه به آنچه پیش آمده، نخواهد توانست در سال‌های آینده نیز قدم مثبتی در جهت بهبود شرایط آثار ملی ایرانیان بردارد‌.
حسن روحانی در مناظرات انتخاباتی بارها از لزوم توجه به صنعت گردشگری سخن گفت و آثار باستانی را ارج نهاد اما در عمل افرادی را به سازمان میراث فرهنگی آورد که هیچ تجربه‌ای در زمینه‌های مرتبط نداشتند‌. تعدد مدیران دولتی در این سازمان و آمد و شد‌ها نتوانست به وضعیت ناامید‌کننده سال‌های پیش سر و سامان دهد و به نظر می‌رسد آینده نیز آبستن خبرهای خوبی نیست‌.
اما شاید سرآمد تخریب‌ها و زیان‌ها به آثار تاریخی در سال ۹۷، ماجرایی بود که بر سر چشمه ۷ هزار ساله شهرری آمد‌. چشمه علی در سال ۹۷ به خاطر اهمال‌کاری مدیران شهری و مسوولان مترو و البته در اثر تعلل کارشناسان سازمان میراث فرهنگی خشک شد!
چشمه‌ای هفت هزار ساله که از دوران پیش از باستان در این منطقه تاریخی جاری بود، بر اثر عملیات عمرانی خط ۶ مترو خشک شد‌. چند ماه بعد مسوولان شهرداری برای رها شدن از انتقاد مطبوعاتی‌ها با تانکر حوضچه چشمه‌علی را پر کردند که این اتفاق نیز از چشم آنها دور نماند‌.
حالا اما خبر رسیده عملیات حفاری مترو آسیب دیگری نیز به این منطقه باستانی رسانده است‌؛ سرازیر شدن فاضلاب به چشمه‌علی‌.
ماجرای تازه
کشیدن خط ۶ مترو شهرری از محدوده‌ چشمه‌علی و خشک شدن تدریجی آبِ این چشمه‌ تاریخی در طول یک سال گذشته، داستان‌های متفاوتی برای این محوطه طبیعی رقم زد‌. بعد از ختم به خیر شدن وضعیت آبِ چشمه، این‌بار پای فاضلاب در میان است و حالا علاوه بر وارد شدن آب سفره‌های زیرزمینی به نقطه‌ اصلی خود، به گفته‌ مردم محلی و تایید مسوولان، فاضلاب شهری نیز به این چشمه وارد شده است‌. اگر بگوییم تا امروز چشمه‌علی اتفاقات مختلف و تلخ زیادی را با سرانجامی خوب پشت سر گذاشته، اما حالا به نظر می‌رسد ادامه‌ ماجرا قرار است جور دیگری رقم بخورد‌. و این سرآغاز یک داستان جدید برای محوطه‌ای است که تا همین سال گذشته، مردم شهرری در آبِ آن یکی از قدیمی‌ترین سنت‌های خود یعنی شست‌وشوی فرش‌هایشان برای نوروز را به جا می‌آوردند؛ همان‌طور که «آلبر لاموریس» در مستند «باد صبا» به تصویر می‌کشد‌. و سرانجام فعال شدن کارگاه خط ۶ مترو در محدوده‌ چشمه‌علی که با اصرار میراث فرهنگی در حدود دو سال گذشته، لرزش‌هایش را از پی‌های «برج طغرل»، «قبرستان ابن‌بابویه» و «دژ رشکان» دور کرده بودند، نهایتا به پای چشمه‌علی نوشته شد‌.
در آن زمان و بعد از رایزنی‌های مختلف، میراث فرهنگی موفق شده بود در یک قدم تاریخی مسوولان مترو را متقاعد کند مسیر خط ۶ را تغییر دهند. حتی قرار شد تونل مترو آن سه محوطه و «محوطه چشمه علی» را دور بزند تا از بروز هرگونه آسیبی به این نقاط تاریخی جلوگیری شود، اما بعد از مدتی خبر رسید هر روز دِبی آب در چشمه‌علی شهرری پایین‌تر می‌رود و حتی یکی دو بار هم آب چشمه خشک شده است‌.
بالا و پایین رفتن دبی آب چشمه در طول یک سال گذشته بسته به فعالیت کارگاه مترو از یک سو و حالا رسیدن فاضلاب شهری به این چشمه که مسوولان عمده علت آن را بر گردن کارگاه مترو می‌اندازند، از سوی دیگر باعث شده علاوه بر شوک واردشده به مسوولان که هنوز علت اصلی آن را نمی‌دانند، دنبال راهکاری مناسب برای برطرف کردن این اتفاق باشند‌. طبق آنچه مردم محلی در تماس با خبرنگار ایسنا گفتند و براساس مشاهدات، آب چشمه‌علی این روزها با لجن یکی شده، علف‌های هرز با زباله‌هایی روی آب، دورتادور چشمه را گرفته‌اند و وضعیتِ روزهای بعد این چشمه‌ تاریخی هنوز مشخص نیست!گویی قطار توسعه‌ شهری در شهرری، این‌بار آسیب جدیدتری به چشمه‌ معروفِ آن وارد کرده است‌. حالا هر چند آب راه خود را پیدا کرده و به مرور در جریان است، اما سنگینی فاضلاب آن قدر زیاد است که لجن‌های ته چشمه، روی آب آمده‌اند، اما خوشبختانه وضعیت کنونی باعث ایجاد بوی بد در محیط نشده است‌. دلاور بزرگ‌نیا مدیر اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان تهران می‌گوید: چند روز گذشته همراه با برخی از اعضای شورای شهر و شهردار شهرری از وضعیت چشمه‌علی دیدن کردیم، شهردار منطقه نیز پای کار است، همه نسبت به این اتفاق حساسیت نشان داده‌اند، از یک سو پیگیری‌های میراث فرهنگی در این زمینه ادامه خواهد داشت و از سوی دیگر باید دید برای نجات این چشمه چه کاری انجام می‌شود‌. او با تاکید بر اینکه باید به نتیجه این پیگیری‌ها نیز فکر کرد، ادامه می‌دهد: ما باید به نجات‌بخشی این چشمه فکر کنیم، در عین اینکه بپذیریم کار مترو نیز تعطیل‌بردار نیست‌. او با بیان اینکه شرکت مترو تا امروز از پشتیبانی مراکز دانشگاهی مانند دانشگاه تهران بهره‌مند بوده است، می‌گوید: هیات پژوهشی این مرکز، همیشه کار را به لحاظ فنی و علمی تایید کرده‌اند، حتی نگرانی‌ها برای آبِ چشمه کم شده است، اما متاسفانه به نظر می‌رسد به کانال فاضلاب برخورد کرده‌اند‌. او اضافه می‌کند: هر چند اکنون زیاد دغدغه آب نداریم، اما اینکه روی آب خزه بسته‌ شده و آلودگی دیگری به محیط اضافه شده یا فاضلاب به محوطه راه پیدا کرده باشد، نیاز است تا محیط‌زیست وارد شود‌. بزرگ‌نیا خبر می‌دهد: قرار است یک نشست بین محیط‌زیست، شهرداری و میراث‌فرهنگی برای بررسی وضعیت چشمه علی برگزار شود، هر چه هست احتمالا متعلق به مترو است اما باید بررسی‌های دقیق‌تری در این زمینه انجام شود‌.